Cadeaubonnen, cash en bankrekeningen: dit wil de regering veranderen

Een cadeaubon die je te laat terugvindt in een lade, een geldautomaat die nergens meer te bespeuren is of een zelfstandige die zonder voldoende uitleg geen bankrekening krijgt: de federale regering wil komaf maken met verschillende problemen waarmee Belgen dagelijks worden geconfronteerd.

Dinsdag 10 november heeft de commissie Economie van de Kamer twee wetsontwerpen goedgekeurd die gezamenlijk werden ingediend door vier federale ministers: David Clarinval (MR), Rob Beenders (Vooruit), Éléonore Simonet (MR) en Vanessa Matz (Les Engagés).

De teksten moeten nog hun verdere parlementaire weg afleggen, maar bevatten een reeks nieuwe regels om consumenten beter te beschermen, de toegang tot bankdiensten te vergemakkelijken en bepaalde misbruiken in de commerciële en financiële sector aan te pakken.

"Achter elk van deze maatregelen schuilt dezelfde bekommernis: burgers beschermen in hun dagelijkse leven", benadrukt vicepremier en minister van Economie David Clarinval (MR).

Cadeaubonnen moeten minstens twee jaar geldig blijven

Een van de maatregelen zal rechtstreeks gevolgen hebben voor heel wat consumenten. Cadeaubonnen en andere waardebonnen moeten voortaan minstens twee jaar geldig blijven vanaf de datum van uitgifte.

Beurtenkaarten, die onder meer worden gebruikt voor sportactiviteiten en bepaalde dienstverlening, krijgen een minimale geldigheidsduur van één jaar vanaf het eerste gebruik.

De bedoeling is te vermijden dat consumenten de waarde verliezen van een aankoop of cadeau waarvoor ze al hebben betaald.

"Het is bijzonder frustrerend wanneer je een cadeaubon amper enkele maanden na ontvangst niet meer kunt gebruiken. Of wanneer je pas aan de kassa ontdekt dat je waardebon vervallen is en je je geld kwijt bent", legt minister van Consumentenbescherming Rob Beenders (Vooruit) uit.

Geldautomaten moeten toegankelijker worden

Een andere groeiende bekommernis is de geleidelijke verdwijning van geldautomaten in bepaalde wijken en gemeenten.

De regering wil voortaan bindende verplichtingen kunnen opleggen aan de banksector over de geografische spreiding van geldautomaten, hun toegankelijkheid en hun goede werking.

De toekomstige akkoorden moeten onder meer eisen bevatten over de aanwezigheid van automaten waar ook geld kan worden gestort, de veiligheid van de installaties en de interventietermijnen bij storingen.

In tegenstelling tot vrijwillige engagementen zullen deze akkoorden bindend zijn voor alle Belgische banken. De Economische Inspectie zal toezien op de naleving ervan.

Een eerste akkoord is gepland voor de periode 2027-2032. De onderhandelingen met de banksector zijn al aan de gang.

"We creëren het wettelijke kader om banken strengere verplichtingen op te leggen voor de beschikbaarheid en toegankelijkheid van geldautomaten. Die blijven essentieel, zowel voor klanten die geld willen afhalen als voor handelaars die hun inkomsten moeten kunnen storten", benadrukt minister van Middenstand Éléonore Simonet (MR).

De regering werkt ook aan een aanpassing van de wetgeving waardoor handelaars opnieuw bepaalde geldautomaten in hun winkels zouden kunnen installeren.

Banken mogen bepaalde klanten niet langer zomaar weigeren

De regering wil ook komaf maken met de-risking bij banken. Daarbij weigeren banken soms een rekening te openen of beëindigen ze een bestaande bankrelatie vanwege de sector waarin een klant actief is, zonder de individuele risico's voldoende te beoordelen.

Bedrijven, zelfstandigen en verenigingen in sectoren die als gevoelig worden beschouwd, zoals vastgoed en diamant, kunnen daardoor moeilijkheden ondervinden om toegang te krijgen tot bankdiensten.

