Geen Democratisch of Republikeins programma: dit willen Amerikaanse kiezers echt

Hoe zou een politiek programma eruitzien dat uitsluitend bestaat uit de maatregelen die het populairst zijn bij Amerikaanse kiezers? Het zou moeilijk zijn om daar een traditioneel politiek etiket op te plakken.

De overheid zou stevig ingrijpen in de economie om bepaalde prijzen en rentetarieven te plafonneren. Grote institutionele beleggers zouden worden beperkt in hun mogelijkheden om woningen op te kopen en gezinnen zouden hulp krijgen bij de kosten van kinderopvang. Tegelijk zouden de grenscontroles fors worden aangescherpt en zouden kiezers bij verkiezingen een identiteitsbewijs met foto moeten tonen.

Dat zijn enkele van de belangrijkste conclusies uit een nieuwe peiling van The Wall Street Journal. Die werd tussen 16 en 21 september uitgevoerd bij 1.500 geregistreerde kiezers en heeft een foutenmarge van 2,5 procentpunt.

De respondenten kregen meer dan dertig beleidsvoorstellen voorgelegd. Opvallend is dat sommige van de populairste voorstellen de traditionele partijtegenstellingen grotendeels overstijgen.

Plafond op rente van kredietkaarten

Vooral de economische resultaten vallen op. Maar liefst 87 procent van de ondervraagde kiezers is voorstander van een maximumprijs voor geneesmiddelen op voorschrift. Daarnaast wil 79 procent de rente op kredietkaarten beperken tot 10 procent.

Dat laatste voorstel is meer dan een theoretische discussie. Zowel de socialistische senator Bernie Sanders als de conservatieve Republikeinse senator Josh Hawley hebben zich ervoor uitgesproken. Ook Donald Trump verdedigde een gelijkaardige maatregel.

Uit de peiling blijkt verder dat 75 procent van de kiezers de mogelijkheden van grote institutionele beleggers wil beperken om op grote schaal gezinswoningen op te kopen. Daarnaast steunt 74 procent een plafond op de kosten van kinderopvang voor werkende gezinnen.

Nog een opvallend resultaat: 73 procent is voorstander van een overheidswebsite waar consumenten bepaalde geneesmiddelen tegen een lagere prijs kunnen kopen.

Al deze voorstellen gaan, in verschillende mate, uit van overheidsingrijpen in de werking van de markt.

Vraag naar strengere grenscontroles

Die vraag naar meer economische overheidsinterventie gaat echter niet noodzakelijk samen met progressieve standpunten over andere thema's. Zo steunt 77 procent van de ondervraagde kiezers het stopzetten van illegale immigratie aan de grens.

Tegelijk is 67 procent voorstander van een traject naar het Amerikaanse staatsburgerschap voor mensen die illegaal in het land verblijven, maar er al lange tijd wonen en bijdragen aan hun gemeenschap.

Op het eerste gezicht lijken die voorstellen moeilijk met elkaar te verenigen. Ze wijzen eerder op een onderscheid tussen het beperken van nieuwe immigratie en de behandeling van mensen die al lange tijd in de Verenigde Staten wonen.

Ook rond verkiezingen duikt die combinatie van standpunten op. Zo steunt 69 procent van de ondervraagden de verplichting om een identiteitsbewijs met foto te tonen om na te gaan of kiezers Amerikaanse staatsburgers zijn. Bij Republikeinen bedraagt de steun 97 procent, maar ook bij Democraten ligt die met 48 procent relatief hoog.

Kiezers combineren standpunten van links en rechts

Samen maken de resultaten duidelijk dat het Amerikaanse politieke landschap moeilijk uitsluitend te begrijpen valt vanuit de tegenstelling tussen Republikeins economisch liberalisme en Democratisch interventionisme.

Van de zestien voorstellen over levensduurte, gezondheidszorg en belastingen die The Wall Street Journal voorlegde, kunnen er veertien op een meerderheid rekenen.

Zo wil 73 procent van de ondervraagden de federale inkomstenbelasting verhogen voor mensen die meer dan 1 miljoen dollar per jaar verdienen. Een federale vermogensbelasting voor miljardairs krijgt de steun van 61 procent. Die fiscale maatregelen verdelen de partijen wel veel sterker: een meerderheid van de Republikeinse kiezers is ertegen.

