Michael Freilich waarschuwt voor groeiend antisemitisme: "Steeds meer Joden vragen zich af of ze hier nog gewenst zijn"

Freilich spreekt over de groeiende spanningen rond Israël en waarom Belgische Joden daar niet verantwoordelijk voor mogen worden gehouden. Hij haalt scherp uit naar de VN en naar Francesca Albanese, rapporteur voor de Palestijnse gebieden. Ook de media ontsnappen niet aan zijn kritiek. Dat 21News meer pluralisme in het medialandschap brengt, vindt hij een goede zaak.

21News: U was twaalf jaar hoofdredacteur van Joods Actueel. Mist u de journalistiek soms nog, of hebt u het gevoel dat u als politicus meer kunt veranderen?

Michael Freilich: Ik zit ondertussen zeven jaar in de politiek. Hoe langer je van de journalistiek weg bent, hoe meer je denkt: dat was toch een leuke tijd. Maar na twaalf jaar als hoofdredacteur van Joods Actueel vond ik het ook tijd voor iets nieuws.

Journalistiek en politiek zijn voor mij twee kanten van dezelfde medaille. Je wil wegen op het debat en op het beleid. Als journalist of opiniemaker doe je dat van buitenaf. In de politiek zit je aan de binnenkant en kan je uiteindelijk mee het beleid bepalen.

21News: Uw grootvader Louis Davids overleefde de Holocaust en groeide later uit tot een gezaghebbende stem binnen de Belgische Joodse gemeenschap. Welke levensles hebt u van hem meegenomen?

MF: Mijn grootvader richtte in Antwerpen de Contactgroep voor Joods-Christelijke Betrekkingen op. Wat niet iedereen weet, is dat hij tijdens de Holocaust gered is door de katholieke kerk. Hij zat ondergedoken in een tehuis in Wallonië, officieel als weeskind. In werkelijkheid was hij helemaal geen wees.

Daar heeft hij een belangrijke les uit getrokken en die ook aan zijn kleinkinderen meegegeven: bouw bruggen. Een deel van de kerk heeft zich tijdens de oorlog misdragen en het historische kerkelijke antisemitisme is een realiteit. Maar je kunt geen hele gemeenschap over één kam scheren.

Mijn grootvader zocht daarom toenadering tot de katholieke kerk en de Vlaamse beweging. Zijn redenering was eenvoudig: wij leven hier, wij wonen hier en dus moeten wij een band opbouwen met de Vlaamse gemeenschap. Hij vond ook dat de Joodse gemeenschap goed Nederlands moest spreken. Die gedachte, bruggen bouwen tussen gemeenschappen, heb ik heel sterk van hem meegekregen.

21News: Sinds 7 oktober 2023 lijkt het antisemitisme, ook online, sterk te zijn toegenomen. Heeft de overheid daar voldoende op gereageerd?

MF: Ik bekijk dat langs twee kanten. Ik ben vandaag het enige Joodse Kamerlid. Omdat de Joodse gemeenschap klein en hecht is, hoor ik heel snel wanneer er iets gebeurt.

Dat kan fysieke agressie zijn, maar ook brandstichting, online haat of graffiti met hakenkruisen en boodschappen over 'Joodse moordenaars'. Als je dat voortdurend ziet, begrijp ik dat mensen binnen mijn gemeenschap zeggen: er wordt veel te weinig gedaan tegen antisemitisme.

Maar het is geen zwart-witverhaal. Voor de fysieke bescherming van de Joodse gemeenschap doet de overheid wel degelijk haar best. Ik woon in het hart van de Joodse buurt en passeer elke dag militairen die er patrouilleren. De boodschap is duidelijk: wij beschermen de Belgische Joodse gemeenschap.

Waar wel een groot probleem zit, is bij justitie. Iedereen spreekt over nultolerantie voor antisemitisme, maar in de praktijk zie je dat de parketten vaak seponeren. Seponeren, seponeren, seponeren, daar zijn wij heel goed in.

Ik begrijp dat de parketten oververzadigd zijn. Maar als iemand voortdurend Joodse mensen belaagt, moet je toch kunnen ingrijpen, ook als die persoon geen fysieke klappen uitdeelt. De wetgeving is er.

Bart De Wever heeft gezegd: als er geen plaats meer is in dit land voor de Joodse gemeenschap, dan is er geen plaats meer voor mij. Dat is een hartverwarmende boodschap.

21News: Is er sprake van een normalisering van antisemitisme?

MF: Sinds 7 oktober heeft de Joodse gemeenschap het hard te verduren. Ik betreur dat, omdat je een onderscheid moet maken tussen Israël als land en de Joodse gemeenschap hier.

Tachtig of negentig procent van de Joodse gemeenschap in ons land heeft niet de Israëlische nationaliteit. Veel mensen maken geen onderscheid tussen een geloof en een nationaliteit. Het zijn Joodse Vlamingen, geen Israëlische Vlamingen.

