Weldra minder artsen voor de strafrechter: medische fouten niet langer automatisch strafbaar

Volgens advocaat Raf Van Goethem (Dewallens & Partners) betekent dat een duidelijke koerswijziging. “Artsen waren tot vandaag wellicht de meest gecriminaliseerde beroepsgroep van het land. Dat verandert nu.” De wijziging maakt deel uit van het nieuwe Belgische Strafwetboek, dat na bijna 160 jaar het oude wetboek van 1867 vervangt. Voor onopzettelijke misdrijven, waaronder het merendeel van de medische aansprakelijkheidsdossiers valt, wordt het schuldvereiste aanzienlijk verzwaard.

Lagere kans op strafproces

Vandaag volstaat in principe nog de lichtste fout om strafrechtelijk aansprakelijk te zijn voor onopzettelijke slagen en verwondingen of onopzettelijke doding. Zelfs een beperkte nalatigheid kan aanleiding geven tot een correctionele veroordeling. Voor patiënten betekent dit dat een medische fout vandaag relatief snel een strafrechtelijk onderzoek kan uitlokken, ook wanneer het uiteindelijk om een medische discussie of een beperkte fout gaat. “Vandaag volstaat nog steeds de lichtste fout om strafrechtelijk aansprakelijk te zijn,” zegt Van Goethem. “Dat betekent dat zelfs een beperkte fout kan leiden tot een correctionele veroordeling.”

Het nieuwe Strafwetboek voert daarom een duidelijke drempel in. Strafrechtelijke vervolging zal alleen nog mogelijk zijn wanneer kan worden aangetoond dat de arts een zware fout heeft gemaakt, omschreven als een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid. In de praktijk zal dat volgens Van Goethem een groot verschil maken. “Ik schat dat ongeveer acht op de tien claims niet langer voor de strafrechter zullen komen.”

Wat betekent dit voor patiënten?

Voor patiënten verandert er tegelijk minder dan op het eerste gezicht lijkt. Wie schade lijdt door een medische fout kan nog altijd naar de burgerlijke rechtbank stappen om een schadevergoeding te eisen. Het belangrijkste verschil is dat veel medische conflicten niet langer automatisch een strafrechtelijke procedure zullen meebrengen.

Volgens Van Goethem maakt de hervorming een duidelijker onderscheid tussen bestraffing en vergoeding. “De gewone lichte nalatigheid verdwijnt uit het strafrecht, maar blijft burgerlijk bestaan. Bij de burgerlijke rechtbank kan de lichtste fout nog altijd aanleiding geven tot schadevergoeding.”

Dat medische dossiers vandaag relatief vaak in het strafrecht terechtkomen, heeft ook te maken met de manier waarop klachten worden ingediend. Wanneer een patiënt of familie een klacht neerlegt met burgerlijke partijstelling, moet een onderzoeksrechter automatisch een onderzoek openen. Bovendien wordt bij onverwachte overlijdens vaak standaard een strafonderzoek gestart wanneer de doodsoorzaak niet onmiddellijk als natuurlijk kan worden vastgesteld. Daardoor worden artsen geregeld geconfronteerd met een strafprocedure, ook wanneer later blijkt dat er geen sprake is van een zware fout.

Strafrecht alleen nog bij zware fouten

Strafrechtelijke vervolging blijft wel degelijk mogelijk wanneer het gedrag van een arts duidelijk ernstig is. “Van wacht zijn en niet opdagen kan een zware fout zijn,” zegt Van Goethem. “Hetzelfde geldt voor een ingreep die totaal niet geïndiceerd is, of voor zware operaties die volgens de kwaliteitswet in het ziekenhuis moeten gebeuren maar toch in een privépraktijk worden uitgevoerd.”

Ook impact op lopende zaken

Veel medische betwistingen zullen daarentegen minder snel nog een strafrechtelijk karakter krijgen. “Een gemiste diagnose is meestal een lichte fout,” zegt Van Goethem. “De arts heeft zijn best gedaan, maar is tot een verkeerde diagnose gekomen. Dat kan burgerrechtelijk tot aansprakelijkheid leiden, maar zal niet automatisch nog strafrechtelijk worden gekwalificeerd.” Voor patiënten blijft het dus mogelijk om schadevergoeding te vragen, maar zonder dat elke medische fout automatisch tot een strafprocedure leidt.

De nieuwe regels treden in werking op 8 april 2026. Omdat in het strafrecht altijd de gunstigste wet wordt toegepast, kunnen ze ook gevolgen hebben voor zaken die nog niet definitief zijn afgehandeld. Daardoor zouden heel wat lopende dossiers kunnen wegvallen. Volgens Van Goethem is dat niet onbelangrijk. “Een strafrechtelijke procedure gaat over jou als arts persoonlijk. De verzekeraar komt daar niet in tussen. Dat weegt psychologisch zeer zwaar.” Met de hervorming wil de wetgever het strafrecht opnieuw beperken tot echt ernstig verwijtbaar gedrag. “De lat zal duidelijk hoger liggen.”