De consensus lijkt daarom minder te wijzen op een algemene steun voor een links economisch programma dan op een vraag naar gericht overheidsingrijpen wanneer kiezers vinden dat bepaalde markten in hun nadeel werken.

"Dit zijn geen conservatieve of progressieve kwesties", zegt Republikeins opiniepeiler Adam Geller, die de enquête samen met de Democratische opiniepeiler John Anzalone uitvoerde. Volgens Geller zien kiezers vooral grote instellingen tussen zichzelf en wat zij als een eerlijke prijs beschouwen.

Niet elke populistische maatregel is populair

De peiling toont ook de grenzen van die trend. Het voorstel om openbare supermarkten te openen die voedsel tegen lagere prijzen verkopen, dat in New York onder meer wordt verdedigd door de socialistische Democratische burgemeester Zohran Mamdani, krijgt slechts 37 procent steun.

Een voorstel van Donald Trump om bij een Republikeinse overwinning bij de tussentijdse verkiezingen elke volwassene een cheque van 5.000 dollar te geven, wordt nog duidelijker afgewezen. Slechts 23 procent van de ondervraagde kiezers steunt het idee.

Amerikanen vragen dus niet zonder meer om meer overheid of hogere overheidsuitgaven. Sommige maatregelen die de marktwerking moeten bijsturen zijn bijzonder populair, terwijl andere vormen van rechtstreeks overheidsingrijpen veel minder steun krijgen.

The Wall Street Journal wijst bovendien op een belangrijke beperking van de eigen peiling. De ondervraagden kregen de voorstellen voorgelegd zonder informatie over mogelijke negatieve gevolgen.

Een plafond op de rente van kredietkaarten zou er bijvoorbeeld toe kunnen leiden dat sommige kredietverstrekkers minder leningen verstrekken aan huishoudens die zij als risicovol beschouwen. Nieuwe verplichtingen voor zorgverzekeraars zouden dan weer kunnen leiden tot hogere verzekeringspremies.

Populisme in plaats van traditionele politieke labels?

Volgens Democratisch opiniepeiler John Anzalone, die aan de studie meewerkte, tonen de resultaten aan dat de Amerikaanse politiek misschien minder uitsluitend vanuit conservatisme en progressivisme moet worden bekeken. Populisme zou volgens hem inmiddels binnen beide grote partijen aanwezig zijn.

Donald Trump brak bij zijn opkomst op het nationale politieke toneel in 2015 en 2016 al met verschillende traditionele Republikeinse standpunten, onder meer rond vrijhandel en de bescherming van bepaalde sociale programma's.

Aan de linkerzijde heeft de stijgende kostprijs van huisvesting, gezondheidszorg en kinderopvang tegelijk geleid tot meer voorstellen die zich rechtstreeks richten op grote bedrijven en de rijkste huishoudens.

Dat leidt soms tot samenwerkingen die enkele jaren geleden nog onwaarschijnlijk zouden hebben geleken. Zo brengt het voorstel om de rente op kredietkaarten tot 10 procent te beperken Bernie Sanders en Josh Hawley dichter bij elkaar. Ook progressieve politici en figuren uit de MAGA-beweging steunen bepaalde beperkingen voor grote bedrijven.

Dat betekent niet dat de politieke tegenstellingen in de Verenigde Staten verdwijnen. Op het vlak van belastingen, immigratie, overheidsuitgaven en tal van culturele thema's blijven de verschillen tussen Republikeinen en Democraten groot.

De peiling toont wel een electoraat dat ideologisch minder eenduidig is dan de programma's van beide grote partijen doen vermoeden. Amerikaanse kiezers willen overheidsingrijpen bij geneesmiddelen, krediet en huisvesting, hechten tegelijk belang aan grensveiligheid, steunen een regularisatie voor bepaalde langdurig verblijvende immigranten en staan terughoudend tegenover sommige vormen van overheidsuitgaven.

Het resultaat is een combinatie van standpunten die moeilijk in een traditionele politieke categorie past en volgens de betrokken opiniepeilers een uiting kan zijn van de groeiende rol van populistische ideeën in de Amerikaanse politiek.