EU maakt opnieuw 3,3 miljard euro vrij voor Oekraïne: “Er is meer nodig”, zegt von der Leyen

Nog eens 3,3 miljard euro. Na een telefoongesprek met Volodymyr Zelensky kondigde Ursula von der Leyen donderdag aan dat de Europese Unie vanaf de volgende dag (vandaag) opnieuw een aanzienlijke som voor Oekraïne zou vrijmaken.

Het bedrag werd vrijdag effectief overgemaakt, bevestigde de Oekraïense premier. Het geld moet bijdragen aan de militaire noden die Kiev als prioritair beschouwt, met name de aankoop van raketten en drones. “We staan aan hun zijde. En aan de zijde van alle Oekraïners”, verklaarde de voorzitter van de Europese Commissie bij de aankondiging van de steun.

En Brussel is niet van plan het daarbij te laten. “Maar het is duidelijk dat er meer nodig is”, zegt Ursula von der Leyen. Vorige week had de Europese Unie al financiering voor Patriot-systemen goedgekeurd via de Ukraine Support Loan.

Bijna 15 miljard euro dit jaar vrijgemaakt

De Commissie overweegt nu om de middelen die nog beschikbaar zijn binnen het SAFE-programma te gebruiken voor nieuwe gezamenlijke defensieprojecten tussen de Europese Unie en Oekraïne.

Het aangekondigde doel is onder meer om samen een Europees lucht- en raketafweersysteem te ontwikkelen, voortbouwend op het antiballistische Freya-project. Brussel wil zo de ervaring die de Oekraïners op het slagveld hebben opgedaan, koppelen aan de technologische en industriële capaciteiten van Europa.

De steun gaat bovendien veel verder dan het militaire domein. “We hebben dit jaar al bijna 15 miljard euro voor Oekraïne vrijgemaakt. Er komt nog meer”, benadrukt Ursula von der Leyen.

“We hebben dit jaar al bijna 15 miljard euro voor Oekraïne vrijgemaakt. Er komt nog meer”

De Europese financiële steun loopt inmiddels op tot aanzienlijke bedragen. Alleen al voor de periode 2026-2027 voorziet het Europese mechanisme in maximaal 16,7 miljard euro aan begrotingssteun en 28,3 miljard euro voor de industriële defensiecapaciteit van Oekraïne.

En de Oekraïense hervormingen?

Een zin uit de mededeling van de Commissie verdient echter evenveel aandacht als de aangekondigde miljarden.

Ursula von der Leyen zegt met Volodymyr Zelensky te hebben gesproken over de “nodige hervormingen in de Rada om nieuwe financiering vrij te maken” en de toenadering van Oekraïne tot de Europese Unie voort te zetten.

De controle op die bedragen is allesbehalve een detail. De EU heeft haar financiële steun aan Kiev precies gekoppeld aan voorwaarden op het vlak van de rechtsstaat, de strijd tegen corruptie, economische weerbaarheid en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën.

In juni maakte Brussel zo bijna 2,8 miljard euro vrij in het kader van de Ukraine Facility, nadat het had vastgesteld dat Kiev een reeks hervormingen had doorgevoerd, onder meer op het vlak van het beheer van de overheidsfinanciën, justitie en financiële markten.

De strijd tegen corruptie blijft echter een gevoelig dossier. De voorbije dagen zorgde een onderzoek van NABU en het gespecialiseerde anticorruptieparket SAPO, onder meer naar een medewerker van de procureur-generaal, opnieuw voor spanningen tussen Oekraïense instellingen. Procureur-generaal Ruslan Kravchenko legde zijn functie neer, zonder zelf in verdenking te zijn gesteld. Vervolgens benoemde Volodymyr Zelensky een waarnemend opvolger.

Voor de Europeanen komt het erop aan Oekraïne te blijven steunen in zijn verdediging, maar er tegelijk op toe te zien dat de uitzonderlijke omvang van de vrijgemaakte middelen gepaard gaat met voldoende sterke controlemechanismen.

“Er komt nog meer”: maar hoe ver?

Ten slotte blijft één vraag in de mededeling onbeantwoord: hoe ver moet de Europese financiële steun gaan? Ursula von der Leyen legt geen globaal plafond of einddatum vast. Integendeel, nadat ze had gewezen op de bijna 15 miljard euro die dit jaar al is vrijgemaakt, kondigt ze expliciet aan dat “er nog meer komt”.

Die strategie past in een bredere context waarin Europa tegelijk meer verantwoordelijkheid voor zijn eigen veiligheid probeert op te nemen, terwijl er vragen rijzen over de betrouwbaarheid op lange termijn van de Amerikaanse betrokkenheid bij de NAVO.

De vraag is dan ook niet langer alleen of Europa Oekraïne moet steunen. Het gaat inmiddels ook om de vorm, de kostprijs en de duur van die steun: hoeveel is de Europese Unie bereid vrij te maken, hoelang en onder welke voorwaarden op het vlak van hervormingen en controle?

Von der Leyen heeft al een deel van haar antwoord gegeven. Tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties volgende week wil ze een boodschap richten aan de andere landen die Kiev steunen: “Europa voert zijn inspanningen op. Nu moeten ook de anderen hun steun versterken.”

Voor de Europese belastingbetalers blijft de vraag hoelang deze inspanning zal duren en onder welke voorwaarden ze zal worden voortgezet, dan ook onvermijdelijk op tafel liggen.