Trump lijdt historische verkiezingsnederlaag: Republikeinen verliezen tal van bolwerken

De Amerikaanse president lijdt een zware nederlaag bij de tussentijdse verkiezingen. De Democraten heroveren de controle over beide kamers van het Congres en boeken verschillende overwinningen in traditionele Republikeinse bolwerken. Donald Trump weigert echter de nederlaag op zich te nemen en schuift de verantwoordelijkheid voor het verlies in de schoenen van zijn eigen kandidaten.

Het werd een bijzonder moeilijke nacht voor het Witte Huis. Terwijl de uitslagen van de tussentijdse verkiezingen geleidelijk binnenliepen, moest Donald Trump vaststellen dat zijn kamp een veel zwaardere nederlaag leed dan verwacht. De president volgde de telling vanuit zijn privévertrekken, omringd door familieleden en zijn belangrijkste medewerkers. Er was geen persconferentie gepland en naarmate de Democraten de ene overwinning na de andere boekten, werd duidelijk dat Trump niet voor de camera's zou verschijnen.

De sfeer in de presidentiële residentie was dan ook allesbehalve feestelijk. De uitslagen uit alle hoeken van het land bevestigden een zware politieke terugslag, die de laatste twee jaar van Donald Trumps ambtstermijn ernstig kan bemoeilijken.

Om middernacht werden de grootste vrees van het Witte Huis werkelijkheid: de Democraten heroverden zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Een historische machtswissel die zich al twintig jaar niet meer had voorgedaan.

Maar naast het verlies van beide kamers van het Congres dreigen vooral enkele persoonlijke nederlagen sporen na te laten bij de Amerikaanse president. In Texas versloeg James Talarico de procureur-generaal Ken Paxton, die nochtans persoonlijk op de steun van Donald Trump kon rekenen. In Ohio moest Vivek Ramaswamy, een van de nauwste bondgenoten van de president, het afleggen tegen de Democratische kandidate Amy Acton.

In South Carolina haalde Annie Andrews het van Darline Graham, een andere kandidaat die door Trump persoonlijk was geselecteerd en gesteund. Daarmee veroverden de Democraten een zetel die ze sinds 1998 niet meer hadden gewonnen. Ook Roy Cooper behaalde een overwinning in North Carolina. In Kansas veroverden de Democraten voor het eerst sinds 1932 een Senaatszetel.

Het wordt Donald Trump in die omstandigheden moeilijk om vol te houden dat de nederlagen uitsluitend te wijten zijn aan onbekende kandidaten of slecht georganiseerde campagnes. De president had zich persoonlijk in verschillende verkiezingen gemengd, zijn favorieten aangewezen en de kiezers opgeroepen om hen te steunen. Het waren zijn kandidaten. Hun nederlagen zijn dus ook de zijne.

Trump had de verkiezingen persoonlijk gemaakt

De Amerikaanse president toonde evenwel geen enkele bereidheid om de omvang van de nederlaag te erkennen. Geen publieke verklaring, geen toespraak waarin hij de uitslag aanvaardde en al helemaal geen bereidheid om verantwoordelijkheid op te nemen.

Zijn reactie kwam uiteindelijk via zijn sociale netwerk Truth Social. Donald Trump publiceerde daar een bericht waarin hij verklaarde: "Ik stond niet op het stembiljet en als dat wel het geval was geweest, hadden we een verpletterende overwinning behaald. Bedankt voor uw aandacht voor deze kwestie."

Die uitspraak staat in schril contrast met zijn eigen oproepen tijdens de campagne. Toen had de president de Amerikanen juist aangespoord om te stemmen alsof zijn naam zelf op het stembiljet stond.

Donald Trump had de verkiezingen dus nadrukkelijk rond zijn eigen persoon opgebouwd en er een referendum over zijn leiderschap van gemaakt. Nu de uitslag bekend is, probeert hij afstand te nemen van de stembusgang. Volgens hem werd niet zijn leiderschap afgestraft, maar slaagden zijn kandidaten er niet in voldoende kiezers te mobiliseren.

Republikeinse bolwerken vallen in handen van de Democraten

Ook de verkiezingskaart brengt slecht nieuws voor het Witte Huis. In 2024 won Donald Trump Texas met een voorsprong van bijna 14 procentpunten en South Carolina met ongeveer 18 procentpunten. Beide staten zijn nu naar de Democraten overgegaan.