Dat betekent niet dat ik mij distantieer van alles wat Israël doet. Een burgerbevolking is nooit verantwoordelijk voor de daden van een regering. Ook binnen de Joodse gemeenschap bestaat discussie over wat Israël doet.

De meeste Joodse mensen vinden het doel legitiem en terecht. Waar discussie over bestaat, is de manier waarop. Gaat die niet te ver? Sommigen vinden van wel, anderen zeggen: dit is de realiteit van het Midden-Oosten. Als je daar niet op tafel klopt, word je van tafel gespeeld.

Maar Joodse mensen in Antwerpen lastigvallen voor iets waar ze helemaal geen deel aan hebben, kan natuurlijk niet. Zij stemmen niet in Israël, gaan daar niet naar het leger en betalen er geen belastingen. Waar brede eensgezindheid over bestaat, is het bestaansrecht van Israël. Al de rest is voor discussie vatbaar.

21News: Is er in België te weinig kennis over de realiteit van het Midden-Oosten?

MF: Ik denk het wel. Voor heel veel mensen is het een ver-van-mijn-bedshow. Als ik mij alleen zou baseren op de informatie die mij hier als Vlaming bereikt, zou ik waarschijnlijk ook een heel negatief beeld hebben van de manier waarop Israël dit aanpakt.

Elke dag krijg je via de media heel gekleurde en eenzijdige informatie. Relatief weinig mensen nemen de tijd of hebben de kennis om dieper te graven en ook een andere klok te horen.

Sommige van mijn collega-politici misbruiken dit bovendien om zieltjes te winnen. Dat gaat ten koste van de sociale cohesie. Als je gemeenschappen tegen elkaar opzet, beginnen veel Joodse mensen zich af te vragen: zijn wij hier nog gewenst?

21News: U hebt zich ook uitgesproken over de Israëlische vlag aan het Antwerpse stadhuis. Waarom raakt dat debat u zo?

MF: Een vlag vertegenwoordigt niet noodzakelijk een regering. Een vlag is het symbool van een land. Kijk, ik draag hier mijn Vlaamse leeuw (wijst naar het speldje op zijn vest). Daar ben ik fier op.

Als morgen, God behoede ons, de PVDA hier aan de macht komt met een Vlaamse minister-president, ga ik mijn Vlaamse leeuw niet afdoen. Het blijft een symbool van Vlaanderen, waar ik fier op ben en waar ik mij thuis voel.

Hetzelfde geldt voor Israëli's. Dat zijn burgers van hun land, geen vertegenwoordigers van hun regering. Als je zegt: die vlag moet weg, die willen wij hier niet, dan betekent dat voor mij zoveel als zeggen dat het land niet mag bestaan.

21News: Joël Rubinfeld sprak eerder bij 21News over "institutioneel antisemitisme" in België. Gaat u mee in die analyse?

MF: Nee, absoluut niet. Er is geen institutioneel antisemitisme. Als dat wel het geval zou zijn, zou ik hier niet leven en zou ik oproepen om te vertrekken. Dat doe ik voor alle duidelijkheid niet.

Er zijn wel zaken die fout lopen. De pers is vaak eenzijdig, maar dat is niet institutioneel ingegeven. Er wordt ook veel te veel geseponeerd. Maar als de politie weet wie een ernstig antisemitisch incident heeft gepleegd, gaat ze daar wel degelijk achteraan.

Bart De Wever heeft gezegd: als er geen plaats meer is in dit land voor de Joodse gemeenschap, dan is er geen plaats meer voor mij. Dat is een hartverwarmende boodschap. Ik ben bijzonder blij dat hij dat openlijk en luid heeft gezegd.

21News: U bent kritisch voor de media. Maakt u zich ook zorgen over de evolutie aan onze universiteiten?

MF: Ik maak mij zorgen over ons medialandschap. In Nederland heb je De Telegraaf en NRC Handelsblad. In Amerika heb je Fox News aan de rechterzijde en MSNBC aan de linkerzijde. Voor een democratie is dat gezond.

Bij ons ontbreekt dat. Het is voornamelijk eenheidsworst. Nu komt daar met 21News verandering in en dat steun ik. Ik zeg niet dat linkse stemmen geen plaats hebben. Maar laat zowel linkse als rechtse stemmen aan bod komen, zodat mensen zelf hun mening kunnen vormen.

Aan de universiteiten zie je hetzelfde probleem. De balans is volledig naar één kant doorgeschoven. De meeste academici zijn zelfs bang om hun stem te verheffen. Een aantal moedige professoren, onder wie Maarten Boudry, durft dat wel. Maar die mensen worden met pek en veren overladen en langs alle kanten zwartgemaakt. Dat is een kwalijke evolutie.

Voor een democratie is het gezond om linkse en rechtse media naast elkaar te hebben. Bij ons is het voornamelijk eenheidsworst. Met 21News komt daar verandering in en dat steun ik.

