"Een schande voor de rechtsstaat": rechter hekelt vrijlating van minderjarigen door plaatsgebrek

Zestien minderjarigen die werden opgepakt in verband met de gewelddadige incidenten op vrijdag 9 oktober in Brussel, zijn vrijgelaten omdat er geen plaats beschikbaar was in een instelling voor de bescherming van de jeugd (IPPJ). Onder hen bevindt zich een 16-jarige die al bekend is bij het gerecht. Hij zou hebben toegegeven dat hij tijdens de betoging zeven molotovcocktails wilde meenemen. Die werden teruggevonden in de buurt van de plaats waar hij werd opgepakt.

Volgens de Antwerpse jeugdrechter Luk Versteylen, die door Het Laatste Nieuws werd geïnterviewd, wijst de situatie op een ernstig falen van de overheid.

"Een rechter neemt een beslissing, maar die wordt niet uitgevoerd. Dat is een schande, niet alleen voor justitie, maar ook voor de rechtsstaat", hekelt hij.

"Ambtenaren beslissen welke rechterlijke bevelen ze uitvoeren"

De magistraat benadrukt dat een plaatsing in een gesloten instelling een uiterste maatregel is, die pas wordt opgelegd wanneer andere oplossingen ontoereikend blijken. Door het gebrek aan opvangcapaciteit blijven sommige rechterlijke beslissingen echter onuitgevoerd.

Ook het gebrek aan transparantie bij de toewijzing van beschikbare plaatsen stelt hij aan de kaak. In Vlaanderen hebben jeugdrechters volgens hem geen duidelijk zicht op de beschikbare opvangcapaciteit en moeten ze afgaan op de informatie die de administratie verstrekt.

Nog problematischer is volgens Versteylen dat administratieve diensten in de praktijk bepalen welke jongeren daadwerkelijk kunnen worden geplaatst. Daardoor dreigen ze hun eigen prioriteiten in de plaats te stellen van de beslissingen van magistraten.

"Ambtenaren beslissen in de praktijk welke rechterlijke bevelen ze al dan niet uitvoeren. Dat is onaanvaardbaar in een democratische rechtsstaat", stelt Luk Versteylen verontwaardigd.

283 Franstalige jongeren op de wachtlijst

Het tekort aan plaatsen is bijzonder nijpend aan Franstalige zijde. Volgens cijfers van het Brusselse parket staan momenteel 283 Franstalige jongeren op een wachtlijst voor een plaatsing.

De Federatie Wallonië-Brussel beschikt over ongeveer 245 plaatsen, verspreid over zes IPPJ's. Daarvan zijn er een honderdtal in een gesloten regime. Brussel heeft zelf geen gesloten instelling en moet jongeren doorverwijzen naar voorzieningen die onder de bevoegdheid van de gemeenschappen vallen.

In Vorst is een nieuwe instelling met ongeveer dertig plaatsen gepland, maar die zal naar verwachting ten vroegste in 2028 de deuren openen.

"Waarom zou ik de voorwaarden nog naleven?"

De Antwerpse jeugdrechter waarschuwt vooral voor de concrete gevolgen van het capaciteitstekort. Wanneer een jongere de voorwaarden van de rechter niet naleeft en er geen plaats beschikbaar is om hem op te sluiten, verliest de dreiging van een bijkomende sanctie haar geloofwaardigheid.

"Wanneer we die jongeren vertellen dat er geen plaats is, lachen ze ons letterlijk uit", getuigt hij. Hij vreest dat de situatie herval in de hand werkt en jongeren die geweld plegen het gevoel geeft dat ze daar niet onmiddellijk de gevolgen van zullen dragen.

De magistraat wijst alternatieven voor opsluiting niet af. Zo vindt hij een elektronisch enkelbandje nuttig wanneer begeleiding thuis mogelijk is. Ook dat systeem kampt volgens hem echter met een tekort aan beschikbare plaatsen.

Bij grootschalige arrestaties, zoals die van vrijdag, pleit Luk Versteylen daarom voor dringende oplossingen en bijkomende opvangcapaciteit.