300 miljoen euro zet regering onder druk tot akkoord

Het is een akkoord dat tot voor kort nog onmogelijk leek. Na vijf maanden politieke blokkering en een weekend van extreme spanningen heeft de federale regering eindelijk een compromis bereikt over één van haar meest explosieve dossiers: de overbevolking in de gevangenissen.

Aan tafel zaten premier Bart De Wever (N-VA), minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) en vicepremier David Clarinval (MR). Samen werkten ze een globaal akkoord uit dat vrijdag nog moet worden goedgekeurd door de kern van de regering.

Een politieke crisis op de achtergrond

Het akkoord komt er niet uit het niets. De voorbije dagen escaleerde een sluimerende crisis binnen de meerderheid. Begin deze week beslisten MR en N-VA, zonder medeweten van minister Verlinden, om militairen in te zetten voor de beveiliging van Joodse scholen en synagogen.

Voor CD&V was dat een regelrechte vertrouwensbreuk. Annelies Verlinden voelde zich buitenspel gezet en koppelde haar goedkeuring aan één duidelijke voorwaarde: eerst een oplossing voor de gevangenissen. Wat volgde, was een politieke krachtmeting die de regering op de rand van een crisis bracht.

Gevangenissen op instorten

De druk was nochtans al maanden enorm. De Belgische gevangenissen zitten structureel overvol. Vandaag zijn er meer dan 13.000 gedetineerden voor amper 11.000 plaatsen. Honderden gevangenen slapen op de grond en meer dan 3.000 veroordeelden wachten nog thuis op een plaats in de gevangenis.

Daarbovenop hing een financiële dreiging: België riskeerde meer dan 300 miljoen euro aan dwangsommen indien er geen oplossing kwam. Die combinatie van politieke druk en financiële urgentie heeft de onderhandelingen uiteindelijk in een stroomversnelling gebracht.

De kern van het akkoord: meer enkelbanden, minder detentie

De oplossing die op tafel ligt, draait rond een sterke uitbreiding van de elektronische monitoring.

Concreet:

• Straffen tot 18 maanden zullen thuis worden uitgezeten met een enkelband
• Voor straffen tussen 18 maanden en 10 jaar kan de laatste 18 maanden onder elektronisch toezicht worden uitgezeten
• Veroordeelden voor zware feiten (terrorisme, zedenfeiten, geweld en drugs) zijn uitgesloten

Het doel is duidelijk: snel capaciteit vrijmaken in de gevangenissen en de wachtlijsten verminderen. Volgens bepaalde schattingen zouden duizenden veroordeelden in aanmerking kunnen komen voor deze regeling.

Een politiek compromis op meerdere niveaus

Het akkoord gaat echter verder dan enkel de gevangenissen.

Het omvat ook:

• De inzet van militairen op straat voor de beveiliging van gevoelige plaatsen, met mogelijke uitbreiding
• Het uitstel van de invoering van het nieuwe strafwetboek tot 1 september

Elke coalitiepartner haalt zo een belangrijk punt binnen:

• CD&V krijgt een concrete aanpak van de gevangeniscrisis
• MR en N-VA krijgen groen licht voor de inzet van militairen
• De magistratuur krijgt extra tijd voor een hervorming die technisch moeilijk lag

Een strategische uitweg voor de regering

Naast de inhoud speelt ook de politieke timing een cruciale rol. Premier De Wever moest absoluut vermijden dat zijn regering het imago zou krijgen van een verdeelde ploeg, net op het moment dat zware budgettaire beslissingen op tafel liggen. Na het weekend wordt het rapport van het Monitoringcomité verwacht, met mogelijk miljardenbesparingen richting 2029.

Een open crisis binnen de meerderheid zou die oefening bijzonder moeilijk maken. Ook CD&V had weinig baat bij een verdere blokkering. Het risico om als “dwarsligger” te worden gezien op een gevoelig dossier als justitie woog zwaar.

Een broos evenwicht

Dit akkoord betekent zonder twijfel een belangrijke doorbraak. Maar het blijft een fragiel compromis. Het moet nog formeel worden goedgekeurd en vooral: het moet in de praktijk werken, in een context waar politieke spanningen nog altijd aanwezig zijn. Eén ding is duidelijk: de gevangeniscrisis heeft de regering gedwongen tot actie.