Carl Devos haalt uit naar begrotingsaanpak van Bart De Wever: "Deze coalitie heeft tijd en vertrouwen verspeeld"

Politoloog Carl Devos is bijzonder kritisch voor de manier waarop de federale regering de begrotingsonderhandelingen voert. In een uitgebreid interview met Doorbraak stelt hij dat niet alleen de meningsverschillen tussen de partijen het probleem vormen, maar ook de werkwijze van de Arizona-coalitie. "Deze ploeg heeft tijd verloren" en vooral: "Het vertrouwen is er niet op vooruitgegaan."

Een begrotingsakkoord van 10 miljard euro leek deze week nog binnen handbereik, maar de beslissing wordt opnieuw uitgesteld. Voor Carl Devos, politicoloog aan de UGent, komt dat niet echt als een verrassing. Volgens hem legt dit uitstel vooral de beperkingen bloot van een onderhandelingsmethode die de regering al veel tijd heeft gekost.

"Ik ben verbaasd dat mensen verbaasd zijn dat het deze week niet gelukt is. Wie de ontwikkelingen aandachtig volgde, kon vaststellen dat er binnen verschillende partijen onvoldoende consensus was, zeker bij Vooruit", stelt hij.

De politoloog wil de verantwoordelijkheid evenwel niet volledig bij de Vlaamse socialisten leggen.

"Sommige partijen verschuilen zich nu ook achter Vooruit om de partij de zwartepiet toe te spelen. Er werd nog onderhandeld over de onderhandelingen zelf: welke elementen moeten deel uitmaken van die operatie van 10 miljard euro? Pas daarna komt de vraag welke concrete maatregelen achter die bedragen schuilgaan. Ondanks die 60 à 70 pagina's aan nota's was daarover onvoldoende gesproken."

"Begrotingen worden te vaak opgesteld als Excel-bestanden"

Dat is een van de scherpste punten van kritiek van Carl Devos. Volgens hem dreigt de regering de begroting te herleiden tot een boekhoudkundige optelsom, zonder voldoende aandacht voor de concrete gevolgen van de maatregelen.

"De ervaring leert dat Arizona op een rommelige manier werkt. Sommige maatregelen worden daardoor bijna onuitvoerbaar of veel te ingewikkeld. Andere leveren niet het verwachte resultaat op. Ik begrijp dat mensen voorzichtig worden wanneer ze bedragen in tabellen zien staan, zonder dat het beleid erachter grondig is besproken."

Devos haalt verschillende voorbeelden aan.

"Er wordt bijvoorbeeld opnieuw gerekend op besparingen in de migratie, terwijl uit de eerdere evaluatie bleek dat de vorige besparingen lager uitvielen dan verwacht. Ook bij langdurig zieken worden besparingen ingeschreven. Maar welke maatregelen zitten daarachter? Er worden subsidies voor bedrijven geschrapt, maar welke precies? En wat zijn de positieve en negatieve gevolgen daarvan?"

Vervolgens vat hij zijn kritiek samen in een bijzonder scherpe uitspraak:

"Begrotingen worden te vaak opgesteld als Excel-bestanden. Het gaat om een belangrijke begroting voor de komende jaren. Een paar dagen extra vormen dus geen onoverkomelijk probleem."

Weken gingen verloren

Volgens Devos ligt het echte probleem elders: de regering heeft al veel tijd verloren nog voor de huidige onderhandelingsfase begon.

"Bij de begrotingscontrole in maart besliste de regering om niet in te grijpen, hoewel er toen al heel wat signalen waren dat de situatie uit de hand liep. Ook bij het zomerakkoord wilde men budgettair niet ver genoeg gaan. Alles moest worden doorgeschoven naar oktober, voor de begrotingen van 2027, 2028 en 2029."

Ook daarna liep het volgens hem niet beter.

"Vervolgens zegt men dat de onderhandelingen in augustus zijn begonnen en dat men nog nooit zo goed voorbereid was. Daarna komt er een eerste versie met een btw-verhoging, hoewel Bouchez al lang had aangegeven dat hij daar niet mee akkoord ging. Een tweede versie: opnieuw een btw-verhoging. Een derde versie: hetzelfde verhaal. Zo verlies je kostbare weken."

