Oekraïne: Democraten bereiden steunpakket van 15 miljard dollar voor en willen Trump onder druk zetten over sancties tegen Rusland

De overwinning van de Democraten bij de Amerikaanse tussentijdse verkiezingen kan Oekraïne een nieuwe steun in de rug geven. Nu ze zowel in het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat een meerderheid hebben, bereiden ze een reeks initiatieven voor om de militaire steun aan Kiev op te voeren en de versoepelingen van de sancties tegen Rusland door Donald Trump terug te draaien.

Volgens de Financial Times, dat verschillende medewerkers van Democratische parlementsleden sprak, ligt een nieuw militair steunprogramma ter waarde van ongeveer 15 miljard dollar op tafel. Maar de inzet reikt verder dan alleen wapenleveringen. De Democraten willen ook opnieuw greep krijgen op het sanctiebeleid, dat volgens hen door het Witte Huis grotendeels is uitgehold.

15 miljard dollar en Patriot-raketten

De nieuwe Democratische meerderheid treedt pas in januari 2027 officieel aan. Toch proberen haar leden al vóór die datum noodmaatregelen door te voeren, tijdens de overgangsperiode in het parlement.

Oekraïne staat immers voor een bijzonder moeilijke winter. De Russische aanvallen op de energie-infrastructuur gaan door, terwijl er een tekort is aan Patriot-interceptorraketten, die essentieel zijn om bepaalde luchtaanvallen af te slaan. Steun voor de energiesector behoort dan ook tot de onmiddellijke prioriteiten van de parlementsleden die Kiev steunen.

Volgens de Financial Times overwegen zij aanvullende bepalingen op te nemen in de jaarlijkse Amerikaanse defensiewet, bekend als de NDAA. Die moet nog voor het einde van het jaar worden goedgekeurd. De amendementen zouden betrekking kunnen hebben op economische sancties, het delen van inlichtingen, interceptorraketten en satellietcommunicatie die door de Oekraïense strijdkrachten wordt gebruikt.

Het steunpakket van 15 miljard dollar maakt dan weer deel uit van de besprekingen over het toekomstige Congres. Het gaat voorlopig niet om een goedgekeurd budget of een toezegging dat de steun onmiddellijk wordt geleverd.

Democraten willen uitzonderingen voor Moskou terugdraaien

De strijd zou vooral hoog kunnen oplaaien over de sancties tegen Rusland. Een wetsvoorstel van de inmiddels overleden Republikeinse senator Lindsey Graham kreeg destijds brede steun van beide partijen. De wet was bedoeld om de Russische defensie- en energiesector te treffen.

Donald Trump maakte vorige maand echter gebruik van een bepaling die hem toestaat uitzonderingen op die sancties toe te kennen. Die beslissing volgde kort na een akkoord met Vladimir Poetin, waardoor Russische diesel opnieuw toegang kreeg tot de internationale energiemarkten.

Volgens verschillende Democratische parlementsleden toont die episode aan hoe beperkt de huidige sanctieregeling is. "We gaan de wet van Graham corrigeren", verklaarde een Democratische medewerker van een parlementaire commissie aan de Financial Times. Hij betreurt dat achttien maanden wetgevend werk met één presidentiële beslissing terzijde konden worden geschoven.

De Democraten willen de wet daarom aanpassen om de mogelijkheden van het Witte Huis om eenzijdig bepaalde sancties op te schorten, in te perken.

Een dergelijke hervorming botst echter op een grondwettelijk obstakel: Donald Trump kan zijn veto uitspreken over een nieuwe wet. Om dat veto te omzeilen, zouden zijn tegenstanders in beide kamers een tweederdemeerderheid moeten verzamelen. Daarvoor hebben ze ook de steun van Republikeinse parlementsleden nodig.

Starlink en Trumps onderhandelaars in het vizier

De nieuwe meerderheid wil ook gebruikmaken van de onderzoeksbevoegdheden van het Congres. Een van de dossiers betreft Starlink, het satellietcommunicatienetwerk van Elon Musk, dat op grote schaal door de Oekraïense strijdkrachten wordt gebruikt.

Vorige maand werd de dienstverlening om onduidelijke redenen vertraagd, wat bepaalde Oekraïense militaire operaties zou hebben verstoord. Volgens de Financial Times heeft een commissie van de Senaat Elon Musk gevraagd alle documenten over dat incident te bewaren.

De Democratische parlementsleden richten hun aandacht ook op de zakelijke activiteiten van Steve Witkoff en Jared Kushner, de schoonzoon van Donald Trump. Beiden zijn betrokken bij de diplomatieke onderhandelingen van de Amerikaanse regering. Daarnaast worden informatieverzoeken gericht aan financiële en commerciële spelers die betrokken zijn bij het akkoord over Russische diesel.

Die onderzoeken kunnen de druk op het Witte Huis opvoeren, maar geven het Congres niet de bevoegdheid om zelf de internationale onderhandelingen te leiden.

De regering-Trump benadrukt intussen dat haar vertegenwoordigers zich blijven toeleggen op een oplossing voor de oorlog in Oekraïne. Ze zegt ook tegemoet te zullen komen aan legitieme verzoeken van het Congres om toezicht te houden.

Kiev hoopt op meer wapens, maar blijft voorzichtig

De machtswissel in het Congres vindt plaats op een moment waarop Amerikaanse, Russische en Oekraïense onderhandelaars volgende week in Abu Dhabi opnieuw bijeen zouden komen om te praten over een mogelijke uitweg uit het conflict.

Volodymyr Zelensky heeft de hoop uitgesproken dat het nieuwe Congres de besprekingen over omvangrijke financiële steun en nieuwe wapenleveringen nieuw leven zal inblazen. De Oekraïense autoriteiten vermijden evenwel om de Democratische overwinning voor te stellen als een onmiddellijke koerswijziging.

Oleksandr Merezhko, voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken van het Oekraïense parlement en lid van de partij van president Zelensky, wijst er in de Financial Times op dat het buitenlands beleid grotendeels onder de bevoegdheid van de Amerikaanse president blijft vallen. Zijn onmiddellijke doel is vooral te voorkomen dat de situatie verder verslechtert, bijvoorbeeld door nieuwe versoepelingen van de sancties tegen Moskou of bijkomende economische akkoorden met Rusland.

De Democraten wacht nog een andere uitdaging. Verschillende Republikeinen die traditioneel Oekraïne steunden, onder wie Mitch McConnell, Thom Tillis en Susan Collins, verlaten het Congres. De Democraten zullen nieuwe bondgenoten bij de tegenpartij moeten vinden om de nodige meerderheden bijeen te krijgen.

De verkiezingsoverwinning van de Democraten luidt daarmee een nieuwe fase in het Amerikaanse debat over Oekraïne in. Ze beschikken nu over de parlementaire middelen om financiering voor te stellen, de regering ter verantwoording te roepen en bepaalde presidentiële beslissingen aan te vechten.

Maar tussen een meerderheid in het Congres en een daadwerkelijke koerswijziging in het buitenlands beleid ligt nog een grote kloof. Donald Trump behoudt immers een doorslaggevende machtspositie. Voor Kiev is de vraag nu of de nieuwe politieke verhoudingen ook daadwerkelijk zullen leiden tot extra wapens, financiële steun en strengere sancties, voordat de winterse problemen verder toenemen.