"7 oktober in Ieper: wat de graven van Flanders Fields ons leren"

Door David Saranga
Ambassadeur van Israël in België en Luxemburg

Op 7 oktober 1914 trokken Duitse troepen Ieper binnen, in West-Vlaanderen. In de jaren die volgden zou de stad tot puin worden herleid en zouden de velden errond de graven worden van jonge mannen uit de hele wereld. Voor een Israëli roept die datum onvermijdelijk een echo op. De geschiedenissen verschillen. Het verdriet van een gezin waarvan het kind nooit meer zal terugkeren, is pijnlijk vertrouwd.

Gisteren, op 10 november, de vooravond van Wapenstilstand, bezocht ik twee begraafplaatsen op Belgisch grondgebied. Op Ypres Town Cemetery Extension, een begraafplaats van het Gemenebest naast de stedelijke begraafplaats, dateren de graven al uit de eerste maanden van de oorlog. Op Flanders Field American Cemetery in Waregem vertellen de graven het verhaal van het laatste oorlogsjaar. Samen markeren beide begraafplaatsen de afstand tussen het begin en het einde van een oorlog: vier jaar waarin zoveel jonge mensen de kans werd ontnomen om oud te worden.

Elk leven was een hele wereld

De omvang van het verlies rond Ieper is moeilijk te bevatten. In 1917 kwamen ongeveer 77.000 Britse en Gemenebestsoldaten om het leven tijdens de Derde Slag om Ieper, bekend als de Slag bij Passendale. Tienduizenden jonge mannen die nooit meer naar huis zouden terugkeren. Het Australian War Memorial raamt de totale verliezen tijdens de veldtocht op ongeveer 275.000 voor de Britten en het Gemenebest en 200.000 voor de Duitsers, met inbegrip van doden, gewonden en vermisten. Bijna een half miljoen mannen in één enkele veldtocht, ieder met een naam, een familie en een leven dat veranderde of werd afgebroken.

Zo’n groot getal kan vreemd genoeg abstract worden. Een graf niet. Elke naam hoorde bij iemand die een thuis had, mensen die van hem hielden en een leven buiten het uniform. Onder de doden waren jonge mannen die nauwelijks volwassen waren. Er waren ouders die wachtten op brieven die nooit zouden komen, kinderen die opgroeiden zonder vader en gewonde mannen die terugkeerden met de oorlog in hun lichaam en geest. Elk leven was een hele wereld.

Ik kwam als ambassadeur van Israël om hen te eren die streden voor de vrijheid van hun land en voor die van anderen. Ik kwam ook als Israëli die weet hoe diep het verlies van één mensenleven een familie en een natie kan treffen.

Ik kwam als ambassadeur van Israël om hen te eren die streden voor de vrijheid van hun land en voor die van anderen. Ik kwam ook als Israëli die weet hoe diep het verlies van één mensenleven een familie en een natie kan treffen. Wij kennen de prijs van onafhankelijkheid. Wij weten wat het betekent wanneer een gewone datum een scheidslijn wordt tussen het leven ervoor en het leven erna.

In Waregem hield ik halt bij zes graven van Joodse Amerikanen: Samuel Jacobs, Arthur Segall, Jack Leder, Norman Stein, Irwin Minzesheimer en Morris Liebmann. De jongste was negentien, de oudste veertig. Ik ging van graf naar graf en luisterde naar hun levensverhalen. Ik vergoot een traan. Ik bad het Kaddish en legde bij elke rustplaats een steen. Het waren Joodse namen, Amerikaanse levens en Belgische graven. Hun verhalen behoren ons allemaal toe.

Arthur Segall stierf op 4 november 1918. Slechts één week voor de wapenstilstand. Een eeuw later doet het nog altijd pijn om bij die ene week stil te staan. Hoe dicht hij bij de dag was waarop de wapens zouden zwijgen. Hij had nog een heel leven voor zich.

Een oceaan was geen garantie voor veiligheid

De Amerikanen hadden niet vanaf het begin aan de oorlog deelgenomen. Meer dan twee jaar lang bleven de Verenigde Staten neutraal. Toen onthulde de Britse inlichtingendienst in 1917 het Zimmermanntelegram: Duitsland hield Mexico een bondgenootschap tegen de Verenigde Staten in het vooruitzicht, mocht Amerika tot de oorlog toetreden, en bood steun bij de herovering van Texas, New Mexico en Arizona. Samen met de hervatting van de onbeperkte duikbotenoorlog door Duitsland hielp die onthulling de Amerikanen ervan te overtuigen dat het conflict hen rechtstreeks kon bedreigen. Een oceaan was geen garantie voor veiligheid.

Amerika trad in april 1917 toe tot de oorlog. De eerste Amerikaanse soldaten kwamen dat jaar in Europa aan en hielpen in 1918 de geallieerde overwinning te verzekeren. De mannen die in Waregem begraven liggen, herinneren ons eraan dat de bevrijding van België ook mogelijk werd gemaakt door mensen die van ver kwamen en gevaren aanvaardden die ze ooit als andermans zaak hadden kunnen beschouwen.

