Mogen onderzoekers Google nooit meer bekritiseren? Verzet tegen beperkingen op debat over AI-risico's

Kunnen onderzoekers die enkele van de meest geavanceerde artificiële-intelligentiesystemen ter wereld ontwikkelen, vrijuit waarschuwen voor de gevaren ervan? Bij Google leidt die vraag tot interne spanningen. Volgens een onderzoek van The Washington Post eisen verschillende medewerkers van Google DeepMind, de AI-afdeling van de Amerikaanse technologiereus, dat contractuele bepalingen worden geschrapt die hun vrijheid van meningsuiting langdurig kunnen beperken.

Sommige van die clausules, die gelden voor Britse werknemers, zouden hen verbieden hun werkgever ooit in een kwaad daglicht te stellen, zelfs nadat ze het bedrijf hebben verlaten. De Amerikaanse krant zegt een contract te hebben ingezien en sprak met twee huidige werknemers, die uit vrees voor represailles anoniem willen blijven.

Werknemers verwijzen naar Orwell

Het protest zou aan kracht hebben gewonnen op een intern communicatieplatform van Google, waar tientallen werknemers onlangs deelnamen aan een discussie over de contractuele bepalingen. Sommigen spraken zich openlijk uit tegen de clausules, anderen verwezen naar 1984, de dystopische roman van George Orwell.

Hun bezorgdheid gaat verder dan hun relatie met hun werkgever. Ze vrezen dat ze de samenleving niet langer kunnen informeren over de risico's van technologieën waaraan ze zelf meewerken. "Het publiek wil het weten en heeft het recht om het te weten. Vaak is dat de enige manier waarop mensen te weten komen welke schade en risico's er kunnen zijn", verklaarde een van de werknemers aan The Washington Post.

De medewerkers vrezen vooral dat de dreiging van mogelijke juridische stappen hen ervan zal weerhouden om kritiek te uiten, zelfs wanneer de betrokken clausules voor de rechtbank zouden kunnen worden aangevochten.

De Britse wetgeving biedt klokkenluiders immers bescherming wanneer ze bepaalde informatie in het algemeen belang naar buiten brengen. Toch kan de onzekerheid over de draagwijdte van de contractuele bepalingen op zich al een afschrikkend effect hebben, aldus een werknemer die door de krant werd geciteerd. "Als die clausule juridisch niet afdwingbaar is, dan dient ze in wezen alleen om mensen te intimideren", stelt hij.

Google zegt regels te hebben versoepeld

De discussie laaide op na de publieke getuigenis van Sofia Liguori, een voormalige medewerkster van Google DeepMind. Zij vertelde aan de BBC dat ze de beperkingen in haar contract naast zich neer had gelegd om te waarschuwen voor de ontwikkeling van artificiële intelligentie voor militaire toepassingen.

Haar verklaringen zouden andere Britse werknemers ertoe hebben aangezet hun eigen contracten opnieuw te bekijken. Daarbij ontdekten ze dat ook zij aan soortgelijke bepalingen gebonden waren.

Google reageerde op de commotie door te stellen dat het zijn beleid inmiddels heeft aangepast. Een woordvoerder liet aan The Washington Post weten dat het bedrijf de niet-disparagementclausules – bepalingen die werknemers verbieden hun werkgever in diskrediet te brengen – voor nieuwe aanwervingen heeft geschrapt. Dat geldt ook voor de periode na het einde van de arbeidsovereenkomst.

Google benadrukt bovendien dat het deze beperkingen niet toepast op voormalige werknemers en dat er interne kanalen bestaan waarlangs medewerkers bezorgdheden over de veiligheid en de verantwoordelijkheid rond de technologieën kunnen melden. De werknemers die protesteren, nemen daar echter geen genoegen mee. Ze eisen dat ook de bestaande contracten worden aangepast, in plaats van te moeten vertrouwen op de belofte dat de clausules niet zullen worden ingeroepen.

Het onderscheid is belangrijk: het gaat om bepalingen die kritiek op de werkgever verbieden, niet om een algemeen verbod om vertrouwelijke informatie openbaar te maken. Toch vrezen de werknemers dat dergelijke clausules ook kunnen worden ingezet tegen publieke kritiek op de risico's van artificiële intelligentie.

Van protest tegen het Pentagon tot bezorgdheid over AI

De zaak illustreert ook hoe de relatie tussen Google en zijn werknemers is geëvolueerd. In 2018 leidde intern protest ertoe dat het bedrijf een contract met het Pentagon liet vallen. Dat contract had betrekking op de analyse van beelden die door militaire drones werden gemaakt. Google voerde nadien richtlijnen in om bepaalde toepassingen van artificiële intelligentie af te bakenen, maar versoepelde in 2025 zijn beperkingen op militair gebruik.

In 2024 ontsloeg het bedrijf bovendien verschillende werknemers die hadden deelgenomen aan protestacties tegen een technologiecontract met Israël.

De huidige spanningen ontstaan op een moment waarop verschillende onderzoekers bij grote AI-bedrijven publiekelijk hun bezorgdheid uiten over de veiligheid van de meest geavanceerde systemen.

De tegenstrijdigheid wordt steeds duidelijker: terwijl bedrijfsleiders in de sector geregeld benadrukken dat de risico's van artificiële intelligentie onder controle moeten worden gehouden, vinden sommige van hun eigen onderzoekers dat ze onvoldoende garanties hebben om die risico's publiekelijk aan te kaarten. "Dit is niet zomaar een technologie als een andere", benadrukt een van de werknemers tegenover The Washington Post. "Ze kan enorme gevolgen hebben voor de mensheid en de democratie."

Voor de kritische medewerkers van Google DeepMind gaat de kwestie dan ook verder dan hun arbeidsovereenkomst. Het gaat erom of degenen die deze technologieën het best kennen, de samenleving kunnen waarschuwen zonder hun carrière of hun juridische toekomst op het spel te zetten.