Michael Freilich: "Het is niet aan de overheid om pakjes te bedelen of telecomabonnementen te verkopen"

In dit tweede deel van zijn exclusieve interview met 21News spreekt Freilich over de-banking, de toekomst van Proximus en bpost, de nood aan lagere belastingen en de technologische achterstand van Europa. "Laat de vrije markt veel meer spelen."

21News: Uw publieke profiel wordt sterk bepaald door uw engagement voor de Joodse gemeenschap. Vindt u dat uw economische werk te weinig bekend is?

Michael Freilich: Als Kamerlid word ik vaak bevraagd over zaken die niet tot mijn kernthema's behoren. Mijn werk in de commissie Economie heeft niets te maken met de Joodse gemeenschap of antisemitisme, hoe belangrijk dat natuurlijk ook is.

Ik wil aan de Vlaming tonen dat ik hier niet enkel en louter als Jood zit. Mensen zien mij en denken: dat is de vertegenwoordiger van de Joodse gemeenschap. Ik vertegenwoordig die gemeenschap ook en ik ken de gevoeligheden heel goed, omdat ik er zelf deel van uitmaak.

Maar ik zit in de Kamer voor alle Belgen en voor iedereen. Daarom spit ik elke dag economische dossiers uit. Of het nu gaat over de lange wachtrijen in Zaventem of de plaag van phishing, ik probeer daar iets aan te doen. Het grootste deel van mijn tijd gaat naar die dossiers en veel minder naar communicatie over het Midden-Oosten.

21News: Een van de dossiers waar u al langer rond werkt, is de toegang tot een bankrekening. Wat loopt daar fout?

MF: We hebben heel veel de-banking gezien. Organisaties, ondernemingen en ook gewone mensen krijgen geen bankrekening omdat banken hun profiel als een risico beschouwen. Neem een voetbalmakelaar of een diamantair. De bank zegt dan: verdacht, wij geven u geen rekening. Terwijl dat volledig legale en gecontroleerde beroepen zijn.

De basisbankendienst moest daar een antwoord op bieden. Vandaag zien we zelfs bijna het omgekeerde. Het zijn soms net mensen die perfect kunnen betalen die geen rekening meer krijgen. Denk aan gepensioneerden die naar Thailand zijn verhuisd of mensen die voor hun werk in Dubai of Amerika wonen. Banken zien transacties buiten de SEPA-zone en zeggen: hoger risicoprofiel, u krijgt geen rekening meer bij ons.

Ik heb een gepensioneerde in Azië gehad die zei: ik kan mijn pensioen niet meer uitbetaald krijgen, want ik heb een Belgische bankrekening nodig. En de bank zegt: wij doen dat niet, omdat u niet in België woont. Dat kan toch niet?

21News: Komt daar nieuwe wetgeving voor?

MF: Ja. We gaan de wetgeving verstrengen, zodat elke Belg wel degelijk een rekening kan openen. Banken hebben een aantal drempels ingebouwd en die willen we wegwerken.

Als je bijvoorbeeld meer dan 10.000 euro op een andere rekening had, kwam je niet meer in aanmerking voor de basisbankendienst. Dat is toch absurd? Ook als je een afbetalingskrediet had voor een wagen of een woning, kon de bank daarmee schermen.

Die achterpoortjes gaan we sluiten. De eerste wetstekst is klaar en we hebben een advies ingediend. Ik hoop dat we dit tegen het einde van het jaar kunnen afkloppen.

Banken schermen vandaag te snel met het begrip 'grove nalatigheid'.

21News: Slachtoffers van phishing krijgen vaak zelf de schuld. Gaan banken volgens u te gemakkelijk vrijuit?

MF: We hebben vandaag een ware phishingplaag. Slachtoffers zien soms op enkele minuten tijd duizenden euro's van hun rekening verdwijnen. Natuurlijk moeten mensen voorzichtig omspringen met hun bankgegevens, maar banken dragen ook een verantwoordelijkheid.

