VRT onder vuur na reportage in Ceuta: probeert de openbare omroep de migratiecrisis te framen?
Terwijl internationale media de crisis in Ceuta brachten als een invasie van tienduizenden, hoofdzakelijk jonge Marokkaanse mannen, koos een VRT-ploeg voor een andere invalshoek. Door in te zoomen op meelijwekkende kinderen krijgt de VRT nu het verwijt de migratiecrisis te manipuleren.
Samenvatting van het artikel
De video van een VRT-ploeg in Ceuta zorgt voor veel ophef op sociale media en lokt een uitgebreide reactie van de openbare omroep uit. Toch blijven de reportage en vooral de Facebookberichten van verslaggever Roel Nollet vragen oproepen over de journalistieke keuzes achter de berichtgeving.
De discussie begon met een video die op sociale media massaal werd gedeeld. Daarop is te zien hoe een televisieploeg een Marokkaanse tiener aanspreekt. Even later zit de jongen alleen op een rots aan zee en kijkt hij zwijgend voor zich uit. Na de opname krijgt hij een duim omhoog en wandelt hij weer weg.
Aanvankelijk werd gedacht dat het om een Spaanse ploeg ging. Intussen bevestigde de VRT dat het om de eigen ploeg van journalist Roel Nollet ging. Op de beelden geeft een medewerker de Marokkaanse tiener aanwijzingen voordat hij alleen op een rots plaatsneemt. Dat leidde vrijwel meteen tot verwijten van framing en manipulatie.
“Beelden gebruikt om Sánchez aan te vallen”
Opvallend is dat de VRT het gisteravond nodig achtte om een uitvoerig verweer tegen de beschuldiging van manipulatie online te zetten. “Er was geen sprake van een enscenering”, staat daarin te lezen. Er werd volgens de VRT niets gefilmd dat zich op dat moment niet daadwerkelijk afspeelde. De omroep benadrukt dat de jongen spontaan op de rots ging zitten en dat de opgestoken duim enkel een bedankje was omdat de opname was afgelopen.
Volgens de VRT verscheen het videofragment eerst op Spaanse anti-migratiekanalen op sociale media, “waar het gebruikt werd om de Spaanse openbare omroep RTVE en het migratiebeleid van premier Pedro Sánchez aan te vallen.”
Pas later bleek dat de beelden door een ploeg van de Vlaamse openbare omroep waren gemaakt. “Daarna doken dezelfde beschuldigingen ook op bij radicaal-rechtse en pro-Russische kanalen elders in Europa,” schrijft Luc van Bakel, hoofdredacteur bij VRT nieuws.
De VRT maakte de beelden naar eigen zeggen om duiding te geven bij de gebeurtenissen in Ceuta, op maat van jongeren. “We betreuren het dan ook ten zeerste dat dit korte fragment opzettelijk uit zijn context wordt gehaald op sociale media, enkel om polarisatie aan te wakkeren.”
Facebook maakt keuze van de VRT duidelijk
De controverse draait echter om meer dan dat ene fragment. 21News las ook de Facebookberichten van VRT-verslaggever Roel Nollet over Ceuta en ziet daarin dezelfde lijn terugkeren. Zijn verslag draait bijna volledig rond minderjarige migranten, bezorgde ouders en persoonlijke verhalen.
Die benadering blijkt al uit de openingszin van Nollets Facebookverslag. "Terwijl politici garen proberen spinnen bij de gebeurtenissen in Ceuta, staan er ouders van Marokkaanse jongeren aan de hekken te wachten, omdat ze niet weten waar hun kinderen zijn."
Vervolgens beschrijft hij hoe hij de foto's van de vermiste kinderen bekijkt op de telefoon van de ouders. Hij schetst hun wanhoop en vraagt zich af of hun zonen misschien zijn verdronken. Daarna volgt een beschrijving van minderjarige migranten die in struiken, bossen en tussen golfbrekers slapen en voortdurend op de vlucht zijn voor de politie.
De massale instroom van vooral jonge Marokkaanse mannen en de veiligheidsproblemen die Ceuta dagenlang beheersten, verdwijnen daardoor naar de achtergrond.
"Veel genuanceerder dan politici zeggen"
Op het einde van zijn Facebookverslag maakt Nollet zijn eigen lezing van de gebeurtenissen expliciet. Hij schrijft dat de situatie "veel genuanceerder" is dan wat sommige politici ervan maken. "Wat we zeker weten is, dat de situatie op Ceuta sommige politici goed uitkomt."
Hij voegt er nog aan toe: "En dan rijst de vraag: als sociale media migratiestromen kunnen sturen, wie bestuurt dan die berichten op social media? Hoe onderzoek je dat? En moet Europa zich ook dáár geen zorgen over maken?"
Die conclusie sluit naadloos aan bij de keuzes die ook in zijn reportage terugkeren. Niet de massale instroom staat centraal, maar individuele kinderen, persoonlijke drama's en empathie. Dat moet de kijker een heel ander beeld geven van de crisis dan het beeld dat de voorbije dagen het politieke debat beheerste.
Conclusie: dit is inderdaad framing
De roep om meer nuance en de uithaal naar “sommige politici” is misplaatst voor een journalist van de openbare omroep. Wat Roel Nollet op Facebook schrijft, is alleen maar hallucinant te noemen voor wie de gebeurtenissen gevolgd heeft. Vorige week probeerden naar schatting 50.000 tot 60.000 migranten de Spaanse enclave te bereiken, vooral via de zee. Daarbij kwamen minstens 72 mensen om het leven.
Die invasie leidde tot spoedoverleg tussen verschillende Europese regeringen en wakkerde het debat over de bescherming van de buitengrenzen opnieuw aan. Ook in België kreeg de crisis een politieke dimensie. "Het lijkt alsof er een open deur is en dat iedereen die ons onder druk wil zetten migratie als geopolitiek wapen kan gebruiken. Dat is bijzonder frustrerend", zei premier De Wever.
Het lijkt er sterk op dat de VRT in deze reportage de migratiecrisis niet registreert zoals ze zich ontvouwt, maar bewust een ander verhaal naar voren schuift. Wie de reportage en de Facebookberichten van Roel Nollet naast elkaar legt, kan maar tot één conclusie komen: dit is geen neutrale verslaggeving, maar framing.
