Cieltje Van Achter: “Zonder persvrijheid geen democratie”
Het was met die duidelijke boodschap dat Vlaams minister van Media en Brussel Cieltje Van Achter op 5 februari de toon zette op het gala-diner van 21News in het statige Afrikapaleis. Voor een publiek van toppolitici en decision makers uit de bedrijfswereld sprak ze over journalistiek, vertrouwen en de fundamenten van een democratische samenleving.
Samenvatting van het artikel
Tijdens het galadiner van 21News benadrukte Vlaams minister van Media en Brussel Cieltje Van Achter dat sterke media de basis vormen van een sterke democratie. Ze verwees naar Albert Camus en onderstreepte het belang van persvrijheid, pluralisme en transparantie. Kritiek is toegestaan, maar het systematisch ondermijnen van de journalistiek niet. Ze waarschuwde voor de impact van algoritmes en fragmentatie van informatie en stelde dat verantwoordelijkheid uiteindelijk bij mensen en journalisten blijft, niet bij AI. Journalistiek is volgens haar geen luxe, maar een democratische noodzaak.
Van Achter begon haar toespraak met een citaat van Albert Camus. “Geen AI, ik heb het zélf nagekeken,” grapte ze. De boodschap was meteen helder: “Een vrije pers kan goed of slecht zijn, maar zonder vrijheid kan de pers niet anders dan slecht zijn.” Volgens de minister raakt dat citaat nog altijd de kern van het debat vandaag. “Zonder persvrijheid geen onafhankelijke journalistiek. En zonder onafhankelijke journalistiek krijgen burgers geen betrouwbare informatie. En zonder betrouwbare informatie kan een democratie niet functioneren.”
Journalistiek als barometer van de democratie
De gezondheid van een democratie is rechtstreeks af te lezen aan haar nieuwsvoorziening, stelde Van Achter. “Waar betrouwbare informatie verdwijnt, verdwijnt ook het vermogen om elkaar te begrijpen, om beleid te beoordelen en om macht te controleren.” In dat licht noemde ze de uitbouw van een nieuw nieuwsmedium als 21News bijzonder relevant. “Dat vraagt durf. Dat vraagt veerkracht. En dat vraagt ook een zekere koppigheid: de koppigheid om te zeggen ‘dit is nodig’, ook wanneer het makkelijker is om het nieuws te volgen dan om het zelf te maken.”
Volgens de minister maakt mediapluralisme het publieke debat sterker. “Een gezonde democratie wordt net sterker wanneer ideeën botsen, wanneer argumenten worden uitgetest, en wanneer burgers kunnen vergelijken.” Tegelijk wees ze op een groeiende paradox: “Vandaag is informatie overal, maar vertrouwen in die informatie wordt schaarser.”
Kritiek mag, ondermijning niet
Van Achter ging ook expliciet in op kritiek op media. “Kritiek op journalisten kan nuttig zijn. Ze houdt het vak scherp en versterkt kwaliteit,” zei ze. Maar ze trok ook een duidelijke grens. “Wat wel niet kan, is elke fout gebruiken om meteen het hele vak verdacht te maken, of journalisten onder druk zetten omdat de feiten niet passen in iemands agenda.”
Volgens haar bestaan er duidelijke en transparante kanalen om fouten aan te kaarten, zoals ombudsfuncties en klachtenprocedures. “Wij als beleidsmakers moeten niet zeggen hoe een redactie moet werken of wat ze moet schrijven,” benadrukte ze. “Maar de media moet op haar beurt het vertrouwen winnen door transparant te zijn over bronnen en werkwijze, door nieuws, analyse en opinie helder uit elkaar te houden, en door fouten snel én zichtbaar recht te zetten.”
Vertrouwen als kapitaal
Dat vertrouwen noemde de minister expliciet “het kapitaal van nieuws.” Ze verwees daarbij onder meer naar de openbare omroep VRT, waar een duidelijke doelstelling geldt. “Bij de VRT hebben we daar een KPI aan gekoppeld: 70 procent van de Vlamingen moet vertrouwen hebben in het nieuws.”
Niet om journalistiek te sturen, maar om één eenvoudige reden: Omdat vertrouwen essentieel is.
In een digitale omgeving waar nieuws in seconden circuleert en vaak loskomt van context, ziet Van Achter een grote uitdaging. “Nieuws wordt vandaag in stukjes geconsumeerd, vaak los van nuance en soms zelfs los van de oorspronkelijke bedoeling. Algoritmes belonen wat hard binnenkomt, maar zeker niet altijd wat juist zit.”
Ook artificiële intelligentie kwam aan bod. “AI kan ongelooflijk veel, behalve verantwoordelijkheid opnemen,” zei ze scherp. “Dat blijft voorlopig nog ons werk, van mensen, van journalisten.”
Brussel verdient nuance
In het slot van haar toespraak maakte Van Achter de brug naar Brussel. Ze prees 21News expliciet voor de aandacht voor de hoofdstad. “Ook als lokaal politicus frustreert het mij vaak dat nieuws over Brussel niet eenvoudig tot bij het grote publiek geraakt, terwijl het hier gaat over onze hoofdstad, onze grootste economische motor en de thuisbasis van de Europese instellingen.”
“Sterke media zijn een fundament”
Van Achter besloot met een eenvoudige maar krachtige boodschap.
“Sterke media zijn een fundament van een sterke democratie,”
klonk het resoluut. Volgens de minister overstijgt dat principe de klassieke tegenstellingen tussen oud en nieuw, digitaal en traditioneel. “Elk medium, oud of nieuw, digitaal of klassiek, dat inzet op kwaliteit, betrouwbaarheid en de vrijheid van het publieke debat, draagt bij aan een beter geïnformeerde samenleving.”
Daarmee plaatste ze initiatieven als 21News expliciet binnen die bredere maatschappelijke opdracht. “Journalistiek is geen luxeproduct, maar een publieke noodzaak die mensen helpt om de werkelijkheid beter te begrijpen.”