Het gaat dus niet louter om enkele felbevochten kiesdistricten die verloren gingen tijdens tussentijdse verkiezingen, die traditioneel moeilijk zijn voor de partij van de president. Ook kiezers in gebieden die de Republikeinen tot dusver als zeker beschouwden, hebben hun ongenoegen laten blijken.

In Ohio heeft de nederlaag van Vivek Ramaswamy bovendien een persoonlijke dimensie. De miljardair, afkomstig uit een familie met Indiase roots, was een van de prominentste figuren binnen de beweging die Donald Trump tijdens de campagne van 2024 had gesteund.

Zijn campagne tegen Amy Acton werd overschaduwd door een bijzonder felle controverse. In een Republikeins verkiezingsspotje werden uitspraken gebruikt van de moeder van de Democratische kandidate, met wie ze al tientallen jaren geen contact meer had. Daarmee probeerden de Republikeinen haar publiekelijk in diskrediet te brengen. De vrouw beschuldigde haar dochter ervan te liegen en riep de kiezers op niet op haar te stemmen. Amy Acton was als kind seksueel misbruikt door haar stiefvader.

De verspreiding van het spotje lokte zelfs binnen de Republikeinse rangen kritiek uit. Uiteindelijk haalde Amy Acton het bij de verkiezingen. Ze wordt daarmee de eerste Democratische gouverneur van Ohio sinds 2011.

Texas kiest voor Democraten: historische nederlaag voor Republikeinen

De overwinning van James Talarico in Texas is wellicht een van de meest symbolische uitslagen van de verkiezingsnacht. De Democraten waren er sinds 1988 niet meer in geslaagd een senator verkozen te krijgen.

Zijn tegenstander, procureur-generaal Ken Paxton, was nochtans een kandidaat die op de steun van Donald Trump kon rekenen en genoot de steun van het Witte Huis. Verschillende juridische en persoonlijke controverses hadden zijn kandidatuur echter verzwakt.

De tussenkomst van de Amerikaanse president en zijn vicepresident JD Vance in de campagne volstond uiteindelijk niet om het tij te keren. De overwinning van Talarico betekent dan ook een belangrijke verschuiving in een van de historische bolwerken van de Republikeinse Partij.

Donald Trump ging vrijwel onmiddellijk op zoek naar verantwoordelijken. Een van zijn eerste doelwitten was Greg Abbott, de Republikeinse gouverneur van Texas, die nochtans als een van zijn trouwe bondgenoten geldt.

Abbott had het migratiebeleid van de president gesteund, nauw met zijn regering samengewerkt en van Texas een van de belangrijkste proeftuinen voor de uitvoering van Trumps politieke programma gemaakt.

Toch haalde Trump op Truth Social hard naar hem uit. Volgens de president was Abbott in de laatste zes maanden van zijn politieke carrière "alleen nog in naam Republikein" geworden.

Van Republikeinse eenheid lijkt dus al geen sprake meer. Nauwelijks een dag na de verkiezingsnederlaag zijn de onderlinge afrekeningen binnen het kamp van de president al begonnen.

Democraten kunnen Trump nu dwarsbomen

De herovering van beide kamers van het Congres geeft de Democraten aanzienlijke mogelijkheden om Donald Trump tijdens het resterende deel van zijn ambtstermijn tegen te werken.

In het Huis van Afgevaardigden kunnen ze opnieuw de controle over de parlementaire commissies overnemen, documenten opvragen en onderzoeken instellen naar beslissingen van de regering. Ook de activiteiten en belangen van de presidentiële familie kunnen daarbij onder de loep worden genomen.

In de Senaat kunnen ze bovendien tal van benoemingen en wetgevende initiatieven van het Witte Huis blokkeren of vertragen.

Donald Trump behoudt niettemin een belangrijk machtsmiddel: een eventuele afzettingsprocedure kan pas tot een veroordeling leiden met een tweederdemeerderheid in de Senaat. De Democraten beschikken niet over voldoende stemmen om die drempel te halen.

De president heeft overigens al gedreigd zijn vetorecht in te zetten. Dat deed hij in een nieuw bericht op zijn sociale netwerk.

Eén ding staat inmiddels vast: na deze historische verkiezingsnederlaag begint Donald Trump aan de laatste twee jaar van zijn ambtstermijn vanuit een aanzienlijk verzwakte politieke positie. In plaats van zijn partij opnieuw te verenigen, lijkt de president nu al verwikkeld in een strijd om de verantwoordelijkheid voor deze zware nederlaag bij anderen te leggen.