Toen vervolgens een schuldenrem op tafel kwam, ging volgens Devos opnieuw een week verloren.

"Plots wordt een schuldenrem voorgesteld om van 10 miljard naar 3,5 miljard euro te gaan. Weer een week verloren, voordat dat idee wordt afgevoerd. Nu ligt er voor het eerst een pakket van 10 miljard euro op tafel zonder die btw-verhoging, of hoogstens met een beperkte verhoging. En dan zou alles in één of twee nachten geregeld moeten worden."

Zijn conclusie is duidelijk: "Ik vind dat geen ernstige manier van werken."

Kan Vooruit de regering blokkeren?

De rol van Vooruit vormt een van de belangrijkste twistpunten in de onderhandelingen. Volgens Devos heeft de partij van Conner Rousseau wel degelijk de macht om een akkoord tegen te houden.

"Je kunt geen enkele partij schrappen, omzeilen of vervangen. Daarom kan zelfs een kleine partij als Vooruit haar veto gebruiken. Tegelijk kan niemand de regering zomaar laten vallen, want verkiezingen zijn een bijzonder angstaanjagend alternatief."

Volgens de politoloog hebben de vijf coalitiepartijen dan ook weinig andere keuze dan samen verder te gaan.

"Ik zeg niet dat alle peilingen werkelijkheid zullen worden, maar voor geen enkele regeringspartij ziet de situatie er gunstig uit. Zelfs de N-VA kan er niet zomaar van uitgaan dat groot strateeg De Wever tijdens de campagne telkens opnieuw het tij zal weten te keren. Ze hebben er dus belang bij om samen te blijven."

"Vooruit is de enige linkse partij in een vrij centristische en rechtse coalitie"

Devos begrijpt waarom Vooruit zich in een bijzonder moeilijke positie bevindt. Volgens hem hebben de federale oppositiepartijen Anders en Groen bovendien een bijzonder zwakke staat van dienst in Brussel. De partij van Frédéric De Gucht en de Vlaamse groenen schommelen in de peilingen rond 5 procent.

Voor Vooruit ligt de situatie anders, stelt hij.

"Het is de enige linkse partij in een vrij centristische en rechtse coalitie. De partij krijgt enige steun van Les Engagés en CD&V, maar daar houdt het snel op. Vooruit moet rekening houden met de oppositie van PVDA en Groen, en op sommige dossiers zelfs met het Vlaams Belang. De andere partijen hebben in Vlaanderen minder te vrezen van de oppositie."

Een geloofwaardig alternatief ziet Devos niet meteen. "Kijk naar hun staat van dienst en naar de begrotingsfarce in Brussel. Dan is het moeilijk om luid te roepen dat de federale begroting niet deugt."

"Het vertrouwen is er niet op vooruitgegaan"

Los van de inhoud van het begrotingsakkoord maakt Devos zich vooral zorgen over de politieke schade die de wekenlange onderhandelingen hebben aangericht.

"Ze hebben schade veroorzaakt. Voor De Wever was dit niet zijn beste periode. Vooral het intrekken van de schuldenrem leverde hem kritiek op. Wanneer hebben we nog gezien dat zoveel kranten zo scherp over hem oordeelden? 'Een premier als alle anderen', 'politieke marketing'. Dat heeft hen ongetwijfeld verrast."

Ook de andere partijen zijn niet ongeschonden uit de onderhandelingen gekomen.

"De andere partijen zijn eveneens teleurgesteld in zijn strategie. De MR is tevreden dat de btw-verhoging kon worden tegengehouden, maar vraagt zich af hoe vaak de N-VA nog met dat voorstel zal terugkomen. Anderen vinden dan weer dat De Wever te gemakkelijk voor de MR is gezwicht en dat de N-VA te dicht bij haar eigen programma wil blijven."

Ook de relaties tussen Vooruit en de N-VA lijken volgens Devos verslechterd.

"Zelfs als er een akkoord komt, is het vertrouwen er niet op vooruitgegaan. We zijn nog maar oktober 2026. Deze regering moet het nog tot juni 2029 volhouden."