Anders in de plaats van Vooruit? Een riskant plan B en een drukmiddel voor De Wever
Met het aanbod om een rechtser georiënteerde regering te steunen, heeft Anders Bart De Wever een opening geboden. Een scenario waarbij Vooruit wordt vervangen, blijft weinig waarschijnlijk en zou uitmonden in een bijzonder krappe meerderheid. Maar alleen al het vooruitzicht ervan kan de begrotingsonderhandelingen beïnvloeden.
Gepubliceerd door Demetrio Scagliola
Hoelang kan Bart De Wever nog onderhandelen met vier coalitiepartners, van wie één weigert het voorgestelde begrotingskader te aanvaarden? Volgens onze informatie zet de premier zijn gesprekken met MR, Les Engagés en CD&V momenteel voort, terwijl het overleg met Vooruit volledig is vastgelopen. De Vlaamse socialisten blijven aandringen op een grotere bijdrage van de grote vermogens en willen de besparingen op de sociale uitgaven beperken. Nu de impasse blijft aanslepen, wint een voorstel dat begin deze maand werd geformuleerd opnieuw aan belang: wat als Anders de plaats van Vooruit zou innemen?
Een begrotingskoers die beter aansluit bij rechts
Op 3 november, daags nadat Bart De Wever zijn ontslag bij de Koning had aangeboden, stelde Frédéric De Gucht de stemmen van Anders ter beschikking van elke regering die bereid is een rechtser economisch beleid te voeren. In het programma De Ochtend op Radio 1 schoof de voorzitter van het voormalige Open VLD twee prioriteiten naar voren: de overheidsuitgaven terugdringen en de economie opnieuw ademruimte geven. Zijn aanbod opende de deur naar parlementaire steun. Een toetreding van Anders tot de regering zou daarentegen een akkoord tussen de vijf partijen over de te volgen koers vereisen.
Voor Bart De Wever is het voordeel van een dergelijke constructie duidelijk. Met N-VA, MR en Anders zouden drie partijen meer gewicht kunnen geven aan besparingen en maatregelen om de economische activiteit te ondersteunen. Ook het debat over de inkomsten zou een andere wending nemen. De grotere bijdrage van de grote vermogens, die Vooruit als voorwaarde stelt voor een begrotingscompromis, zou haar belangrijkste verdediger binnen de regering verliezen. De discussie zou meer gaan over welke uitgaven moeten worden teruggeschroefd en welke inspanningen van de verschillende sectoren worden gevraagd.
Een dergelijke coalitie zou in de Kamer een meerderheid kunnen vormen, zij het met een bijzonder krappe marge. Die kwetsbaarheid zou zich al bij de eerste begroting laten voelen. Een meningsverschil binnen een fractie, een afwezigheid bij een nipte stemming of een hervorming waar een coalitiepartner niet achter wil staan, zou meteen zwaarder doorwegen. Net omdat elke partner van cruciaal belang zou zijn, zouden de centrumpartijen vóór hun toetreding hun voorwaarden kunnen stellen.
Les Engagés zou een bondgenoot op sociaal vlak verliezen
De positie van Maxime Prévot is genuanceerder dan het front van de vier partijen die het begrotingskader steunen, doet vermoeden. Maandag pleitte de vicepremier van Les Engagés in Matin Première voor het voortzetten van de onderhandelingen met vijf en voor gematigde besparingen in de gezondheidszorg. Zijn partij is bereid te onderhandelen op basis van het voorstel van De Wever. De knopen over de financiering van de gezondheidszorg en de verdeling van de inspanningen moeten echter nog worden doorgehakt.
Precies op dat vlak zou de vervanging van Vooruit de kaarten herschikken. Les Engagés en de Vlaamse socialisten kunnen het oneens zijn over de aanpak of de omvang van de gevraagde inspanningen, maar verdedigen tegelijk vergelijkbare belangen wanneer het erop aankomt besparingen in de gezondheidszorg te beperken en de sociale zekerheid te beschermen. Met Anders aan tafel zouden Les Engagés mogelijk nog steun kunnen vinden bij CD&V. Ze zouden echter moeten onderhandelen tegenover drie partijen die meer redenen zouden hebben om elkaar te vinden in de prioriteit die ze aan besparingen op de overheidsuitgaven willen geven. Overigens had voorzitter Yvan Verougstraete van Les Engagés het voorstel van de Vlaamse liberalen meteen afgewezen.
