Wie vertelde nu echt de ongemakkelijke waarheid: Al Gore of Bjorn Lomborg?

In 2006 verliet je de bioscoop na An Inconvenient Truth met een stomp in je maag. De poolkappen waren aan het smelten. Ijsberen verdronken door smeltende ijsschotsen. Orkanen en bosbranden zouden steeds meer schade aanrichten en de stijgende zeespiegel bedreigde grote steden.

De populaire documentaire was gebaseerd op een powerpoint-presentatie van Al Gore. De vice-president van BIll Clinton moest ook zijn opvolger worden, maar hij werd verslagen door de Republikein George W. Bush. De Texaan werd in Europa gezien als een halve (of hele) klimaatontkenner en een vertegenwoordiger van de oliebelangen. Het succes van An Inconvenient Truth was dan ook een Wiedergutmachung: de film won twee Oscars en Gore zelf ontving de Nobelprijs voor de Vrede en verdiende er veel geld aan. Hij werd gezien als een profeet en zijn boodschap werd overgenomen door regeringen, media en een hele generatie klimaatactivisten.

Taart

Vijf jaar eerder had een tot dan toe onbekende Deense statisticus een boek gepubliceerd dat op een heel andere manier ontvangen was. In The Skeptical Environmentalist nam Bjorn Lomborg de doemretoriek van de klimaatbeweging op de korrel door ze te confronteren met de langetermijndata over de staat van de wereld. Zijn conclusie was dat klimaatverandering reëel en grotendeels door de mens veroorzaakt is, maar dat klimaatbeleid niet altijd een even efficiënt antwoord is op dat probleem. De miljarden die we aan het klimaat besteden, zouden meer levens kunnen redden als hetzelfde geld in gezondheidszorg, voeding of economische ontwikkeling investeerden.

Voor Lomborg waren er geen prijzen. Hij werd ei zo na geëxcommuniceerd uit de wetenschappelijke gemeenschap. De Scientific American wijdde een speciaal dossier aan zijn fouten. De Union of Concerned Scientists beschuldigde hem van het verdraaien van wetenschap. In Denemarken verklaarde een commissie voor wetenschappelijke integriteit zijn werk "in strijd met goede wetenschappelijke praktijk." Lomborg kreeg taart in zijn gezicht en werd vergeleken met Hitler door leden van het IPCC. Uiteindelijk konden weinig beschuldigingen hard gemaakt worden.

Gore voorspelde méér orkanen door opwarmend zeewater. Globale data tonen juist een lichte daling in de frequentie en kracht. Hij gebruikte de ijsbeer als icoon van een ecologische catastrofe, maar de populatie ijsberen is sinds 2005 alleen maar gegroeid. Lomborg blijft ondertussen zout in de wonde te strooien door de Westerse klimaatinspanningen als een druppel op een hete plaat voor te stellen: als de EU zijn ambitie haalt om koolstofneutraal (“net-zero”) te worden tegen 2050 dan zou dat tegen 2100 voor 0,091° minder opwarming zorgen.

Lomborg wordt ook door onverwachte bondgenoten gerehabiliteerd. Eind oktober 2025 publiceerde Bill Gates, net voor de COP30-top in Brazilië, een essay met een opvallende boodschap: klimaatverandering zal ernstige gevolgen hebben, maar is geen existentiële bedreiging. De grootste problemen blijven armoede en ziekte, schreef Gates, en schaarse middelen moeten gaan naar interventies die het meeste opleveren voor de meest kwetsbaren.

Brandstapel

Politiek staat het klimaat niet meer bovenaan de agenda. De VS is net als de vorige termijn onder Trump uit het klimaatakkoord van Parijs gestapt, maar dat lijkt vandaag voor veel minder ophef te zorgen. Het Texas van George W. Busch investeert vandaag het meest van alle Amerikaanse staten in zonne-energie, terwijl ze met plezier de nieuwe gasleverancier van Europa zijn geworden en hun Tesla’s exporteren. De Chinezen hebben een gelijkaardig verhaal: ze verbruiken de helft van de steenkool in de wereld, maar concurreren Europa tegelijk weg in de sector van de groene technologie. Europa gelooft nog wel in zijn klimaatleiderschap, maar dat maakt weinig indruk meer in de rest van de wereld. Vooral de eigen industrie lijkt geslachtofferd. Zelfs Greta Thunberg trekt zich vandaag liever het lot van de Palestijnen aan.

Maar eigenlijk hadden we het kunnen weten. Wie écht ongemakkelijke waarheden vertelt, komt altijd dichter bij de brandstapel dan bij Oscars en Nobelprijzen.