Bouchez houdt voet bij stuk, net als De Wever: hoe hard zal het btw-conflict escaleren?

De federale begrotingsonderhandelingen ontaarden steeds meer in een politieke krachtmeting waarbij geen van beide kampen als eerste wil toegeven.

De feiten zijn duidelijk. Bart De Wever moet nog altijd een manier vinden om tegen 2029 een begrotingsinspanning van ongeveer 10 miljard euro te realiseren. Georges-Louis Bouchez houdt intussen vast aan zijn veto tegen een btw-hervorming waar hij niets van wil weten. Al twee jaar herhaalt de MR-voorzitter dat hij daar niet over wil onderhandelen.

Achter die confrontatie gaat echter een complexere politieke situatie schuil. Het huidige conflict herleiden tot een MR dat als enige partij verhindert dat de vier andere coalitiepartners de overheidsfinanciën weer op orde krijgen, zou te kort door de bocht zijn.

Ook over andere dossiers bestaat onenigheid, van de indexering van lonen en uitkeringen over de gezondheidszorg tot de bijdrage die van vermogenden wordt gevraagd. Bouchez wijst daar zelf op: alle partijen hebben hun rode lijnen en volgens hem is "de btw lang niet het enige probleem".

Alleen tegenover vier partijen, maar niet noodzakelijk in een zwakke positie

Over de btw zijn de machtsverhoudingen duidelijk: de MR staat tegenover de vier andere partijen van de meerderheid.

Dat maakt de positie van liberaal vicepremier David Clarinval aan de onderhandelingstafel bijzonder lastig. Voor de MR en zijn voorzitter kan dezelfde situatie politiek echter een stuk gunstiger uitpakken.

Hoe meer de coalitiepartners de MR afschilderen als de partij die de begrotingsdeal blokkeert, hoe meer Georges-Louis Bouchez zichzelf kan profileren als degene die een nieuwe belastingverhoging tegenhoudt. Die lijn volgt hij al sinds het begin van de legislatuur: geen hogere btw, maar wel voorrang voor besparingen bij de overheid.

In een debat dat rechtstreeks raakt aan de portemonnee van gezinnen, is alleen "nee" zeggen tegen een btw-verhoging voor een partijvoorzitter dus niet noodzakelijk de slechtst denkbare positie. Integendeel.

Dat kan ook verklaren waarom de ergernis bij de andere coalitiepartners steeds zichtbaarder wordt. Zij moeten tegenover hun eigen achterban moeilijke begrotingsmaatregelen verdedigen, terwijl de MR politiek munt kan proberen te slaan uit zijn verzet tegen nieuwe belastingen.

Dat contrast wordt nog scherper nu de sociaal-economische en begrotingspolitiek van de regering op stevige maatschappelijke weerstand stuit.

De opvallend scherpe uithaal van Maxime Prévot

Tegen die achtergrond moet ook de opvallende uitspraak van Maxime Prévot worden gezien.

In aanloop naar een nieuwe vergadering van het kernkabinet op zaterdag haalde de voormalige voorzitter van Les Engagés en vicepremier rechtstreeks uit naar Georges-Louis Bouchez. "Het grootste probleem is niet BDW of BTW, maar misschien wel GLB", verklaarde hij. Daarmee speelde hij met de initialen van Bart De Wever, de Nederlandse afkorting voor btw en die van Georges-Louis Bouchez.

Prévot sloot ook niet uitdrukkelijk uit dat de politieke crisis verder zou escaleren. Tegelijk sprak hij de hoop uit dat iedereen in een constructieve sfeer opnieuw aan de onderhandelingstafel zou plaatsnemen.

De aanval was scherp en nadrukkelijk op Bouchez gericht. Hoewel dergelijke retoriek vaker voorkomt tijdens moeilijke onderhandelingen, kwam de uitspraak voor velen als een verrassing. Vooral binnen de MR had men niet verwacht dat de leider van Les Engagés zo rechtstreeks de aanval zou openen.

De Wever wist dat de MR zou tegenstribbelen

Het zou evenwel te eenvoudig zijn om Bart De Wever voor te stellen als een premier die plots met het liberale veto tegen de btw wordt geconfronteerd.

Het standpunt van de MR is al lang bekend. Georges-Louis Bouchez herhaalt al twee jaar dat hij een verhoging categorisch afwijst. Een eerdere poging om de btw te hervormen, botste binnen de meerderheid bovendien al op weerstand.

Toch plaatste De Wever de btw opnieuw centraal in zijn begrotingsplannen: zowel afgelopen zomer, vóór 21 juli, als tijdens het begrotingsconclaaf van dit najaar.

De reden is vooral rekenkundig. Een aanpassing van de btw-tarieven zoals de premier die voor ogen heeft, kan op korte termijn aanzienlijke inkomsten opleveren. Afhankelijk van de omvang van de hervorming en de uitzonderingen die behouden blijven, kunnen de verschillende scenario's miljarden euro's opbrengen.

In de meest verregaande versie die tijdens de onderhandelingen op tafel lag, zou het standaardtarief stijgen van 21 naar 22 procent. Daarnaast zouden de tarieven van 6 en 12 procent naar 9 procent worden gebracht, met gerichte verlagingen voor bepaalde producten, waaronder basisgoederen.

Voor een premier die 10 miljard euro moet vinden, is het moeilijk om zo'n potentiële inkomstenbron volledig buiten beschouwing te laten.

Maar politiek roept het vragen op om een hervorming te blijven voorstellen waarvan een van de vijf coalitiepartners al lang heeft aangekondigd dat hij die niet zal aanvaarden. Zeker omdat de onderhandelingen over veel meer gaan dan alleen de btw.

