Inlichtingendiensten mogen binnenkort AI gebruiken, maar onder strikte voorwaarden
De Belgische inlichtingendiensten krijgen mogelijk binnenkort ruimere bevoegdheden om dreigingen niet alleen op te sporen, maar ook sneller te verstoren en te neutraliseren. De ministerraad heeft vrijdag een voorontwerp van wet goedgekeurd van minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V), dat tegelijk een wettelijk kader invoert voor het gebruik van artificiële intelligentie (AI). De hervorming moet de veiligheidsdiensten beter wapenen tegen moderne dreigingen, al blijft voorzichtigheid centraal staan.
Samenvatting van het artikel
- De Belgische regering wil inlichtingendiensten meer bevoegdheden geven en tegelijk het gebruik van artificiële intelligentie wettelijk verankeren.
- De hervorming moet inspelen op digitale dreigingen, maar roept ook vragen op over privacy en controle.
Verouderde wetgeving botst op digitale realiteit
De Veiligheid van de Staat en de militaire inlichtingendienst ADIV verzamelen vandaag al informatie om risico’s voor de nationale veiligheid tijdig te detecteren. Dat gebeurt via een breed scala aan methoden, zoals het inzetten van agenten, het afluisteren van communicatie, het plaatsen van camera’s en het monitoren van online activiteiten.
Hoewel die bevoegdheden strikt gereguleerd zijn, steunt het huidige kader nog op wetgeving uit 1998. Volgens de regering is dat niet langer aangepast aan een wereld waarin communicatie grotendeels digitaal verloopt en dreigingen zich steeds vaker online ontwikkelen. Vooral cyberdreigingen, radicalisering via sociale media en buitenlandse inmenging vragen om een modernere aanpak.
AI krijgt plaats, maar onder strenge controle
Een opvallend element in het nieuwe wetsvoorstel is de expliciete introductie van artificiële intelligentie binnen het werk van de inlichtingendiensten. Die technologie kan bijvoorbeeld helpen bij het analyseren van grote hoeveelheden data of het sneller detecteren van verdachte patronen.
Tegelijk benadrukt minister Verlinden dat het gebruik van AI aan duidelijke voorwaarden moet voldoen. Systemen moeten betrouwbaar en ethisch verantwoord zijn en mogen pas ingezet worden na testen in een gecontroleerde omgeving. Op die manier wil de regering vermijden dat ondoorzichtige of foutgevoelige technologieën een te grote rol spelen in gevoelige veiligheidsdossiers. Over de concrete toepassingen blijft voorlopig weinig bekend.
Van observeren naar sneller ingrijpen
Naast technologische vernieuwing voorziet het voorontwerp ook in een uitbreiding van de operationele mogelijkheden. Inlichtingendiensten zouden niet langer enkel dreigingen detecteren, maar in bepaalde gevallen ook sneller kunnen ingrijpen om die te verstoren nog vóór ze schade veroorzaken.
Vandaag verloopt dat vaak via een omweg: wanneer bijvoorbeeld een jongere online extremistische propaganda verspreidt, moet de informatie eerst via politie en parket passeren. Dat kan leiden tot een gerechtelijk onderzoek, zelfs wanneer een lichtere, preventieve aanpak volstaat. De nieuwe regels moeten het mogelijk maken om sneller en gerichter te handelen, bijvoorbeeld door rechtstreeks in te grijpen in een vroeg stadium.
Tegelijk blijft de uitbreiding van bevoegdheden gevoelig. Critici wijzen op mogelijke risico’s voor privacy en burgerrechten, zeker in combinatie met het gebruik van AI. De regering benadrukt daarom dat toezicht en controlemechanismen behouden blijven.
Het voorontwerp van wet moet nu nog advies krijgen van de Raad van State, het Comité I en het College van procureurs-generaal. Pas daarna kan het parlement zich over de tekst buigen.
