Finland en Noorwegen zoeken opnieuw toenadering tot Poetin, tot ongenoegen van andere Europeanen

Het diplomatieke initiatief valt niet bij iedereen in Europa in goede aarde. De Finse president Alexander Stubb en de Noorse premier Jonas Gahr Støre hebben dinsdag 27 oktober anderhalf uur telefonisch overlegd met Vladimir Poetin. Ze hopen zo de onderhandelingen over een einde aan de oorlog in Oekraïne nieuw leven in te blazen.

Het gesprek kwam er op initiatief van de twee Noord-Europese leiders. Stubb omschreef het overleg achteraf als "openhartig en inhoudelijk". "De uitkomst van deze oorlog zal rechtstreekse gevolgen hebben voor onze veiligheid en, ruimer bekeken, die van Europa. Om de oorlog te beëindigen, zijn rechtstreekse gesprekken nodig", verklaarde de Finse president in een gezamenlijke mededeling.

Finland en Noorwegen grenzen allebei aan Rusland en behoren tot de meest uitgesproken Europese steunverleners van Oekraïne. Beide landen bevestigden opnieuw hun steun aan Kiev, maar riepen Moskou tegelijk op de onderhandelingen te hervatten en de spanningen te verminderen.

Blijvende meningsverschillen met Moskou

Ondanks de hervatting van het contact lijkt er geen grote toenadering te zijn bereikt. Na afloop erkende de Noorse premier Jonas Gahr Støre dat er "grote meningsverschillen" bestaan met de Russische president.

Het Kremlin liet op zijn beurt weten dat Poetin het "confrontatiebeleid" van de Europese Unie en de NAVO had aangeklaagd. Volgens de Russische president dragen beide organisaties bij aan het voortduren van de vijandelijkheden. Hij herhaalde bovendien dat een "rechtvaardige en duurzame" vrede alleen mogelijk is als er volledig rekening wordt gehouden met de Russische belangen.

Die uitspraken onderstrepen hoe ver Moskou en de Europese hoofdsteden nog uit elkaar liggen over de voorwaarden voor een mogelijke regeling van het conflict. De drie leiders zouden wel hebben afgesproken telefonisch contact te blijven onderhouden.

Het gesprek vond plaats een week na een ontmoeting in Oslo tussen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner. Die laatste nam op afstand deel aan het overleg. Witkoff reisde vervolgens naar Sint-Petersburg om er Poetin te ontmoeten.

Het Oekraïense presidentschap, dat vooraf over het telefoongesprek was ingelicht, bevestigde dat Zelensky na afloop contact had gehad met de twee Noord-Europese leiders.

Deense premier kritisch over initiatief

De toenadering legt ook de verdeeldheid binnen Europa bloot over de manier waarop de onderhandelingen moeten worden aangepakt. Stubb en Støre benadrukten uitdrukkelijk dat ze namens hun eigen landen spraken en niet namens Europa als geheel.

Die verduidelijking kon de Deense premier Mette Frederiksen niet overtuigen. "Ik weet niet wat ze denken hiermee te kunnen bereiken", verklaarde ze. Daarbij wees ze op het belang van Europese eenheid tegenover Rusland.

Frederiksen uitte vooral kritiek op het feit dat het initiatief werd genomen zonder overleg met de andere Noord-Europese regeringen.

De spanningen ontstaan op een moment waarop de Europese Unie zelf haar rol in de onderhandelingen over Oekraïne probeert te versterken. Tot dusver werden die gesprekken grotendeels gedomineerd door Amerikaanse initiatieven.

Volgens Euronews wordt begin november een nieuwe onderhandelingsronde voorbereid in Abu Dhabi. Daarbij zou voor het eerst ook een Russische delegatie aanwezig zijn.

Het telefoongesprek van dinsdag is daarmee een poging om de rechtstreekse dialoog met Moskou nieuw leven in te blazen. Tegelijk legt het de moeilijkheden bloot waarmee de Europeanen kampen om een gemeenschappelijke strategie uit te werken en hun invloed op eventuele vredesonderhandelingen te vergroten.