Hoe Amerika de dollar inzet als strategisch wapen (Ivan Van de Cloot)
De kranten wijden vandaag meer pagina’s aan Trump dan aan wat dan ook. Toch wordt nog altijd onderschat wat de Amerikaanse strategie werkelijk beoogt. Zeker op economisch vlak. In Europa klinkt het verwijt dat Trumps beleid onvoorspelbaar is en zo onzekerheid voedt. Het is belangrijk te beseffen dat die onvoorspelbaarheid vandaag tot het Amerikaanse tactische wapenarsenaal behoort. En dus geen toevallig neveneffect is. Verwarring als tactiek. Intussen blijft de Europese Unie zoeken naar een samenhangende visie en een duidelijk antwoord.
Samenvatting van het artikel
In deze column analyseert Ivan Van de Cloot, hoofdeconoom bij Stichting Merito, hoe de VS handelstarieven inzetten als strategisch wapen om de dollar te verzwakken. Wat in Europa als chaos wordt gezien, past volgens hem in een bredere geopolitieke strategie. Washington probeert tegelijk zijn industrie te versterken en zijn financiële dominantie te behouden. De echte inzet ligt in de groeiende rivaliteit tussen de Verenigde Staten en China.
Verwarring als strategie, geen toeval
Achter de handelstarieven van 2025 schuilt niet alleen protectionisme, maar ook een bewuste strategie om de dollar te verzwakken. De aankondiging van nieuwe tarieven door Donald Trump sloeg in Europa in als een bom, precies zoals bedoeld. Uiteindelijk heeft het Amerikaanse beleid, althans vanuit Washington bekeken, tot nu toe veel resultaten geboekt. Klassiek kunnen invoertarieven en protectionisme door vergeldingsmaatregelen escaleren, met grote economische schade tot gevolg. Maar net op dat vlak scoort het Amerikaans beleid: vergeldingsmaatregelen vallen mee. Dat komt mede door Trumps flexibiliteit waarbij hij soms meerdere malen tarieven bijstelde.
Uiteraard is veel van de communicatie van de Trump-administratie propaganda. Dat ze volhouden dat hun strategie succesvol is, moet echter ernstig genomen worden. Het heeft ook te maken met het feit dat Trump andere maatstaven hanteert dan klassieke economen. Voor hem zijn tarieven vooral een geopolitieke hefboom om landen onder druk te zetten, ook in andere dossiers. Risico’s voor economische groei beschouwt hij als een aanvaardbare prijs om op langere termijn strategische of veiligheidsdoelstellingen te realiseren.
Meer dan tarieven: een hertekening van de wereldorde
De invoering van de handelstarieven is mogelijk slechts de eerste veldslag in een langduriger conflict. Nauwe medewerkers van Trump, zoals minister van Financiën Scott Bessent en vicepresident J.D. Vance, denken in bredere termen. Zij willen de mondiale economische orde hertekenen omdat de Verenigde Staten volgens hen te afhankelijk zijn geworden van buitenlandse kapitaalinstromen. In hun visie vertoont de Amerikaanse economie trekken van een piramidespel: het groeiende handelstekort wordt volgens hen gevoed door een kunstmatig sterke dollar.
Die sterke dollar zou in stand worden gehouden door onder meer China, dat massaal Amerikaanse staatsobligaties opkoopt en zo zijn handelsoverschot met de VS laat toenemen. Sinds vorig jaar circuleren hierover plannen onder de noemer van het zogenaamde ‘Mar-a-Lago-akkoord’. Het gaat om een niet-officiële strategie die werd uitgewerkt door een economische denktank rond Trump in zijn buitenverblijf in Florida. Dit plan verwijst expliciet naar het historische ‘Plaza-akkoord’ van 1985, toen de VS samen met het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Japan de dollarkoers doelbewust lieten dalen om de Amerikaanse concurrentiekracht te versterken.
De dollar als machtsinstrument
Vandaag zouden de Verenigde Staten, onder dreiging van een handelsoorlog en het afbouwen van hun defensieparaplu, de dollar willen verzwakken om de exportpositie van de Amerikaanse industrie te versterken en zo jobs te creëren. In dat scenario zou de dollar zijn rol als wereldwijd ijkpunt verliezen ten voordele van goud.
De wereldwijde financiële ankerfunctie van de dollar houdt Amerika machtig, maar zorgt tegelijk voor een onevenwichtige binnenlandse economie, met relatief meer consumptie en minder productie. Tarieven, reshoring en een nieuw industriebeleid zijn pogingen om die cirkel te doorbreken. Ze moeten het industriële thuisfront versterken zonder de dominantie van de dollar volledig onderuit te halen.
Een delicate evenwichtsoefening
De VS proberen tijd te kopen: om productiecapaciteit te herstellen, kritieke toeleveringsketens veilig te stellen en hun mondiale financiële macht te behouden, allemaal tegelijk. Dat is een uiterst delicate evenwichtsoefening. Want let wel: de bedoeling is dat het geleidelijk verloopt. Sinds Trumps aantreden vorig jaar is de dollar 12% gezakt. Dat blijft beperkt.
Dat de goudprijs zo gestegen is, zegt daarom ook niet per se iets over wantrouwen in de dollar specifiek. Het zegt eerder iets over het wantrouwen in de overmatige schuldenlast in het hele systeem. Zolang de rente op Amerikaans staatspapier onder controle blijft, kan je zeggen dat de aanpassing effectief geleidelijk verloopt. Het gaat hier meer om een onderwaardering van munten zoals de Japanse yen en de Chinese yuan dan om een overwaardering van de dollar. Momenteel vinden er intensieve gesprekken plaats met de Japanse autoriteiten om hun munt in waarde te laten stijgen.
De echte inzet: de strijd tussen Washington en Peking
De kans bestaat dat de Trump-administratie daarin slaagt. De Chinese reus is echter nog iets anders dan de Japanse bondgenoot. We moeten goed beseffen dat ons tijdperk gezien zal worden als dat van de rivaliteit tussen China en de VS als grootmachten. De Amerikaanse strategie heeft veel minder met Europa te maken dan velen hier denken. Wij zijn al lang niet meer het centrum van de wereld.
Ivan Van de Cloot
Hoofdeconoom Stichting Merito