Vandaag schermen banken te snel met het begrip 'grove nalatigheid'. Terwijl zij zelf over de technologie beschikken om verdachte transacties te herkennen. Daarom wil ik dat de FOD Economie toezicht houdt op de manier waarop banken fraude opsporen en ingrijpen. Als een betaling duidelijk afwijkt van het normale betaalgedrag van een klant, moet een bank die kunnen tegenhouden of minstens tijdelijk blokkeren.

Ik roep slachtoffers daarom ook op om hun verhaal met mij te delen. Die praktijkvoorbeelden tonen waar het vandaag nog fout loopt en helpen om de wetgeving verder te verbeteren.

21News: Gaat het politieke werk trager nu u in de meerderheid zit?

MF: In de oppositie had ik daar nooit last van. Ik moest gewoon op tafel slaan. Als iets er niet kwam, kon ik zeggen: je doet je job niet. En als het er wel kwam, zette ik de pluimen op mijn hoed.

Ik geef toe dat het in de meerderheid soms frustrerend is omdat alles veel langer duurt. Anderzijds begrijp ik ook wel dat je in een regering met vijf partijen compromissen moet sluiten. Je moet een degelijke juridische tekst uitwerken, alles moet worden vertaald en daarna moet het nog voor advies naar de Raad van State en andere instanties.

Maar ik heb één ding geleerd: de aanhouder wint. Het is niet omdat een dossier lang duurt dat ik zeg: laat maar zitten. Die basisbankendienst heeft mij ook jaren gekost en uiteindelijk is die er gekomen.

Stefaan De Clerck was een politieke benoeming. Kijk waar Proximus stond toen hij begon en kijk wat hij achterlaat. Het bedrijf is op papier 7 miljard euro minder waard.

21News: U volgt ook Proximus en bpost op. Welke rol moet de overheid daar nog spelen?

MF: Onze boodschap en die van mijn partij is altijd duidelijk geweest: we hebben geen overheidsbedrijven nodig. Het is niet aan de overheid om pakjes te bedelen of telecomabonnementen te verkopen. Laat dat aan de vrije markt. Die kan dat veel beter.

Als de overheid het doet, zie je dat verzanden in allerlei politieke spelletjes. Ik geef toe: dat is de N-VA-lijn. We hebben onze coalitiepartners niet zo ver gekregen om daarmee in te stemmen.

Van een verkoop van Proximus en bpost komt deze legislatuur wellicht niets meer in huis. Maar ik blijf herhalen dat dit voor ons de beste weg is. Ik zeg trouwens niet dat de overheid haar belang volledig tot nul moet herleiden. Je kunt nog altijd een blokkeringsminderheid behouden, maar laat de vrije markt veel meer spelen.

21News: Waarom presteren telecombedrijven in onze buurlanden volgens u beter dan Proximus?

MF: Kijk naar KPN in Nederland. Hun winstprognoses en hun vrije kasstroom liggen veel hoger dan bij ons. Dat is niet alleen omdat Nederland een groter land is. Ze kunnen gewoon veel beter en efficiënter werken. Dat toont volgens mij aan dat een telecombedrijf zonder zware politieke inmenging veel slagkrachtiger kan opereren.

En kijk dan naar Proximus. De vorige voorzitter van de raad van bestuur, Stefaan De Clerck, was een politieke benoeming. Voor mij illustreert dat hoe politieke benoemingen niet noodzakelijk leiden tot de beste bedrijfsresultaten. Kijk waar het bedrijf stond toen hij in 2013 begon en kijk wat hij achterlaat.

Het bedrijf is op papier 7 miljard euro minder waard. Vandaag is het nog ongeveer 1 miljard euro waard. Ja, dan mag je daar toch heel veel vragen bij stellen.

21News: België kampt met een slabakkende economie en een hoge schuldenberg. Waar liggen volgens u de grootste prioriteiten?

MF: Om te beginnen moeten we mensen responsabiliseren. Wie niet werkt, heeft geen recht op allerlei verhoogde sociale tegemoetkomingen. We moeten daar streng maar rechtvaardig in zijn.

Vandaag zijn er nog altijd veel uitzonderingen en gunstvoorwaarden voor mensen die niet werken. Dat is de werkloosheidsval. Mensen zeggen: als ik ga werken, verlies ik mijn sociaal telecomtarief, mijn sociaal tarief voor dit en mijn sociaal tarief voor dat.