Toen de wapens op 11 november 1918 zwegen, waren 1.043 Amerikaanse militairen op Belgische bodem gestorven. In Waregem liggen er 368 begraven en worden nog eens 43 vermisten herdacht. Ze waren een oceaan overgestoken. De terugreis naar huis zouden ze nooit maken.

Wij herdenken de gesneuvelden niet om de oorlog te verheerlijken, maar om onszelf te herinneren aan de verschrikkelijke prijs ervan en aan de verantwoordelijkheid om een duurzame vrede op te bouwen. Hun offer eren betekent rouwen om de levens die zij verloren, maar ook de vrijheid erkennen die zij hielpen verdedigen.

Daarom spreekt Vlaanderen voor mij evenzeer over de toekomst als over het verleden. Landen die hier tegen elkaar vochten, leerden uiteindelijk als buren en partners samen te leven. Als samenlevingen die door zo’n verwoesting waren getekend voor verzoening konden kiezen, waarom zouden wij dan aanvaarden dat Israëli’s en Palestijnen tot een eeuwigdurend conflict veroordeeld zijn?

Israëlische en Palestijnse kinderen verdienen een leven waarin angst geen erfenis meer is (...) Het oprichtingshandvest van Hamas voorziet in de vernietiging van Israël. Een organisatie die dat doel nastreeft, mag niet de militaire macht behouden om het te verwezenlijken. Haar militaire capaciteiten moeten worden ontmanteld en haar bewind moet eindigen.

Wij hebben al aangetoond dat onze regio kan veranderen. De vredesverdragen van Israël met Egypte en Jordanië en de Abrahamakkoorden tonen aan dat voormalige tegenstanders een andere relatie kunnen opbouwen. Ik geloof dat vrede met de Palestijnen eveneens mogelijk is. Israëlische en Palestijnse kinderen verdienen een leven waarin angst geen erfenis meer is.

Vrede vraagt meer dan zwijgende wapens

Die overtuiging vereist dat wij onder ogen zien wat vrede in de weg staat. Religie voegt een gevaarlijke dimensie toe wanneer extremisten van een territoriaal conflict een heilige plicht maken om de ander uit te schakelen. In onze regio beroept Hamas zich op de islam om zijn geweld te rechtvaardigen, terwijl de islamitische partners van Israël aantonen dat geloof geen belemmering voor vrede hoeft te zijn.

Het oprichtingshandvest van Hamas voorziet in de vernietiging van Israël. Een organisatie die dat doel nastreeft, mag niet de militaire macht behouden om het te verwezenlijken. Haar militaire capaciteiten moeten worden ontmanteld en haar bewind moet eindigen. Haat tegen Israël, antisemitisme en de verheerlijking van geweld moeten uit schoolboeken worden verwijderd, overal waar ze voorkomen. Een kind dat leert dat vreedzaam samenleven verraad is, wordt van zijn toekomst beroofd nog voor die begonnen is.

Na 1945 volgden op de nederlaag van het nazisme de ontmanteling van zijn instellingen, de ontwapening van Duitsland, veranderingen in het onderwijs en de heropbouw van een democratisch bestuur.

Hier wordt de ervaring van Europa na beide wereldoorlogen bijzonder relevant. In 1918 zwegen de wapens, maar de vrede die volgde bleek een nieuwe catastrofe niet te kunnen voorkomen. Wrok, instabiliteit en extremistische bewegingen droegen ertoe bij dat de nasleep van de ene oorlog de voedingsbodem werd voor de volgende. Na 1945 volgden op de nederlaag van het nazisme de ontmanteling van zijn instellingen, de ontwapening van Duitsland, veranderingen in het onderwijs en de heropbouw van een democratisch bestuur. Economisch herstel en verzoening boden mensen een toekomst voorbij de ideologie die hen naar de ondergang had geleid.

Dat is de les voor onze regio: na het einde van de gevechten moeten ook de omstandigheden veranderen die tot een volgende oorlog kunnen leiden. Demilitarisering en deradicalisering van Hamas moeten samengaan met wederopbouw en geloofwaardig Palestijns bestuur. Israëli’s hebben veiligheid nodig. Palestijnen moeten vrij zijn van de dwang van Hamas en hebben een toekomst nodig die het waard is om op te bouwen. Geen van beide volken zou de hoop van zijn kinderen moeten prijsgeven aan wie alleen een nieuwe oorlog belooft.

Ik denk opnieuw aan de zes graven in Waregem, aan de stenen die ik neerlegde en de namen die ik uitsprak. Wij kunnen die mannen de jaren die zij verloren niet teruggeven. Wij kunnen wel weigeren te aanvaarden dat ook de volgende generatie haar toekomst moet verliezen. Andere oorlogen, andere generaties, maar hetzelfde fundamentele verlangen: dat onze kinderen in vrede, veiligheid en vrijheid mogen leven.