Het wetsontwerp voorziet in verschillende beschermingsmaatregelen. Zo moeten banken bij een weigering om een professionele rekening te openen verplicht een gestandaardiseerd informatiedocument bezorgen. Daarnaast krijgt de FOD Economie meer onderzoeksbevoegdheden en wordt de informatie-uitwisseling met de Nationale Bank van België verbeterd.

"Wanneer een zelfstandige of kmo een bankrekening geweigerd of afgesloten ziet, louter omdat hij of zij actief is in een sector die als gevoelig wordt beschouwd, zonder dat het individuele dossier wordt onderzocht, wordt het onmogelijk om de activiteit voort te zetten. We voeren concrete beschermingsmaatregelen in om daar een einde aan te maken", verklaart Éléonore Simonet.

Ook de basisbankdienst voor particulieren wordt aangepast. De limiet van 10.000 euro voor rekeningen binnen dat systeem verdwijnt en de procedures worden vereenvoudigd.

"Bedrijven, verenigingen en particulieren mogen niet op basis van algemene inschattingen van het financiële systeem worden uitgesloten", benadrukt David Clarinval. Hij wijst er tegelijk op dat de controles tegen witwassen behouden moeten blijven.

Websites met de extensie ".be" krijgen meer verplichtingen

De regering wil ook strengere regels invoeren voor websites met de Belgische domeinextensie ".be".

Het wetsontwerp verplicht de betrokken uitbaters om een wettelijke vertegenwoordiger aan te stellen die in Europa gevestigd is. Zo kunnen de autoriteiten gemakkelijker achterhalen wie verantwoordelijk is wanneer een inbreuk op de economische wetgeving of de consumentenbescherming wordt vastgesteld.

De maatregel richt zich onder meer op operatoren die een Belgische domeinnaam gebruiken zonder een duidelijk identificeerbare aanwezigheid in België of de Europese Unie.

"Een website met de extensie '.be' mag geen middel zijn om aan zijn verantwoordelijkheden te ontsnappen. Door de aanstelling van een wettelijke vertegenwoordiger in Europa verplicht te maken, kunnen de autoriteiten gemakkelijker achterhalen wie verantwoordelijk is en doeltreffender optreden bij inbreuken", legt minister van Digitalisering Vanessa Matz (Les Engagés) uit.

"Het internet mag geen vrijhaven worden waar de wet niet geldt", voegt ze eraan toe.

De maatregel maakt deel uit van het federale plan "E-commerce PLUS", dat het vertrouwen in digitale transacties moet versterken.

Boetes tot 250.000 euro voor verkoop met verlies

Het wetsontwerp voorziet ook in strengere sancties voor verkoop met verlies. Daarmee wil de regering handelaars beter beschermen en eerlijke concurrentie garanderen.

De Economische Inspectie krijgt bijkomende middelen om vastgestelde inbreuken te bestraffen.

De boetes kunnen oplopen tot 100.000 euro en zelfs tot 250.000 euro wanneer de inbreuk te kwader trouw werd gepleegd.

De maatregel moet onder meer voorkomen dat bedrijven illegale handelspraktijken hanteren die concurrenten benadelen, in het bijzonder zelfstandige handelaars.

Frauduleuze financiële websites sneller blokkeren

Tot slot wil de regering de bevoegdheden van de FSMA, de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten, uitbreiden.

De toezichthouder zal rechtstreeks de blokkering kunnen bevelen van websites die illegaal financiële producten of diensten aanbieden, waaronder cryptoactiva, wanneer er een ernstig risico voor gebruikers wordt vastgesteld.

Het doel is sneller te kunnen optreden tegen frauduleuze onlineaanbiedingen, voordat ze nog meer slachtoffers maken.

Daarnaast zullen aanbieders van financiële producten en diensten moeten samenwerken met de FSMA om de betrouwbaarheid van de vergelijkingsinstrumenten voor het publiek te verbeteren.

Die instrumenten hebben onder meer betrekking op bankrekeningen, familiale verzekeringen en beleggingsfondsen.

Niet al deze maatregelen zijn al van kracht. De twee wetsontwerpen hebben de commissie Economie doorstaan, maar moeten nog definitief worden goedgekeurd. De invoering hangt af van de bepalingen in de wetteksten en, voor bepaalde maatregelen zoals de toegang tot geldautomaten, van bijkomende akkoorden met de banksector.