Als we aandelen op naam belasten, jagen we groeiondernemers weg en brengen we de overheidsfinanciën een zware slag toe (opinie)

Door ondernemers en kapitaalbezitters steeds zwaarder te belasten, dreigt België precies het tegenovergestelde te bereiken van wat het beoogt: investeerders die vertrekken, economische activiteit die afkalft en op termijn dalende belastinginkomsten. In een tijd waarin kapitaal mobieler is dan ooit, is het een gevaarlijke illusie te denken dat de fiscale druk onbeperkt kan worden opgevoerd zonder gevolgen.

België lijkt vastbesloten een fout te blijven herhalen: ervan uitgaan dat de meest vermogende belastingbetalers, en in het bijzonder ondernemers, een fiscale reserve vormen waaruit de overheid naar believen kan putten. Bij elke begrotingsmoeilijkheid keert hetzelfde antwoord terug: een nieuwe belasting invoeren, de belastbare grondslag verruimen of wie al vermogen bezit en op Belgisch grondgebied onderneemt, nog wat zwaarder belasten.

Die redenering steunt echter op een uitgangspunt dat steeds verder afstaat van de economische realiteit: de veronderstelling dat kapitaal gedoemd is te blijven waar het zich bevindt, ongeacht de heffingen die erop worden toegepast. Niets is minder waar.

Kapitaal is vandaag mobieler dan ooit. Vermogensstructuren, holdings, financiële participaties en beslissingscentra kunnen naar andere rechtsgebieden worden verplaatst. Ook ondernemers maken voortdurend afwegingen over de landen waarin ze willen investeren, hun activiteiten ontwikkelen en hun toekomst uitbouwen. Internationale fiscale concurrentie is geen abstract begrip, maar dagelijkse realiteit.

Tegen die achtergrond zou het voornemen om de effectentaks uit te breiden tot aandelen op naam van beursgenoteerde bedrijven veel meer moeten losmaken dan een technisch debat over fiscale rechtvaardigheid. Het gaat om de economische concurrentiekracht van ons land en vooral om budgettair gezond verstand.

Een waarde belasten is niet hetzelfde als beschikbaar geld belasten

Een onderneming met een waarde van honderd miljoen euro heeft geen honderd miljoen euro op haar bankrekening staan. Haar waarde schuilt in gebouwen, uitrusting, octrooien, contracten, groeivooruitzichten en het werk van haar medewerkers.

Toch lijkt dat fundamentele onderscheid in sommige fiscale voorstellen over het hoofd te worden gezien.

Een ondernemer kan een aanzienlijk belang hebben in een bloeiend bedrijf zonder persoonlijk over de liquide middelen te beschikken die overeenstemmen met de waarde van zijn aandelen. Beslist de overheid om die waarde jaarlijks te belasten, ongeacht of de aandelen daadwerkelijk worden verkocht of te gelde gemaakt, dan wordt de aandeelhouder mogelijk gedwongen elders de nodige liquiditeiten te vinden.

Hij zal daarvoor zijn spaargeld moeten aanspreken, schulden moeten aangaan, meer middelen aan de onderneming moeten onttrekken of een deel van zijn participatie moeten verkopen. In bepaalde gevallen kan hij er zelfs toe worden aangezet de geografische spreiding van zijn economische belangen volledig te herzien.

Effectief gerealiseerde vermogenswinst belasten en de theoretische waarde van een niet-verkocht actief belasten, zijn twee fundamenteel verschillende zaken.

In het eerste geval wordt een deel van een beschikbaar inkomen afgeroomd. In het tweede geval kan een ondernemer worden verplicht middelen vrij te maken die net in de productieve economie zijn geïnvesteerd.

Kapitaal heeft geen toestemming nodig om te vertrekken

Dat is wellicht het punt dat beleidsmakers het meest onderschatten.

Een fabriek verhuis je niet in 24 uur. Honderden banen, machines, contracten en infrastructuur vormen allemaal obstakels voor de verplaatsing van een industriële activiteit.

Maar voor een holding, een vermogensstructuur, een financiële participatie of een toekomstige investering gelden niet dezelfde beperkingen. Beslissingen over de vestigingsplaats daarvan kunnen veel sneller worden genomen.

Wanneer een ondernemer oordeelt dat zijn land fiscaal minder aantrekkelijk wordt, hoeft hij zijn bedrijf niet meteen te verhuizen om zich al van dat land te beginnen afkeren. Hij kan ervoor kiezen zijn volgende investeringen elders onder te brengen, zijn holding in een ander land te vestigen, er nieuwe activiteiten te ontwikkelen of zijn nalatenschapsplanning er te organiseren.

Zo begint de echte economische exodus: niet noodzakelijk met fabrieken die van de ene dag op de andere hun deuren sluiten, maar met kapitaal dat niet langer terugkeert, projecten die elders worden gerealiseerd en beslissingscentra die geleidelijk het land verlaten.

De waarschuwingssignalen zijn er al. Zo heeft Maarten Michielssens, topman van EnergyVision, onder meer laten verstaan dat hij overweegt zijn bedrijf van de Brusselse beurs te halen als de belasting op aandelen op naam er daadwerkelijk komt. Andere ondernemers die door 21News werden bevraagd, verklaarden eveneens een vertrek uit België te overwegen.

Door steeds meer te willen innen, dreigt de overheid minder over te houden

België is naarstig op zoek naar nieuwe inkomsten om zijn overheidsuitgaven te financieren en de overheidsfinanciën weer gezond te maken. Maar wat is het nut van een bijkomende belasting als de invoering ervan een deel van de betrokken belastingbetalers ertoe aanzet hun kapitaal en investeringen naar het buitenland te verplaatsen?

Een belasting mag niet uitsluitend worden beoordeeld op basis van de theoretische inkomsten die ze belooft op te leveren. Ook de gedragsveranderingen die ze teweegbrengt, de economische activiteiten die ze ontmoedigt en de belastinginkomsten die daardoor mogelijk elders verloren gaan, moeten in rekening worden gebracht.

Beslist een ondernemer om zijn volgende projecten in het buitenland te ontwikkelen, dan verliest België niet alleen potentiële inkomsten uit de belasting op zijn aandelen. Het dreigt ook een veel groter deel te mislopen van de toekomstige welvaart die deze ondernemer hier had kunnen creëren.

Dat is precies het verschil tussen een beleid dat de belastinginkomsten op korte termijn maximaliseert en een beleid dat de fiscale draagkracht van de economie op lange termijn wil vrijwaren.