Elke richting is verkeerd: Europa zit in een beleidsval
Ondanks een krimpende economie en inflatie die vooral via energie wordt ingevoerd, verhoogde de ECB donderdag voor het eerst in drie jaar de rente. Een domme zet volgens sommigen, onvermijdelijk volgens anderen. Eén ding is duidelijk: Frankfurt heeft stilaan een probleem met zichzelf.
Gepubliceerd door Dominique Dewitte
Samenvatting van het artikel
De ECB herhaalt haar patroon van te laat en te snel reageren: een renteverhoging van 25 basispunten in een krimpende eurozone-economie, gedreven door geïmporteerde inflatie die het traditionele monetaire beleid structureel niet aankan.
De Europese Centrale Bank (ECB) verhoogde donderdag haar depositorente met 25 basispunten naar 2,25 procent. De aanleiding: de oorlog in het Midden-Oosten heeft de Straat van Hormuz, een zeestraat waardoor dagelijks zo'n 20 procent van de wereldwijde olietoevoer passeert, tijdelijk geblokkeerd. Energieprijzen stegen met bijna 11 procent, de inflatie in de eurozone bereikte in mei 3,2 procent. Volgens ECB-voorzitter Christine Lagarde is "de beslissing robuust over een reeks scenario's."
Haar toon klinkt vertrouwd en dat wordt stilaan het probleem. In 2022 reageerde Frankfurt op importinflatie door Russisch gas met de meest agressieve rentecyclus in haar geschiedenis, van nul naar 4,5 procent op anderhalf jaar. Die klim begon pas in juli 2022, ruim een jaar nadat economen alarm sloegen. Lagarde had de inflatie in 2021 nog meermaals "tijdelijk" genoemd. Dat woord bleef haar achtervolgen.
Elke richting is verkeerd
Nu herhaalt het patroon zich in omgekeerde richting. Tussen juni 2024 en juni 2025 verlaagde de ECB de rente acht keer. Daarna volgde een pauze van bijna een jaar. Toen de Straat van Hormuz dichtging, draaide Frankfurt de knop terug. Economen spreken van een beleidsval: elke richting is verkeerd. Verlagen wakkert inflatie aan. Verhogen wurgt investeringen, terwijl de eurozone-economie in het eerste kwartaal van 2026 al 0,2 procent kromp.
Het meest verontrustende mechanisme is minder zichtbaar. Een kwart van alle staatsobligaties in de eurozone wordt aangehouden door centrale banken zelf, na jaren van massale obligatieaankopen. Normaal draagt een renteverhoging nauwelijks bij aan de schuldlast van bestaande leningen: een tienjarige staatsobligatie heeft een vaste coupon die niet stijgt als de basisrente omhooggaat. Maar wanneer een centrale bank die obligaties in handen heeft haar kortetermijnrente verhoogt, dalen de winsten van de centrale bank, omdat de marktwaarde van haar obligatieportefeuille krimpt. De Bundesbank wees hier al in 2021 op. Het resultaat is wat economen fiscale dominantie noemen: gouverneurs wier landen diep in de schulden zitten, stemmen structureel soepeler. De Governing Council van de ECB telt twintig nationale gouverneurs en zes bestuursleden. Wie hun land kent, kan hun stem voorspellen.
Voorstanders hebben ook een punt
Inflatie verankert zich snel als centrale banken aarzelen. Isabel Schnabel, het meest uitgesproken hawkish lid van de ECB-raad, signaleerde haar steun al in mei, om marktverwachtingen te sturen. Lagarde benadrukt dat de ECB data-afhankelijk werkt, zonder vooraf vastgelegd pad. Op papier is dat verstandig.
Toch blijft de structurele vraag onbeantwoord. De groeiprognose voor 2026 bedraagt 0,8 procent, en het IMF projecteert de gemiddelde EU-schuld richting 130 procent van het bbp tegen 2040. Op dat punt is iedere ECB-gouverneur geneigd tot soepel monetair beleid. Uit overtuiging, eerder dan uit noodzaak.
