De prijs van bloed en brood. Over de gevolgen van een waanzinnige oorlog (Column)

"Deze oorlog is een morele, politieke en economische ramp van een omvang zonder precedent in de afgelopen decennia. Er is geen snel of eenvoudig einde in zicht. De regio en de wereld zullen er een hoge prijs voor betalen." Met deze woorden schetste Gérard Araud, voormalig Frans ambassadeur in Israël, de Verenigde Staten en bij de Verenigde Naties, wat er op het spel staat bij de illegale en roekeloze oorlog tegen Iran.

De vraag is niet langer óf we de schokgolven zullen voelen, maar in welke vorm ze ons zullen treffen. Het antwoord dient zich al aan: duurdere energie, duurdere meststoffen, duurdere voeding, een kwetsbaarder industrie en hardnekkigere inflatie.

Dit scenario is geen rampendenken. Op 22 maart verklaarde IDF-woordvoerder brigadegeneraal Effie Defrin dat Israël nog weken van gevechten tegen Iran en Hezbollah voorziet. Een week eerder had hij aan CNN verduidelijkt dat de militaire planning minstens tot Pesach loopt, met aanvullende scenario's die drie weken verder reiken. Markten lezen dit soort verklaringen niet als retoriek, maar als een tijdlijn. Hoe langer dit conflict duurt, hoe groter de economische schade.

Hormuz, knooppunt van de wereldwijde gasvoorziening

Wie zich vandaag beperkt tot de olieprijs alleen, mist het grote plaatje. De Straat van Ormuz is niet alleen een olieroute. Ze is ook een vitale slagader voor vloeibaar aardgas (LNG) en voor de wereldhandel in meststoffen. Volgens UNCTAD (de VN-Conferentie voor handel en ontwikkeling) passeert ongeveer een derde van de wereldwijde zeevracht in meststoffen, goed voor zo'n 16 miljoen ton, door Ormuz.

Het IFPRI (Internationaal Voedselbeleid Onderzoeksinstituut) bevestigt dit cijfer en voegt eraan toe dat 20 tot 30 procent van de wereldwijde mestexport, waaronder ureum, ammoniak, fosfaten en zwavel, deze route gebruikt. Het CSIS (Center for Strategic and International Studies) in Washington schat dat de straat ongeveer 35 procent van de wereldwijde ureumexport en 20 procent van de LNG-export verwerkt. De kwetsbaarheid reikt dus veel verder dan wat zichtbaar is aan de pomp.

De cruciale schakel is aardgas. Gas dient niet alleen als brandstof voor elektriciteitscentrales en fabrieken. Het is ook de belangrijkste grondstof voor de productie van ammoniak, en ammoniak is de basis van stikstofmeststoffen zoals ureum. Dat staat wetenschappelijk vast: synthetische stikstofmeststoffen dragen bij aan de voedselvoorziening van ongeveer de helft van de wereldbevolking.

Een studie gepubliceerd in Nature Geoscience in 2008 (Erisman et al.) schat dat zonder het Haber-Boschproces bijna 48 procent van de wereldbevolking niet over voldoende voedsel zou beschikken. Our World in Data, het dataportaal van de Universiteit van Oxford, bevestigt deze schatting. Het betrokken procedé, meer dan een eeuw geleden ontwikkeld, zet atmosferische stikstof om in ammoniak met behulp van waterstof, doorgaans afkomstig uit aardgas. Zonder dit procedé geen grootschalige mestproductie. En zonder grootschalige mestproductie dalen de landbouwopbrengsten.

Risico’s voor de voedselvoorziening

Daarom is de geopolitiek rond Ormuz tegelijk een kwestie van landbouwbeleid. De International Fertilizer Association (IFA) berekende dat Iran, Qatar, Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Bahrein samen in 2024 goed waren voor ongeveer 34 procent van de wereldhandel in ureum. De American Farm Bureau Federation verduidelijkte dat landen die kwetsbaar zijn voor verstoringen in de regio samen bijna 49 procent van de wereldwijde ureumexport en ongeveer 30 procent van de wereldwijde ammoniakexport vertegenwoordigen.

