21News veroordeeld voor publicatie speech van J.D. Vance. Mag de Franstalige pers nog over alles schrijven?

De Franstalige editie van 21News publiceerde de integrale tekst van de toespraak van J.D. Vance op 15 februari 2025, met de expliciete motivatie dat lezers zelf moesten kunnen nagaan wat hij precies heeft gezegd. In een tijd waarin het vertrouwen in media vaak onder druk staat, lijkt het logisch dat een redactie haar lezers rechtstreeks toegang geeft tot een belangrijke politieke bron.

Anonieme klachten als aanleiding

Dat geldt des te meer omdat de toespraak wereldwijd door grote media werd verspreid en ook gewoon op YouTube beschikbaar is. Het is dan moeilijk te begrijpen waarom het transcriberen ervan plots problematisch zou zijn. Opvallend is bovendien dat de klacht in deze zaak afkomstig is van twee anonieme personen. Dat anonieme klachten behandeld worden, druist in tegen de meest elementaire rechtsbeginselen.

Het gaat bovendien niet om eender welke politieke speech. De toespraak van Vance op de Veiligheidsconferentie van München markeerde een opmerkelijk moment in de trans-Atlantische relaties. Ze veroorzaakte meteen veel reacties en discussie in Europa. Men kan die speech controversieel vinden, men kan het grondig oneens zijn met de analyse of de toon. Maar juist daarom is het ook een document dat betekenis heeft voor de relatie tussen Europa en de Verenigde Staten. In die zin heeft de speech ook het karakter van een historisch document.

21News neemt daarbij geen standpunt in voor of tegen de Amerikaanse regering. De redactie vindt dat lezers zich een eigen mening moeten kunnen vormen en dat zij daarvoor ook toegang moeten hebben tot de oorspronkelijke bron.

Mag de lezer zich nog een eigen mening vormen ?

Volgens de Franstalige deontologische raad is de publicatie ervan echter een fout. In haar beslissing schrijft de CDJ dat 21News de Amerikaanse vicepresident toeliet zijn boodschap te verspreiden “zonder afstand en zonder reactie”. De raad oordeelt ook dat het medium geen gebruik heeft gemaakt van de tijd tussen de toespraak en de publicatie om de uitspraken te controleren of te verifiëren, ze in perspectief te plaatsen of ze recht te zetten.

Door de speech integraal weer te geven zonder dergelijke tussenkomst zou 21News zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid als informatiemedium niet hebben opgenomen. Met andere woorden: het publiceren van de speech als primaire bron wordt op zichzelf als problematisch beschouwd. Dat is een erg verregaande redenering.

Transparantie is een kernprincipe van journalistiek

Journalistiek heeft uiteraard de taak om te analyseren, te controleren en context te bieden. Maar dat betekent niet dat een nieuwsmedium de oorspronkelijke bron niet meer integraal mag tonen. Transparantie hoort bij de kern van het vak. Wie een speech publiceert, laat lezers zelf nagaan wat er precies werd gezegd en hoe de argumentatie werd opgebouwd.

Door het integraal publiceren van een toespraak als een deontologische fout te bestempelen, vertrekt de raad van het idee dat bepaalde politieke boodschappen niet zonder journalistieke filtering mogen worden verspreid. Dat is een ronduit paternalistische visie op journalistiek. Het is bovendien moeilijk voor te stellen dat dezelfde bezwaren zouden zijn geformuleerd indien het om een speech van Joe Biden was gegaan.

In dit geval gaat het bovendien om de vicepresident van de Verenigde Staten, een democratisch verkozen ambt van een van Europa’s belangrijkste bondgenoten. In haar beslissing stelt de raad ook dat sommige uitspraken uit de speech “door de feiten worden tegengesproken of racistisch zijn” en dat hun publicatie het risico inhoudt dat ze door het publiek als legitiem worden beschouwd.

Vrijheid van meningsuiting onder vuur

Dat de speech in Europa hard is aangekomen, staat buiten kijf. Vance spaarde zijn Europese toehoorders niet. In zijn toespraak stelde hij dat volgens hem niet Rusland of China de grootste bedreiging voor Europa vormen, maar ontwikkelingen binnen Europa zelf. Hij sprak over een “dreiging van binnenuit” en uitte zijn bezorgdheid dat Europa afstand neemt van fundamentele waarden die het volgens hem historisch met de Verenigde Staten deelt.

Die kritiek kwam vooral naar voren in zijn opmerkingen over de vrijheid van meningsuiting. Vance verwees naar voorbeelden waarbij sociale media onder druk worden gezet om inhoud te verwijderen en naar maatregelen die volgens hem het publieke debat steeds nauwer afbakenen.

21News koos ervoor om de volledige bron beschikbaar te maken. Dat uitgerekend die keuze nu als een deontologische tekortkoming wordt beschouwd, is een ontwikkeling die ernstige vragen oproept. In een democratisch debat moeten burgers niet alleen interpretaties kunnen lezen. Ze moeten ook toegang hebben tot de oorspronkelijke woorden van politieke leiders, zodat ze zelf kunnen oordelen.