Rusland, een 'fake' reus?
Zes weken na het begin van de volledige invasie in Oekraïne voorspelden westerse beleidsmakers dat Rusland economisch door de knieën zou gaan. Vier jaar later staat Moskou nog overeind, maar de façade begint scheuren te vertonen.
Gepubliceerd door Dominique Dewitte
Samenvatting van het artikel
De Russische economie is weerbaarder dan het Westen hoopte maar kwetsbaarder dan Moskou toegeeft, terwijl oorlogsuitgaven, arbeidstekort en stijgende belastingen de binnenlandse structuur systematisch uithollen.
Intern verval is steeds moeilijker te verbergen
De Russische economie verkeert in een spagaat. Enerzijds heeft president Vladimir Poetin de initiële westerse sancties effectief afgewenteld door nieuwe handelsroutes te openen via India en China. Ook door de Oeralprijs voor zijn ruwe olie aan te passen aan de realiteit van een schaduwvloot. Anderzijds heeft de oorlogseconomie een intern verval in gang gezet dat moeilijker te camoufleren is. Een derde van het volledige staatsbudget gaat naar de oorlogsinspanning. Dat is geen tijdelijke maatregel, maar een structurele aderlating die investeerders, ondernemers en burgers dagelijks voelen.
Gewone Rus betaalt de rekening
De prijzen stijgen. De inflatie bedraagt bijna zes procent, maar de Russische centrale bank hanteert zelf al een doelstelling van vier procent. Dat is dus het dubbele van wat de Europese Centrale Bank nastreeft. Tegelijk verhoogde de staat dit jaar de btw (belasting over de toegevoegde waarde) van 20 naar 22 procent. Het hoogste inkomstenbelastingtarief ging zelfs van 20 naar 25 procent. De gewone Rus betaalt dus meer voor zijn boodschappen, zijn huurcontract en zijn belastingbrief. In de eerste drie maanden van 2026 gingen in Rusland 200.000 kleine en middelgrote ondernemingen failliet. Ruim negen procent meer dan een jaar eerder.
1,2 miljoen gesneuvelden
De arbeidsmarkt oogt op papier gezond: de werkloosheid is gedaald tot 2,2 procent, een historisch laagterecord. Maar dat cijfer verhult een acuut tekort aan arbeidskrachten. Bloomberg Economics schat dat Rusland momenteel 1,5 miljoen extra werknemers nodig heeft om de economie draaiende te houden. De oorzaken zijn demografisch, maar ook direct militair. Het Center for Strategic and International Studies in Washington raamt de totale Russische verliezen op 1,2 miljoen (gesneuvelden, gewonden en vermisten) sinds februari 2022.
Poetins performatieve zelfzekerheid
Op het Economisch Forum in Sint-Petersburg gaf Poetin zijn vertrouwde performatieve zelfverzekerdheid ten beste. De Russische staatsschuld bedraagt slechts 15,6 procent van het bruto binnenlands product, tegenover meer dan 100 procent in Frankrijk. Dat klopt, maar het zegt weinig over de rente die Rusland intern moet betalen om geld op te halen, nu het na zijn uitsluiting uit het SWIFT-betalingssysteem niet langer goedkoop op internationale markten kan lenen. De Russische centrale bank houdt de beleidsrente op 14,5 procent, zodat krediet voor bedrijven structureel duur blijft.
Bijna alle sectoren van de Russische binnenlandse economie verkeren in recessie
Het Iran-conflict bracht Moskou een tijdelijke meevaller: hogere olieprijzen en een tijdelijke opheffing van Amerikaanse sancties op Oeral-ruwe olie deden de maandelijkse belastinginkomsten uit olie stijgen van vier naar tien miljard dollar in april. Maar het exportvolume vanuit Russische Baltische havens is sinds het begin van de oorlog met een derde gedaald, wat de houdbaarheid van dit model beperkt.
De Estse inlichtingendienst Välisluureamet concludeert dat vrijwel alle sectoren van de Russische binnenlandse economie in recessie verkeren of er dichtbij staan. Een volledig instorten van de economie is onwaarschijnlijk, maar de groeipijlers ontbreken: investeringen dalen, infrastructuur veroudert, en optimisme is schaars. Rusland verdiende in 2025 netto nog maar 17 miljard dollar aan buitenlandse handel, wat een forse daling is ten opzichte van vorige jaren. Dat wijst op verzwakkende exportinkomsten en stijgende importkosten, deels door sancties.
