Vandenbroucke kaapt de verhoogde tegemoetkoming om een vermogenskadaster door te duwen

Wie het debat over de verhoogde tegemoetkoming, het voordeelstatuut voor financieel zwakkere patiënten, van nabij volgt, ziet het meteen. Het manoeuvre van Vandenbroucke is perfide. Die analyse staat niet op zichzelf. Ook het Vlaams Artsensyndicaat bevestigt ze: de minister van Volksgezondheid heeft het dossier op slinkse wijze gekaapt om een vermogenskadaster door te duwen.

De conclusie van het artsensyndicaat is duidelijk: niet het gedrag van een kleine groep zelfstandigen ligt aan de basis van de ontsporing, wel een systeem dat jaar na jaar steeds verder is opengezet zonder nog scherp te definiëren voor wie het bedoeld is.

Te ruim om nog gericht te zijn

De cijfers laten weinig ruimte voor interpretatie. Ongeveer één op de vijf Belgen geniet vandaag van de verhoogde tegemoetkoming. Tegelijk leeft slechts een deel daarvan effectief onder de armoededrempel. Dat bewijst dat het statuut zijn oorspronkelijke doel voorbijschiet. Het is geëvolueerd van een gericht vangnet naar een te breed sociaal voordeel dat de overheid miljarden kost.

De oorzaak van die groei ligt in de automatische toekenning. Wie recht heeft op bepaalde sociale statuten, krijgt vaak zonder aanvraag ook de verhoogde tegemoetkoming. Dat klinkt sociaal en efficiënt, maar het heeft één voorspelbaar gevolg: een systeem dat zichzelf blijft uitbreiden zonder dat iemand nog bewust de grens bewaakt.

De zondebok is gevonden

En toch kiest minister Frank Vandenbroucke ervoor om de oorzaak elders te leggen. In zijn communicatie en voorstellen duiken steeds dezelfde voorbeelden op: de belegger met dividenden, de eigenaar van meerdere woningen, de zelfstandige die via een vennootschap vermogen opbouwt.

Het zijn dankbare casussen, omdat ze in de publieke opinie een gevoel van onrechtvaardigheid oproepen. Maar ze zijn niet representatief en de achterliggende redenering houdt geen steek. Slechts 2,4 procent van wie recht heeft op verhoogde tegemoetkoming, is actieve zelfstandige. Dat cijfer ondergraaft het hele verhaal dat ondernemers en zelfstandigen een wezenlijke bron van misbruik zouden zijn.

Wat Vandenbroucke hier doet, kan niet anders dan als een doelbewuste framing geïnterpreteerd worden. Hij verschuift het debat van een structureel probleem naar een moreel verhaal, waarin een kleine groep als symbool wordt opgevoerd. En hij komt ermee weg.

Niet willen ingrijpen

Het is voor iedereen met inzicht in het dossier zonneklaar wat er moet gebeuren. Maar dat gebeurt helemaal niet. Integendeel, de automatische instroom blijft bestaan en wordt zelfs verder verfijnd via digitalisering en databanken. De kraan blijft open, maar de controle erop wordt opgedreven.

Dat is een politieke keuze. Als vicepremier voor Vooruit heeft Vandenbroucke er weinig belang bij om de omvang van het systeem echt te beperken. De partij is historisch en structureel nauw verweven met het ziekenfonds Solidaris, dat de toegangspoort naar de verhoogde tegemoetkoming zo wijd mogelijk openzet. Het is dan ook weinig verrassend dat hij dat systeem niet afbouwt, maar beschermt.

Dat roept pertinente vragen op over het algemeen belang. Van een vicepremier mag verwacht worden dat hij het algemeen belang dient en systemen hervormt waar nodig, niet dat hij ze in stand houdt wanneer ze ontsporen.

De simpele oplossing negeren

Het Vlaams Artsensyndicaat schuift een alternatief naar voren dat wél de kern raakt. Schaf de automatische toekenning af en werk met een opt-in-systeem waarbij patiënten zelf bewust een aanvraag indienen, in de wetenschap dat hun inkomen en vermogen vooraf worden gescreend. Dat creëert een natuurlijke filter: alleen wie het statuut echt nodig heeft, zal het aanvragen.

Dat voorkomt dat patiënten ongevraagd een statuut krijgen toegekend waar ze zich vaak voor schamen. Een kop koffie kost meer dan de één euro die ze betalen voor een consultatie bij de huisarts. Een opt-in kan het model terugbrengen naar zijn oorspronkelijke doel, zonder dat er een permanent en allesomvattend controlesysteem nodig is. Het is eenvoudiger, gerichter en eerlijker.

In plaats daarvan kiest de minister een andere weg. Door te focussen op "rijke zelfstandigen" en op vermeende ontwijking, creëert de minister een draagvlak om een veel verdergaand controlesysteem uit te bouwen. Roerende en onroerende inkomsten, meerwaarden en zelfs vermogen binnen vennootschappen worden meegenomen in de beoordeling.

Via gekoppelde databanken ontstaat zo een systeem dat een steeds vollediger zicht geeft op de financiële situatie van burgers. Voor zelfstandigen en ondernemers betekent dit dat niet alleen hun inkomen, maar hun volledige economische situatie onder een vergrootglas komt te liggen.

Perfide strategie

Wat vandaag gebeurt, getuigt van een even doorzichtige als perfide politieke strategie. Vandenbroucke schuift zelfstandigen als het probleem naar voren. Hij koppelt ondernemerschap impliciet aan misbruik. Hoewel ze niet de oorzaak van de ontsporing zijn, maakt hij van ondernemers en zelfstandigen een handig gekozen doelwit.

Wie het algemeen belang en de gezondheid van de staatsfinanciën voor ogen heeft – wat van een vicepremier verwacht mag worden – beperkt de instroom en bakent het statuut opnieuw scherp af. Zo komen de voordelen terecht bij wie ze echt nodig heeft. Elk beleid dat daarvan afwijkt, is een bewuste afleiding: Vandenbroucke verschuift de focus om de kern van het probleem niet te moeten aanpakken.

Het is moeilijk voor te stellen dat de meerderheidspartijen in de regering De Wever het perfide manoeuvre van Vandenbroucke niet doorzien. De vraag is hoe lang ze de vicepremier van Vooruit, die duidelijk niet het algemeen belang voor ogen heeft, nog verder laten betijen.