De Selfie van de VRT

Dankzij het pijnlijke relletje met filosoof Maarten Boudry weten we nu allemaal hoe methodologisch kaduuk “De Foto van Vlaanderen” is. Nochtans had de VRT dat onderzoek aangekondigd als wetenschappelijk onderbouwd en representatief. Dat ze de resultaten en de brondata van de studie niet publiceerde was nochtans meteen een rode vlag. Ook nu nog blijven ze moeizaam meestribbelen om de brondata niet te moeten vrijgeven.

Boudry dacht dat de VRT de resultaten van de “Personen met een Buitenlandse Herkomst” had proberen onder de mat te vegen, maar de studiedienst had die groep gewoon weg niet op de juiste manier in beeld gekregen. Amper 15 Marokkanen en 5 Turken waren bereid gevonden om aan het onderzoek mee te werken, en dat op meer dan 2000 respondenten.

Dat migranten vaak traditioneler denken is nochtans geen geheim. Gwendolyn Rutten verwees naar een onderzoek van de Vlaamse barometer samenleven, waar al uit bleek dat sommige migrantengemeenschappen het bijvoorbeeld moeilijker hebben met homoseksualiteit. Het positieve nieuws daar is dat er blijkbaar voldoende aantrekkingskracht uitgaat van ons samenlevingsmodel met zijn hoge graad van individuele tolerantie: door de jaren worden de verschillen kleiner en niet groter.

Tiktok-generatie

Het meest opmerkelijke resultaat in de enquête was dat 1op 6 jongeren het ok vindt dat een man zijn vrouw slaat. Dat is absoluut een verontrustend resultaat, als het ten minste zou kloppen. Want uit de studie kan je dat alvast niet besluiten. De VRT vraagt namelijk niet of een man zijn vrouw mag slaan, maar of men zich een situatie kan inbeelden waarin dat mag. Met een beetje kwade wil zou je hier bijna moeten concluderen dat de vraag bewust dubbelzinniger is gemaakt dan nodig om zeker het gewenste resultaat te bekomen.

Er blijkt bovendien geen hogere piek bij de tiktok-generatie: ook bij de cohorte van 25 tot 44-jarigen blijkt één op zes zich situaties te kunnen inbeelden waar de man zijn vrouw mag slaan. De HLN-editorialiste Isolde Van den Eynde vroeg zich af of het hier misschien om liefhebbers van Fifty Shades of Grey gaat. Of over een situatie waarbij de vrouw de man aanvalt en hij zich enkel verweert. Toch was deze dubbelzinnige vraag het ultieme bewijs dat de jongeren worden gebrainwasht door de manosphere op sociale media en door influencers als Andrew Tate.

Conservatievere jeugd

Nochtans is ondertussen uit meerdere en methodologisch beter onderbouwde onderzoeken gebleken dat de jongere generaties - en dan vooral de mannen - voor het eerst iets conservatiever zijn dan hun voorgangers. Problematisch is wel dat de VRT hiervoor alléén de invloed van sociale media en de manospere naar voren schuift als verklaring. Het is namelijk even goed gedocumenteerd dat er bij de jongeren een tegenbeweging bestaat tegen wat gezien wordt als de excessen van de woke-ideologie.

Een vraag over woke had met andere woorden niet misstaan in dit onderzoek. Alleen kan je opnieuw met wat slechte wil besluiten dat ze op de studiedienst van de VRT zelf een beetje woke zijn. “De meest polariserende stellingen gaan over woordgebruik. Mensen tonen zich in algemene termen vaak wel open tegenover diversiteit, zijn ook vaak bereid om specifieke situaties van diversiteit te omarmen, maar het veranderen van bepaald woordgebruik ligt bij veel mensen erg gevoelig, zelfs bij wie op zich geen probleem heeft met diversiteit”, klinkt het Sibillijns en een beetje verongelijkt. 

Het blijkt dan te gaan over het gebruik van non-binaire voornaamwoorden en “wintermarkt” in plaats van kerstmarkt. Toeval of niet, maar zijn dat niet net de excessen van een bepaald soort progressieve ideologie waar veel Vlamingen - jong en oud - zich tegen afzetten? Zegt het niet vooral iets over je eigen wereldbeeld als je verwonderd bent dat dit polariserende stellingen zijn?

Storytelling-journalistiek

Naast de ondermaatse methodologie bewijst de “Foto van Vlaanderen” nog een ander probleem waar de openbare omroep mee worstelt: ze hebben storytelling - het vertellen van verhalen - de ouderwetse journalistieke methode laten verdringen. Dat blijkt niet alleen uit de Foto van Vlaanderen, maar is een opvallende rode draad in de relletjes waarin de openbare omroep betrokken recent is betrokken geraakt.

Soms gaat het over kleine verhalen. Zo wees ANB-woordvoerder Jeroen Denaeghel erop dat de VRT-redactie bleef vasthouden aan de titel “Waardevolle Vlaamse plattelandsnatuur vaker vernietigd”, terwijl uit de cijfers net blijkt dat de trend juist een dalende lijn is. Maar soms gaat het over de grote verhalen die de nieuwscyclus domineren zoals de PANO-reportage over de drones.

Dat de VRT kritisch was over de drone-waarschuwingen was niet meer dan terecht. Ook het eigen huis had daar iets te weinig kritisch aan meegedaan, maar het is ook erg problematisch dat onze veiligheidsdiensten er niet in geslaagd waren om een vermeende drone als een helikopter te identificeren, terwijl dat voor burgerjournalisten op X na een paar uur al duidelijk was. Die vaststelling had een waardevol debat opgeleverd, alleen moest men weer een eind verder gaan in de storytelling door er een bewuste strategie achter te zoeken.

Volgens de Chief Storyteller van de VRT Tim Verheyden heb je voor goeie storytelling simpele verhalen nodig waar je zelf rotsvast in gelooft. Wel, die storytelling vreet aan de geloofwaardigheid van de VRT. Het zorgt ervoor dat ze grote conclusies verbinden aan een onderzoek waarvan ze de methodologische beperkingen nochtans zelf kennen. Het is immers voldoende dat je zelf gelooft dat jongeren door de “manosphere” gebrainwasht worden en dat vervolgens als simpele verhaallijn in de markt zet.

De storytelling-journalistiek geeft op die manier vooral een inkijk in hoe ze bij de VRT zelf denken: geen foto van Vlaanderen, maar een genante selfie zonder het echt door te hebben.