Het Fertilizer Institute rapporteerde dat de mestprijzen tussen eind februari en begin maart 2026 met ongeveer 30 procent zijn gestegen. Het Carnegie Endowment for International Peace signaleert dat de referentieprijs voor ureum in één maand met zo'n 30 procent is gestegen. Geen technische details. Dit is het begin van een voedselprijsschok die vooral landen treft die afhankelijk zijn van import.

Europa bevindt zich ondertussen op een tweede breukzone. Het seizoen voor het vullen van gasreserves begint precies op het moment dat de aanvoer onder druk staat. De Europese Commissie bevestigt dat lidstaten een vulgraad van 80 tot 90 procent moeten bereiken tussen 1 oktober en 1 december. Europa begint dit seizoen echter vanuit een laag niveau: volgens Bruegel, de Europese economische denktank, lagen de reserves halverwege maart rond 29 procent van de capaciteit, ruim onder het recente gemiddelde.

Modo Energy bevestigt dat Europa deze verstoring ingaat met voorraden onder 30 procent, het laagste seizoensgebonden niveau in jaren. Dat betekent dat Europa deze zomer uitzonderlijk grote gasvolumes zal moeten aantrekken op een markt die al oververhit is. De Europese gasprijs (TTF) sprong begin maart met bijna 70 procent in slechts twee handelssessies en overschreed kort de 60 euro per megawattuur.

Een gasschok voor alle Belgen

België is geen toeschouwer in dit verhaal. Het is partij. Zeebrugge is een strategische LNG-terminal voor Noordwest-Europa. De terminal wordt beheerd door Fluxys, heeft een jaarlijkse capaciteit van zo'n 11,3 miljoen ton en fungeert als knooppunt dat de gasnetten van België, Nederland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland met elkaar verbindt. Antwerpen herbergt bovendien het grootste geïntegreerde chemische cluster van Europa, waarvan het concurrentievermogen rechtstreeks afhangt van de gasprijs.

Als Qatarese leveringen worden onderbroken of vertraagd en de gasprijs hoog blijft, beperkt de impact zich niet tot huishoudens via hun elektriciteitsfactuur. Ze raakt ook het industriële concurrentievermogen. De Europese Commissie stelt zelf dat brandstofkosten, en gas in het bijzonder, rechtstreeks doorwerken in de groothandelsprijs van elektriciteit zodra gascentrales nodig zijn om aan de vraag te voldoen.

Met andere woorden: zelfs wie geen kubieke meter gas verbruikt, ontkomt niet automatisch aan een gasschok. Dat is precies de reden waarom energiearmoede bij ons snel kan toenemen. Doel 4 en Tihange 3 bieden enige buffer voor de elektriciteitsproductie, maar twee kernreactoren beschermen België niet tegen een Europese gasschok.

De voedseldimensie verdient eveneens aandacht. Het IFPRI waarschuwt dat als het conflict aanhoudt, het de zaaikeuzes op het zuidelijk halfrond en de mesttoediening voor rijst in Zuid- en Zuidoost-Azië kan beïnvloeden. Carnegie merkt op dat zelfs als de oorlog stopt, het herstarten van de productie en het transport van meststoffen en hun componenten weken kan duren, midden in een kritieke zaaiperiode.

Zwavel is een bijkomende verzwarende factor die nog te weinig aandacht krijgt: de Golfregio produceert volgens het Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) ongeveer 44 procent van de wereldwijde zwavel. Zwavelzuur is onmisbaar voor het omzetten van ruw fosfaat in voor planten opneembare meststoffen. Een zwaveltekort werkt dus als een domino-effect door de volledige wereldwijde productie van fosfaatmeststoffen, waardoor de stikstofverstoring wordt versterkt.

De illusie dat we veilig zijn achter onze nationale grenzen lost op in de Straat van Ormuz. In de moderne geopolitiek bestaat er geen lokale oorlog. Wie zich vandaag troost met de geografische afstand tot het Midden-Oosten, verwart geografische isolatie met economische immuniteit. De prijs van oorlog wordt niet alleen betaald in bloed, maar ook in brood.