Duitsland: Merz verzwakt, Europa onder druk

Zestien maanden na zijn aantreden ziet Friedrich Merz zijn coalitie van CDU/CSU en SPD steeds meer onder druk komen te staan na een reeks tegenvallers bij regionale verkiezingen. Nicolas Baverez wijst in Le Point op de sterke resultaten van de AfD in Saksen-Anhalt (43,8 procent) en Mecklenburg-Voorpommeren (38 procent), waar de CDU zelfs uit het regionale parlement zou verdwijnen. Ook in Berlijn moeten de christendemocraten Die Linke voor zich dulden. De bondskanselier had nochtans beloofd het gewicht van extreemrechts te halveren, maar ziet intussen zijn eigen partij terrein verliezen.

Een crisis die verder gaat dan Merz

Volgens Baverez liggen drie factoren aan de basis van de nederlagen. Om te beginnen staat het Duitse model onder druk. De vergrijzing, spanningen rond migratie, de kwetsbaarheid van een economie die sterk afhankelijk is van export en de groeiende zorgen bij de middenklasse zetten het land voor grote uitdagingen. Volgens de opiniemaker volstaan de federale instellingen en traditionele economische uitgangspunten steeds minder om antwoord te bieden op de terugkeer van machtsblokken en geopolitieke concurrentie.

Daarnaast speelt de situatie in de oostelijke deelstaten een belangrijke rol. Het gevoel door West-Duitsland te worden genegeerd en de nostalgie naar de voormalige DDR voeden er het proteststemgedrag. De AfD weet daar volgens Baverez op in te spelen door de regionale identiteit sterk te benadrukken.

Ook Merz zelf krijgt de rekening gepresenteerd voor de hoge verwachtingen van zijn aantreden. Baverez spreekt over een ontevredenheid van 90 procent en stelt dat 54 procent van de Duitsers niet verwacht dat hij tot de verkiezingen van 2029 aanblijft.

Die kwetsbare positie zet ook de coalitie verder onder druk. Hendrik Wüst, minister-president van Noordrijn-Westfalen, wordt in de analyse genoemd als mogelijke opvolger van Merz. Daarvoor zal hij volgens Baverez wel moeten aantonen dat hij de opmars van de AfD bij de komende regionale verkiezingen kan afremmen.

Verdeeldheid bedreigt economisch herstel

Merz zit intussen klem tussen het bedrijfsleven, dat snel hervormingen wil om beter te kunnen concurreren met China, en de SPD, die zich tegen een dergelijke koers verzet. Vooral de pensioenen zorgen voor spanningen. Op tafel liggen onder meer een verplichte kapitaaldekking ter waarde van 2 procent van de lonen, een koppeling van de pensioenleeftijd aan de levensverwachting en een meer gelijke behandeling van werknemers, zelfstandigen en ambtenaren.

Volgens Baverez dreigt de politieke instabiliteit de eerste resultaten van de economische relance te ondermijnen. Hij rekent voor 2026 op een groei van 1,3 procent, gedragen door een forse budgettaire stimulans ondanks de energie- en klimaatcrisis. De omschakeling van de industrie richting defensie, het herstel van verschillende grote sectoren en een toename van de export naar de Europese markt zouden daarbij een belangrijke rol spelen.

Waarschuwing voor Europa

De AfD profiteert volgens Baverez van de verzwakking van de regering en scherpt tegelijk haar standpunten verder aan. Hij verwijst onder meer naar haar pleidooi voor "remigratie", haar kritische houding tegenover de Europese Unie, haar verzet tegen de herbewapening en haar nauwe banden met Moskou.

De Duitse politieke crisis kan volgens de opiniemaker bovendien opnieuw leiden tot een sterkere focus op nationale belangen. Zo dreigen economische concurrentie met andere Europese landen, de aankoop van Amerikaans militair materieel en meningsverschillen over de toekomstige EU-begroting de Europese samenwerking verder onder druk te zetten.

Baverez waarschuwt dat een doorbraak van extreemrechts in meerdere grote Europese landen de Europese integratie ernstig zou kunnen verstoren. Tegen de achtergrond van de terugkeer van grootmachten en het gebruik van economische macht als geopolitiek wapen, pleit hij daarom voor een hernieuwde Europese samenwerking rond concurrentiekracht, veiligheid en defensie.