Er zijn te veel sociale tarieven. We moeten mensen aanmoedigen om te gaan werken. Met de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd zijn we begonnen, maar dat is een werf van lange adem.

21News: Maar mensen aan het werk krijgen, betekent ook dat werken voldoende moet lonen.

MF: Inderdaad. Dat betekent dat mensen ook minder belastingen moeten betalen. Dat hebben we veel te weinig gehoord. Met deze regering moeten we tegen het einde van de legislatuur voor een lastenverlaging zorgen, zowel voor bedrijven als voor particulieren.

De Laffercurve is bekend. Hoe meer belastingen, hoe minder mensen nog willen werken. Je kunt niet tegen mensen zeggen: ga werken, om daarna een groot deel van wat ze verdienen weer af te nemen. Werken moet lonen.

Je kunt niet tegen mensen zeggen: ga werken, om daarna een groot deel van wat ze verdienen weer af te nemen. Werken moet lonen.

21News: Europa loopt intussen ook achter op het vlak van technologie. Hoe groot is die achterstand?

MF: Digitalisering en hightech zijn de toekomst. Iedereen weet dat. Maar als je vandaag naar Europa kijkt, hebben we heel weinig unicorns in vergelijking met de Verenigde Staten.

De belangrijkste bedrijven op het vlak van artificiële intelligentie zijn bijna allemaal Amerikaans. Anthropic, OpenAI, Google en Meta. En kijk naar de grote technologiebedrijven: Apple, Google, Microsoft en Amazon. Allemaal Amerikaans.

Wat hebben wij nog in Europa? Spotify. Dat is zowat het enige waarvan je kunt zeggen: iedereen kent het. Twintig of dertig jaar geleden was dat toch anders. We hadden Siemens. Toen de eerste mobiele telefoons uitkwamen, wilde iedereen een Nokia of een Ericsson. Waar zijn die vandaag? Ze betekenen bijna niets meer. Europa moet opnieuw volop inzetten op innovatie en die niet fnuiken met allerlei taksen en belastingen.

21News: Wat kan België daar zelf aan doen?

MF: België, en zeker Vlaanderen, staat vrij hoog op het vlak van onderzoek en ontwikkeling. Kijk naar Imec. We hebben hier een wereldspeler die bewijst dat we op technologisch vlak absoluut kunnen meespelen. Dat is een enorme troef voor de toekomst.

We moeten jongeren ook warm maken om te ondernemen en te innoveren. De start-upcultuur die je in Amerika hebt, kennen we hier veel minder. Terwijl bijna al die grote bedrijven die ik net opsomde ooit als start-up zijn begonnen. Wat was Meta vroeger? Wat was Amazon twintig of dertig jaar geleden?

Ik denk dus niet dat het verloren is. Maar vandaag vertrekken onze knappe koppen naar New York of Silicon Valley om daar het geld op te halen. Die braindrain moeten we tegenhouden. Voorstellen om vanaf 500.000 euro iedereen extra te gaan belasten, helpen daar volgens ons alvast niet bij.

21News: Europa heeft ook geen echte eengemaakte kapitaalmarkt. Daardoor vinden start-ups hier moeilijker geld om door te groeien.

MF: Dat klopt. Maar het begint klein. Kijk naar Bart De Wever. Hij wordt vandaag in Europa sterk gerespecteerd en gewaardeerd. Zijn stem weegt nu al zwaarder dan toen hij begon, ook al is hij nog maar relatief kort premier.

Hij beseft ook dat hij op bepaalde dossiers kan wegen. Rond migratie bijvoorbeeld, maar ook als het gaat over onze concurrentiepositie tegenover China. Europa moet echt een vuist maken. Ik heb heel veel vertrouwen in de toekomst met Bart De Wever als premier.

Eerder in dit interview met 21News sprak Michael Freilich uitgebreid over de toenemende ongerustheid binnen de Joodse gemeenschap, antisemitisme, de Verenigde Naties en de rol van de media. Lees hier deel één.