Michel Maus: "Hopelijk wordt Marc Coucke een voorbeeld voor velen"

De federale regering staat voor een bijzonder moeilijke begrotingsoefening. Bij de start van de legislatuur was sprake van een noodzakelijke inspanning van 3 à 4 miljard euro. Intussen spreekt minister van Begroting Vincent Van Peteghem over 7 miljard euro.

Het Rekenhof gaat zelfs nog een stap verder en waarschuwt dat op lange termijn een inspanning van 25 miljard euro nodig kan zijn om de overheidsfinanciën duurzaam op koers te krijgen. Voor Maus is de conclusie duidelijk: hervormingen zijn niet langer een keuze, maar een noodzaak.

Iedereen wil hervormen, tot het concreet wordt

Opvallend genoeg bestaat er vandaag weinig discussie over de ernst van de situatie. Van links tot rechts klinkt de overtuiging dat er moet worden ingegrepen. Zodra de discussie concreet wordt, verandert de sfeer echter snel. "Dan wordt het plots: don't tax you, don't tax me, tax that fellow behind the tree", schrijft Maus.

Hij verwijst naar de vele voorstellen die de voorbije maanden opdoken in het maatschappelijke debat. Een centenindex wordt omschreven als diefstal. Langer werken is onaanvaardbaar. Een beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd wordt asociaal genoemd. Een meerwaardebelasting op aandelen geldt voor anderen dan weer als een aanval op ondernemerschap.

Daardoor loopt bijna elke hervormingspoging vast. "Werkelijk elk saneringsvoorstel dat op tafel komt wordt politiek afgeserveerd, uit vrees het electoraat te schofferen", klinkt het. Het gevolg is dat er nauwelijks wordt hervormd of dat er compromissen ontstaan die zo ingewikkeld zijn dat niemand er nog wijs uit raakt.

Ook burgers dragen verantwoordelijkheid

Toch richt de VUB-professor zijn kritiek niet uitsluitend op de politiek. Een groot deel van zijn analyse gaat over de verwachtingen die burgers tegenover de overheid hebben opgebouwd. "Is dat de schuld van de politici? Grotendeels wel, maar is het ook niet onze eigen schuld?", vraagt hij zich af.

Maus merkt op dat veel Belgen een uitgebreid pakket aan voordelen als vanzelfsprekend zijn gaan beschouwen. Hij verwijst onder meer naar het lage remgeld voor een doktersbezoek, de beperkte kostprijs van een universitaire opleiding, renovatiepremies, subsidies voor ondernemingen en de mogelijkheid om relatief vroeg met pensioen te gaan.

"Vindt u het ook niet meer dan normaal dat u slechts 6 euro remgeld moet betalen voor een doktersbezoek, slechts 1.080 euro moet betalen om een jaar aan een universiteit te studeren, recht hebt op een renovatiepremie, een aankooppremie voor een elektrische auto, een frigobon, kmo-subsidies en op 66 jaar reeds op pensioen kan? Ja, wel dan bent u deel van het probleem."

Vergrijzing verandert alles

De analyse gaat verder dan de begroting van één legislatuur. Maus waarschuwt dat de fundamenten van de Belgische verzorgingsstaat onder druk komen te staan door de vergrijzing.

Cijfers van Statbel tonen aan dat er vandaag tegenover 100 beroepsactieve Belgen 28 gepensioneerden staan. Tegen 2040 stijgt dat aantal naar 37. Tegen 2070 zouden dat er zelfs 43 zijn. Tegelijk neemt ook de levensverwachting verder toe. "Goed nieuws voor de mensen, maar bijzonder slecht nieuws voor de begroting", merkt hij op.

Daarom volstaat een klassieke oefening van besparen en extra inkomsten zoeken niet. Het behoud van de verzorgingsstaat vraagt een bredere visie op de financiering van sociale bescherming, economische groei en overheidsuitgaven.

Tijd voor een cultuuromslag

Maus pleit dan ook voor meer dan een begrotingssanering. Hij ziet nood aan een maatschappelijke cultuuromslag waarbij burgers opnieuw beseffen dat publieke voorzieningen en sociale bescherming een prijs hebben.

"We zullen boerengewijs moeten leren zaaien naar de zak", schrijft hij. Dat betekent moeilijke keuzes maken, minder rekenen op subsidies en aanvaarden dat bepaalde inspanningen noodzakelijk zijn om het systeem overeind te houden.

Coucke krijgt lof

Aan het einde van zijn analyse haalt Maus ondernemer Marc Coucke aan als voorbeeld van die mentaliteitswijziging. Pairi Daiza kon voor een investering van 100 miljoen euro rekenen op een Waalse subsidie van 11,5 miljoen euro. Die steun werd uiteindelijk niet opgenomen omdat het bedrijf financieel sterk genoeg was om de investering zelf te dragen.

Voor Maus is dat een zeldzaam voorbeeld van het algemeen belang boven het eigen voordeel plaatsen. "Het is weinigen gegeven", schrijft hij. Zijn slotboodschap is helder: België zal de begroting niet alleen redden met nieuwe maatregelen of belastingen. Ook burgers zullen bereid moeten zijn om in de spiegel te kijken. "Hopelijk wordt Marc Coucke een voorbeeld voor velen."