Afrika: een continent op volle snelheid, maar zonder motor
“Afrika is de belangrijkste gebeurtenis uit de geschiedenis van de mensheid. Het continent telde 250 miljoen mensen ten tijde van de onafhankelijkheid en telt er vandaag 1,25 miljard. Dat continent zal binnen 30 jaar 2,5 miljard mensen tellen. Kunt u zich voorstellen wat dat betekent? Op het Afrikaanse continent zal dan 40% van de wereldbevolking wonen. 40% van die mensen zullen jonger zijn dan 20 jaar.” Geen enkel ander continent zal de komende decennia zo sterk wegen op de mondiale demografie.
Gepubliceerd door Dominique Dewitte
Samenvatting van het artikel
Afrika kent een zeer snelle bevolkingsgroei, maar die vertaalt zich voorlopig niet in voldoende economische vooruitgang. Terwijl extreme armoede wereldwijd sterk daalt, blijft de groei in Sub-Sahara-Afrika te traag om armoede en demografische druk te doorbreken. Zonder structurele verbeteringen in bestuur, onderwijs en economie dreigt dat ook gevolgen te hebben voor stabiliteit en migratie richting Europa.
Bovenstaande quote komt uit een interview dat de Franse politicus Jean-Louis Borloo in 2017 gaf aan de Franse radiozender France Inter. Maar wat bijna tien jaar geleden waar was, is dat vandaag niet langer. Niet omdat de demografie wijzigt, wel omdat het continent er niet in slaagt zijn potentieel waar te maken.
“Een bron van inspiratie voor de wereld”?
Het is in sommige kringen bon ton geworden om Afrika nadrukkelijk positief te framen, met lof voor het rijke culturele erfgoed, de overvloed aan natuurlijke rijkdommen en de ogenschijnlijk grote economische kansen. VN-secretaris-generaal António Guterres noemde Afrika zelfs “een bron van inspiratie voor de wereld”. Alleen strookt dat optimistische beeld niet altijd met de economische realiteit op het continent.
De exit uit extreme armoede: 115.000 mensen per dag
In een recente post op Our World in Data verdiept Max Roser zich in de opmerkelijke vooruitgang die de wereld de afgelopen decennia heeft geboekt in de strijd tegen extreme armoede. In 1990 leefden 2,3 miljard mensen in extreme armoede. Sindsdien is dat aantal met 1,5 miljard gedaald. Omgerekend komt dat neer op gemiddeld zo’n 115.000 mensen per dag die de afgelopen 35 jaar extreme armoede achter zich lieten.
Dat betekent niet dat hun leven plots zorgeloos is, maar wél dat er fundamenteel iets verandert, schrijft Roser. Extra inkomen weegt het zwaarst door bij wie het minst heeft: het kan het verschil maken tussen honger of voldoende eten, tussen vervuild water of schoon drinkwater, tussen geen zorg of toegang tot betere gezondheidszorg, en tussen leven in het donker of ten minste wat elektriciteit, voor licht ’s avonds en soms zelfs om te koken en te verwarmen.
Economische groei in Afrika blijft haperen
De vooruitgang wordt op alle continenten gemeten, op één uitzondering na: Afrika. Op enkele lichtpuntjes als Rwanda en Ethiopië na zit dat continent gevangen in een gevaarlijke combinatie van aanhoudende armoede en explosieve bevolkingsgroei.
Terwijl landen als China en India de afgelopen decennia hun bevolking uit de armoede hebben getild, bleef de economische groei in Sub-Sahara-Afrika steken op gemiddeld 1,6 procent per jaar. Dat is te weinig om het verschil te maken.
Tegelijk is Afrika het enige continent waar de vruchtbaarheid nauwelijks daalt. De cijfers die Borloo noemde zijn ondertussen verder geëvolueerd: de VN projecteert nu 3,15 miljard Afrikanen tegen 2070. De armste landen, Congo, Soedan, Mali en Somalië, groeien het snelst.
Een oneindige reeks obstakels
Afrika’s problemen zijn legio: volgens de Corruption Perceptions Index 2024 zijn 12 van de 20 meest corrupte landen Afrikaans. Er is de onderbenutting van natuurlijke hulpbronnen. Olie- en mineralenrijke landen als Nigeria, de Democratische Republiek Congo en Angola kampen met lage groei per capita, corruptie en ongelijke verdeling, met Botswana als positieve uitzondering die de regel bevestigt.
Tel daarbij de politieke instabiliteit, conflicten en oorlogen die investeringen afschrikken en groei hinderen. Er is de beperkte of verouderde infrastructuur, naast de laagblijvende kwaliteit van onderwijs en gezondheidszorg, die een rem is op menselijk kapitaal. Meest urgent is misschien de impact van klimaatverandering op landbouw, water en voedselveiligheid. Droogtes, hittegolven, cyclonen en onvoorspelbare regen verergeren de armoede, conflicten en de migratiedruk. Ten slotte is er de beperkte toegang tot internationale kapitaalmarkten en financiering.
Europa in het vizier
Deze factoren zijn weinig hoopgevend: meer mensen, in armere landen, zonder uitzicht op snelle verbetering. De diepere oorzaak is structureel: sterke familiebanden en vaak corruptiegerelateerde clanloyaliteiten ondermijnen systematisch de opbouw van functionerende staten en instellingen. Dat lost zich niet snel op. En de druk die dit op de rest van de wereld, lees Europa, zal zetten via migratie, instabiliteit en humanitaire crises, zal alles wat we de voorbije jaren hebben meegemaakt ver overtreffen.
Laten we toch niet vergeten dat de stijgende wereldarmoede gebaseerd is op prognoses. Als de groei in Afrika positiever uitvalt dan verwacht, denk aan zonne-energie en AI, en als de vruchtbaarheid sneller daalt dan voorzien, dan kan Afrika hetzelfde pad volgen als de andere regio’s. In de hoop pessimisten ongelijk te geven.