De MR betwist vooral de timing van de begrotingsinspanning

Het meningsverschil gaat in werkelijkheid dieper.

Zoals 21News zaterdag onthulde, verzet de MR zich vooral tegen de manier waarop de begrotingsinspanning in de tijd wordt verdeeld. Volgens berekeningen op basis van het besproken voorstel zouden de nieuwe inkomsten in 2027 goed zijn voor 102 procent van de netto-inspanning. In 2028 zou dat aandeel terugvallen tot 57 procent en in 2029 tot 33 procent.

De liberale kritiek komt erop neer dat de belastingen onmiddellijk zouden worden verhoogd, terwijl een belangrijk deel van de structurele besparingen pas later effect zou hebben. De MR verwijst daarnaast naar het regeerakkoord, waarin een verdeelsleutel de bijdrage van fiscale maatregelen aan de begrotingssanering begrenst.

De coalitiepartners stellen daar tegenover dat een inspanning van deze omvang moeilijk uitsluitend via besparingen kan worden gerealiseerd.

Het economische debat over de btw is minder eenvoudig

Ook de economische argumenten bieden geen eenduidig antwoord op de discussie.

Verschillende economen die in de Vlaamse pers aan het woord kwamen, beschouwen btw als een van de belastingen die de economische activiteit het minst verstoren. Ze wijzen er onder meer op dat België arbeid zwaar belast en in verhouding minder inkomsten uit consumptie haalt dan sommige buurlanden.

Dat betekent echter niet dat een btw-verhoging zonder gevolgen blijft.

Lagere inkomens besteden doorgaans een groter deel van hun inkomen aan consumptie. Een hogere btw kan daardoor relatief zwaar wegen op hun koopkracht. Daarnaast kan zo'n verhoging de inflatie aanwakkeren en de consumptie afremmen. De MR waarschuwt ook voor meer grensoverschrijdende aankopen, een risico dat in een klein land als België met zijn vele buurlanden extra relevant is.

De centrale vraag is dus niet zozeer of btw een "goede" of "slechte" belasting is, maar hoe een begrotingsinspanning van 10 miljard euro kan worden verdeeld zonder de koopkracht, de economische groei en de openbare dienstverlening tegelijk te zwaar onder druk te zetten.

Ook De Wever kan moeilijk terugkrabbelen

Hoewel Bouchez politiek gezien relatief comfortabel zit, geldt dat veel minder voor Bart De Wever.

Als de premier de btw-hervorming laat vallen, moet hij elders een aanzienlijk bedrag vinden. Dat kan via bijkomende besparingen, andere inkomstenbronnen of een minder ambitieuze begrotingsdoelstelling.

Voor een premier die het herstel van de overheidsfinanciën centraal heeft gesteld in zijn beleid, is ook die laatste optie politiek bijzonder moeilijk.

De kwestie gaat bovendien verder dan de interne machtsverhoudingen binnen de coalitie. De Belgische overheidsschuld en de oplopende rentelasten zetten de regering extra onder druk. De Wever wil vermijden dat de indruk ontstaat dat zijn regering er niet in slaagt een geloofwaardig begrotingstraject uit te tekenen.

Dat maakt de confrontatie zo moeilijk: Bouchez heeft veel te verliezen als hij instemt met een btw-verhoging die hij al twee jaar publiekelijk bestrijdt. De Wever riskeert op zijn beurt veel gezag te verliezen als hij de indruk wekt zijn begrotingsambities onder druk van de MR op te geven.

Ontslag van De Wever als niemand toegeeft? Niet zo snel

Daar dreigt de confrontatie gevaarlijk te worden.

De premier wil vermijden dat de begroting uiteindelijk via voorlopige twaalfden moet worden uitgevoerd. De parlementaire kalender maakt eind oktober en begin november tot een cruciale periode. Zonder tijdig compromis wordt het steeds moeilijker om de begroting volgens de normale procedure goedgekeurd te krijgen.

In de Vlaamse media wordt intussen steeds vaker geopperd dat Bart De Wever zou kunnen opstappen.

Die mogelijkheid moet echter met de nodige voorzichtigheid worden benaderd.

Binnen de MR lijkt men ervan uit te gaan dat De Wever zelf bijzonder veel te verliezen heeft bij een politieke crisis. Een val van de regering zou de markten verder kunnen verontrusten en een periode van onzekerheid inluiden waarvan niemand de gevolgen volledig kan inschatten.

Met andere woorden: geen enkele partij heeft er noodzakelijk belang bij om de Arizona-coalitie ten val te brengen.

De Wever hervat de bilaterale gesprekken

Precies daar schuilt mogelijk het grootste gevaar voor de meerderheid.

Bart De Wever moet aantonen dat hij de overheidsfinanciën weer op orde kan krijgen en de nodige miljarden kan vrijmaken. Georges-Louis Bouchez moet trouw blijven aan zijn verzet tegen een btw-verhoging, een standpunt dat hij al twee jaar verdedigt. De andere coalitiepartners hebben er dan weer steeds meer moeite mee dat de MR een deel van de onderhandelingen blokkeert en die houding mogelijk tegelijk als politiek argument kan uitspelen bij de publieke opinie.

Vooral Les Engagés voelen die concurrentie. De partij vist in Franstalig België in dezelfde electorale vijver als de liberalen en staat daardoor rechtstreeks tegenover de MR.

Dinsdagavond kwam er opnieuw beweging in het dossier. Na twee dagen pauze riep Bart De Wever zijn vicepremiers voor woensdag opnieuw bijeen in de Wetstraat 16 om de onderhandelingen via bilaterale gesprekken nieuw leven in te blazen.

De btw-hervorming blijft het belangrijkste struikelblok. En Bart De Wever is niet van plan om zomaar toe te geven.