Hun positie zou dan ook paradoxaal zijn. Les Engagés zouden onmisbaar zijn voor de nieuwe coalitie, maar dreigen tegelijk meer geïsoleerd te raken op de dossiers die voor hen van belang zijn. Hun invloed zou vooral vóór het sluiten van een akkoord spelen, wanneer garanties over de gezondheidszorg en de sociale zekerheid worden vastgelegd. Zodra de begroting moet worden afgerond, zouden ze die garanties bij elke nieuwe beslissing moeten verdedigen.
Waarom de PS vooral Les Engagés viseert
Paul Magnette heeft die moeilijkheid goed ingeschat. Maandag verweet de PS-voorzitter Les Engagés dat de partij de verdediging van de gezondheidszorg had opgegeven en niet langer aandrong op een grotere bijdrage van de grote vermogens, zo meldt de RTBF. Op die dossiers koos hij ervoor om de partij van Maxime Prévot rechtstreeks aan te vallen, hoewel MR op fiscaal vlak de meest voor de hand liggende tegenstander van de socialisten blijft. Het ging niet om een alleenstaand incident. De voorbije dagen hebben socialistische verkozenen en communicatieteams hun pijlen steeds nadrukkelijker op Les Engagés gericht.
Het verschil zit in het doelwit. Door MR aan te vallen, bevestigt de PS haar bekende tegenstellingen met de liberalen over fiscaliteit. Door Les Engagés te viseren, dwingt ze de partij om verantwoording af te leggen over haar eigen engagementen. Wat heeft ze binnengehaald voor de gezondheidszorg? Hoe ver wil ze gaan met de besparingen? En hoe zou ze reageren als een nieuwe coalitiepartner aandringt op grotere besparingen op de overheidsuitgaven? Zo kan de PS het standpunt van Vooruit steunen en tegelijk de druk opvoeren op een partij die De Wever in beide mogelijke coalities nodig zou hebben.
Als Les Engagés ermee zouden instemmen om met Anders te regeren, zou Magnette hun kunnen verwijten dat ze een verdere rechtse koers van de coalitie mogelijk hebben gemaakt. Voor Prévot zou het antwoord dan vooral moeten blijken uit het regeerakkoord zelf, de gemaakte afspraken over de financiering van de gezondheidszorg en de manier waarop de begrotingsinspanning wordt verdeeld.
Eerder een drukmiddel dan een concreet plan B
De piste-Anders blijft bijzonder hypothetisch. Toch biedt ze Bart De Wever een mogelijkheid om te onderzoeken als de gesprekken met Vooruit geblokkeerd blijven. De premier kan die optie gebruiken om de Vlaamse socialisten eraan te herinneren dat de samenstelling van de coalitie kan veranderen als er geen compromis wordt gevonden. Dat argument kan hij des te gemakkelijker aanhalen omdat het aanbod rechtstreeks van Frédéric De Gucht zelf komt.
Vooruit kan op zijn beurt inschatten welke prijs De Wever zou betalen als hij die stap daadwerkelijk zet. Hij zou dan een begrotingsakkoord moeten vinden met Anders, voldoende stevige steun moeten verzamelen in de Kamer en Les Engagés en CD&V ervan moeten overtuigen dat ze invloed zouden behouden op de sociale beleidskeuzes. De beslissing zou dus ook bij Maxime Prévot liggen. Want hoewel De Wever het aanbod van Anders kan gebruiken om Vooruit onder druk te zetten, kunnen Les Engagés hun steun afhankelijk maken van een compromis over gezondheidszorg en sociale zekerheid. Nu de PS hen vraagt aan te tonen wat ze binnen Arizona binnenhalen, zou het voor hen moeilijk zijn om zich tevreden te stellen met een loutere belofte.