21News: Hoe hard kwam het eredoctoraat voor VN-rapporteur Francesca Albanese aan binnen de Joodse gemeenschap?

MF: Dat was echt een kaakslag in het gezicht van de Joodse gemeenschap. Dat kwam hard binnen. Het is een van de vele zaken die zich opstapelen. Mensen beginnen zich af te vragen: is dit hier wel een samenleving waar wij nog gewild zijn? Is hier nog een toekomst voor ons? Dat zijn vragen die vandaag echt leven binnen de Joodse gemeenschap.

21News: U bent ook erg kritisch voor de Verenigde Naties. Heeft de VN nog het morele gezag om wereldwijd als scheidsrechter over mensenrechten op te treden?

MF: Je moet beseffen dat de meeste landen in de wereld vandaag helaas geen democratieën zijn. De VN telt ongeveer 190 landen. Daar zitten bijna vijftig Arabische landen bij die als groep samenklitten tegen één Joodse staat. Dan zijn dat geen faire spelregels meer.

Je ziet elk jaar tientallen resoluties tegen Israël en veel minder tegen Iran, Rusland of Saudi-Arabië. Dat is totaal buiten proportie. Ook bij de benoeming van speciale gezanten heb ik grote vragen.

Neem Francesca Albanese. Zij is een communistische, extreemlinkse activiste. Dat mag, zij mag haar mening hebben. Maar als je zo iemand tot speciaal gezant maakt, krijg je natuurlijk dit soort verhalen.

Ze is ook hier in de Kamer geweest. Mijn collega Kathleen Depoorter verslikte zich bijna in haar koffie toen Albanese de Tweede Wereldoorlog aanhaalde en zei dat Hitler initieel ook niet de intentie had om de Joden uit te roeien. Als je dat soort figuren bij de VN krijgt, mag ik daar toch kritisch over zijn?

21News: Hebben Joden nog een plaats in Europa en in België?

MF: Alleen al het feit dat we vandaag die vraag stellen, noopt tot nadenken. Meer dan tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog moeten we ons afvragen: hebben wij hier een toekomst? Dat is op zich al beangstigend.

Veel mensen kijken naar de evolutie sinds oktober 2023 en denken: als dit vandaag gebeurt, wat zal het dan over drie jaar zijn? Je hebt grote en kleine pesterijen en incidenten. Als dat blijft toenemen, vragen mensen zich af of ze hier nog gewenst zijn.

Is er vandaag nog een plaats voor de Joodse gemeenschap in ons land? Mijn antwoord is zeker ja. Maar ik roep iedereen die graag politieke spelletjes speelt en conflicten importeert op om twee keer na te denken waar hij mee bezig is. Want je speelt met vuur. Als je gemeenschappen tegen elkaar opzet en haat tegen een gemeenschap aanwakkert, draag je daar de volle verantwoordelijkheid voor.

21News: Wanneer wordt kritiek op Israël antisemitisme?

MF: Dat is een heel moeilijke vraag, omdat je niet in het hoofd van iemand kunt kijken. Waarom geeft iemand kritiek op Israël? Omdat die persoon terecht bezorgd is, foutieve informatie heeft gekregen of gewoon Joden haat? Dat weet je niet.

Daarom moet je heel behoedzaam zijn om meteen te zeggen: dit is antisemitisme. Kritiek op Israël is volledig legitiem. Maar als zichtbare Joden op straat worden lastiggevallen, ligt het natuurlijk anders.

Een paar weken geleden zagen we in Antwerpen graffiti op gebouwen van de Joodse gemeenschap: 'Joden zijn kindermoordenaars'. Ja, dat is antisemitisme. Je spreekt rechtstreeks de Joodse gemeenschap aan. Dat heeft niets meer te maken met kritiek op het conflict in het Midden-Oosten.

21News: U bent het enige Joodse Kamerlid en een van de meest zichtbare vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap. Voelt u die verantwoordelijkheid als een last?

MF: Het is een missie. Als je aan een politieke carrière begint, sta je daar niet bij stil. Je doet wat je doet omdat je denkt dat je iets kunt veranderen, mensen kunt dienen en Vlaanderen een betere plek kunt maken. Als je na een tijd achteromkijkt, besef je dat je een verantwoordelijkheid hebt. Ik mag blij zijn dat de kiezer mij die missie heeft toevertrouwd.

Ik probeer elke dag te bewijzen dat ik het beste voorheb met iedereen. Ik wil bruggen slaan. We moeten niet in hokjes denken en ervan uitgaan dat wat goed is voor de ene automatisch slecht is voor de andere. Er is veel meer dat ons bindt dan dat ons scheidt. Als je de tijd neemt om op een respectvolle manier met elkaar te praten, komen de muren die we rond onszelf hebben opgetrokken automatisch naar beneden.