De KU Leuven ziet af van de uitreiking van een eredoctoraat aan Francesca Albanese

Volgens een reconstructie van het studentenblad Veto werd Francesca Albanese in het voorjaar van 2025 al voorgedragen voor een eredoctoraat aan de KU Leuven. Eind september besloot de Academische Raad, op advies van de interne commissie belast met de eredoctoraten, om deze kandidatuur niet te weerhouden.

Verschillende elementen speelden hierbij een rol. Het profiel van Albanese zou een sterke gelijkenis vertonen met dat van Hina Jilani, die reeds als eredoctor werd gekozen voor haar juridische inzet voor de mensenrechten. Bovendien had de KU Leuven in maart 2025 een eredoctoraat uitgereikt aan de Verenigde Naties als organisatie, wat volgens de universiteit indirect ook het werk van haar rapporteurs erkent.

Er werden ook procedurele overwegingen aangehaald: geen enkel lid van de faculteit rechtsgeleerdheid was betrokken bij het voorstel, terwijl Albanese hoofdzakelijk voor haar juridische werk geëerd zou worden. Het is onbekend of haar controversiële publieke verklaringen eveneens een rol hebben gespeeld in de beoordeling.

Gezamenlijke druk van andere universiteiten

In oktober kreeg het dossier een nieuwe wending. Tijdens een overleg tussen de Vlaamse rectoren stelden de rectoren van Antwerpen en Brussel voor om gezamenlijk een eredoctoraat uit te reiken aan Francesca Albanese voor haar maatschappelijke verdiensten. De Universiteit Gent besloot al snel om deel te nemen. De KU Leuven heroverwoog het voorstel, maar bleef bij haar oorspronkelijke standpunt.

Volgens de reconstructie gepubliceerd door Veto zou het aansluiten bij het initiatief van de drie andere universiteiten de interne procedure en het eerdere negatieve advies hebben verzwakt. Omgekeerd kon het handhaven van de weigering worden gezien als een terugtocht in het gezicht van de controverse. Uiteindelijk ontstond er binnen de KU Leuven een consensus om zich niet aan te sluiten bij de gezamenlijke ceremonie.

Het uitzonderlijke karakter van een gezamenlijke uitreiking door vier Vlaamse universiteiten werd ook in overweging genomen. Een dergelijke coalitie is ongekend. Binnen de KU Leuven uitten sommigen de vrees voor de banalisering van een dergelijk sterk symbolisch instrument. De universiteit benadrukt echter dat zij, ongeacht de toekenning van een eredoctoraat, de maatschappelijke verdiensten en het engagement van Francesca Albanese erkent.

De drie andere universiteiten houden vast aan hun beslissing en benadrukken dat academische vrijheid niet mag wijken voor politieke druk. De ceremonie van 2 april zal dus plaatsvinden zonder de deelname van Leuven.

Tussen academische vrijheid en diplomatiek risico

De uitreiking van het doctoraat kadert in een bredere Europese context. De afgelopen maanden hebben met name Frankrijk en Duitsland opgeroepen om het mandaat van Albanese te herzien of haar vertrek te overwegen, naar aanleiding van controversiële uitspraken over Israël en de oorlog in Gaza. Ook Joodse organisaties hebben scherpe kritiek geuit op de geplande onderscheiding.

Zoals 21News al in een eerdere analyse heeft benadrukt, vormt academische vrijheid op zich een legitiem en fundamenteel principe. Universiteiten moeten in alle onafhankelijkheid kunnen beslissen welke persoonlijkheden zij willen eren. Niettemin is het risico reëel dat dit gezamenlijke eredoctoraat in Europa en daarbuiten wordt opgevat als een politiek signaal, precies op het moment dat verschillende lidstaten van de Europese Unie publiekelijk afstand nemen van Albanese. Een dergelijke situatie zou kunnen leiden tot een verlies aan geloofwaardigheid en ernstige schade aan de internationale reputatie van België.