TotalEnergies moet nu ook boeten voor wie bij Total tankt

Scope 3

Op 25 juni veroordeelde de rechtbank van Parijs oliegigant TotalEnergies wegens schending van de Franse "devoir de vigilance". Dat is een wet op de zorgplicht die in 2017 werd ingevoerd na de instorting van het Rana Plaza-kledingfabriek in Bangladesh. Daarbij kwamen 1.127 mensen om het leven. De wet verplicht multinationals met meer dan 5.000 werknemers in Frankrijk om ernstige risico's voor mens en milieu in hun hele keten te identificeren en te voorkomen.

De rechtbank oordeelde dat het klimaatplan van TotalEnergies onvolledig is omdat het de zogenaamde scope 3-emissies niet bevat. Scope 1 zijn de directe emissies van het bedrijf zelf, scope 2 die van leveranciers, scope 3 die van klanten. De CO2 die vrijkomt als een automobilist tankt bij een TotalEnergies-station, wordt voortaan juridisch mede aan TotalEnergies toegerekend. Voor TotalEnergies alleen gaat het om 335 miljoen ton CO2-equivalent voor het jaar 2025. Vergelijkbaar met de totale jaarlijkse territoriale uitstoot van heel Frankrijk. 

Producent wordt verantwoordelijk voor het gedrag van de koper

De rechtbank heeft bewust geen productieplafonds opgelegd en stelde uitdrukkelijk dat het niet de taak van de rechter is om de strategie van een bedrijf over te nemen. Maar de juridische redenering die ze heeft gecreëerd is verreikend. Volgens de advocaat van de eisende partijen geldt de redenering voortaan voor alle bedrijven die onder de vigilantiewet vallen. Als TotalEnergies scope 3 moet opnemen, moeten alle anderen dat ook. Renault wordt dan mede verantwoordelijk voor elke kilometer die zijn klanten rijden. Airbus voor elk vliegtuigticket. Danone voor elke yoghurt die wordt opgegeten. Elke producent van een product dat energie verbruikt of CO2 uitstoot is potentieel aansprakelijk voor het gebruik van dat product door de koper. 

Een precedent in Nederland

Het Parijse vonnis staat ook niet op zichzelf. Op 22 mei 2026 behandelde de Nederlandse Hoge Raad de klimaatzaak van Milieudefensie tegen Shell, nadat een hof in 2024 een eerder veroordelend vonnis had vernietigd. De definitieve uitspraak van de Hoge Raad wordt begin 2027 verwacht. Klimaatrechtszaken tegen energiebedrijven zijn geen Franse eigenaardigheid. Ze zijn een structurele juridische verschuiving die het hele Westerse energielandschap hervormt. Ook voor Belgische bedrijven: de EU-CSRD-richtlijn (de Europese richtlijn inzake duurzaamheidsrapportage) verplicht grote ondernemingen al tot scope 3-rapportage. Wat de Parijse rechtbank heeft gedaan, is die rapportageplicht juridisch afdwingbaar maken via aansprakelijkheidsrecht. 

Voor TotalEnergies zelf komt dit vonnis op een slecht moment. CEO Patrick Pouyanné had al aangekondigd een verhuizing van de beursnotering naar New York te onderzoeken. Omdat de Europese aandeelhoudersbasis krimpt door ESG-regelgeving, terwijl Noord-Amerikaanse beleggers steeds meer gewicht krijgen in het kapitaal. Europese institutionele fondsen trekken zich terug uit TotalEnergies precies omdat Europese wetgeving rond duurzame beleggingen hen dat feitelijk oplegt.

Frankrijk heeft geen druppel olie. Dat het toch een van de zes grootste energiebedrijven ter wereld huisvest, is een strategisch voordeel op vlak van energiebevoorrading en geopolitieke slagkracht. Een energiebedrijf juridisch verantwoordelijk stellen voor het rijgedrag van zijn klanten is geen industriepolitiek. Het is het onbedoelde maar voorspelbare gevolg van klimaatjurisprudentie die Europa's industriële ankers stelselmatig onder druk zet.