Nobelprijs voor Chemie 2026 gaat naar Henri Kagan en Kenso Soai
De Fransman Henri Kagan en de Japanner Kenso Soai winnen de Nobelprijs voor Chemie 2026. Hun onderzoek naar chiraliteit heeft de productie van geneesmiddelen ingrijpend veranderd.
Samenvatting van het artikel
Henri Kagan en Kenso Soai winnen de Nobelprijs voor Chemie 2026 voor hun onderzoek naar chiraliteit, waarmee ze de controle over de vorm van moleculen bij chemische reacties hebben verbeterd.
Henri Kagan en Kenso Soai winnen de Nobelprijs voor Chemie 2026. De Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen maakte haar keuze woensdag bekend. De prijs gaat naar hun onderzoek naar zogenoemde chirale moleculen.
De 95-jarige Fransman deelt de Nobelprijs met de 76-jarige Japanner. Hun ontdekkingen maken het mogelijk om de vorm van moleculen die tijdens chemische reacties ontstaan beter te controleren. Die controle speelt vandaag een belangrijke rol in de farmaceutische industrie.
Het Nobelcomité probeerde Kagan na de bekendmaking nog te bereiken. De Franse wetenschapper is emeritus hoogleraar aan de Université Paris-Saclay.
De Nobelprijs voor Chemie en de "spiegelmoleculen"
Chiraliteit verwijst naar een bijzondere eigenschap van bepaalde moleculen. Die kunnen in twee vormen voorkomen die op elkaar lijken zoals een linker- en een rechterhand.
Beide vormen hebben een identieke chemische samenstelling. Hun ruimtelijke structuur verschilt echter. Dat verschil kan een grote invloed hebben op hun biologische werking.
Het fenomeen is dan ook van groot belang voor geneesmiddelen. De ene vorm kan het gewenste therapeutische effect hebben, terwijl de spiegelbeeldvorm anders kan reageren in het lichaam.
De ramp met thalidomide blijft het bekendste historische voorbeeld. Het geneesmiddel veroorzaakte in de jaren 1950 en 1960 ernstige misvormingen bij duizenden kinderen.
Later onderzoek toonde aan dat de moleculaire configuratie een bepalende rol speelde bij de giftigheid van het middel. De kwestie is echter complexer. Zo kunnen de twee vormen van thalidomide in het lichaam in elkaar overgaan.
Henri Kagan, pionier van de asymmetrische chemie
Henri Kagan houdt zich al tientallen jaren bezig met asymmetrische synthese. Zijn onderzoek stelde chemici in staat om bij chemische reacties de voorkeur te geven aan één moleculaire vorm boven de spiegelbeeldvorm.
Die doorbraak heeft de moderne chemie ingrijpend veranderd. Ze maakt onder meer de productie van geneesmiddelen, maar ook van aroma's, parfums en nieuwe materialen eenvoudiger.
De naam van Henri Kagan was al eerder verbonden aan de geschiedenis van de Nobelprijs. In 2001 kregen William Knowles, Ryoji Noyori en Barry Sharpless de Nobelprijs voor Chemie voor hun onderzoek naar asymmetrische katalyse.
Dat Kagan toen buiten de prijzen viel, leidde tot controverse. Verschillende wetenschappers beschouwden hem als een van de belangrijkste pioniers van het vakgebied. Ook het Franse ministerie van Onderzoek protesteerde tegen de beslissing.
Vijfentwintig jaar later krijgt de Franse wetenschapper de prestigieuze onderscheiding alsnog.
Kenso Soai en een beslissende chemische reactie
Kenso Soai onderzocht een ander aspect van het vraagstuk. De Japanse chemicus ontdekte een reactie die één moleculaire vorm sterk kan versterken ten koste van de spiegelbeeldvorm.
De zogenoemde "Soai-reactie" werd een belangrijk model voor onderzoek naar het ontstaan van moleculaire asymmetrie. Ze draagt onder meer bij aan onderzoek naar het ontstaan van chiraliteit in de levende natuur.
De Japanse wetenschapper was boodschappen aan het doen toen de Nobelstichting contact met hem opnam. "Dit is de meest ongelooflijke dag van mijn leven", verklaarde hij.
Soai hoopt dat de Nobelprijs meer aandacht zal vestigen op de chiraliteit van moleculen. Henri Kagan en Kenso Soai delen een geldprijs van 12 miljoen Zweedse kronen.
De twee onderzoekers ontvangen hun medaille op 10 december in Stockholm. De ceremonie vindt plaats op de sterfdag van Alfred Nobel.
Donderdag wordt de Nobelprijs voor Literatuur bekendgemaakt. Vrijdag volgt de langverwachte Nobelprijs voor de Vrede. De Nobelprijs voor Economie sluit deze editie op 12 oktober af.
