Amandine Boseret (Acerta): “Bedrijven zullen zich opnieuw moeten aanpassen, zoals tijdens de Oekraïnecrisis”

21News : Welke flexibiliteitsmaatregelen kunnen bedrijven inzetten voor hun personeel in een crisissituatie zoals deze ?

Amandine Boseret : Werkgevers hebben verschillende mogelijkheden. De eerste oplossing waar meestal aan wordt gedacht, is tijdelijke werkloosheid. Maar er bestaan ook andere opties die soms sneller kunnen worden ingevoerd. Werkgevers kunnen werknemers bijvoorbeeld vragen om eerder gepresteerde overuren zo snel mogelijk te recupereren. Als de situatie langer aanhoudt, kunnen werknemers tijdelijk bij een andere werkgever aan de slag gaan. Een andere mogelijkheid is om structureel de arbeidstijd van alle werknemers te verminderen. In dat geval moet er wel een collectieve arbeidsovereenkomst worden afgesloten of het arbeidsreglement worden aangepast. Vroeger kon men voor zo’n arbeidsduurvermindering een RSZ-steun krijgen, maar die maatregel zou op 1 april van dit jaar verdwijnen.

21News : Wanneer en hoe doen bedrijven een beroep op tijdelijke werkloosheid ?

Amandine Boseret : Er bestaan verschillende vormen van tijdelijke werkloosheid. Zo heb je tijdelijke werkloosheid om economische redenen en tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. Tijdelijke werkloosheid om economische redenen is eenvoudiger toe te passen voor arbeiders. Er moeten wel bepaalde stappen worden gezet bij de RVA, maar het is doorgaans makkelijker te verantwoorden. Voor bedienden ligt dat anders: dan moet een onderneming eerst erkend worden als onderneming in moeilijkheden, wat meer tijd vraagt. Er moet een dossier worden opgesteld. Daarom had de regering tijdens de oorlog in Oekraïne beslist om het conflict te erkennen als een situatie van overmacht. In dat geval kan tijdelijke werkloosheid wegens overmacht worden toegepast. Overmacht betekent dat er sprake is van een plots en onvoorzienbaar gebeuren buiten de wil van de partijen, waardoor de uitvoering van de arbeidsovereenkomst onmogelijk wordt. Bij een internationaal conflict zoals dit is het duidelijk dat noch werkgever noch werknemer hier iets aan kan doen. Maar dat volstaat niet : er moet ook een officiële erkenning van de RVA zijn. Op dit moment hebben we nog geen enkel signaal van de overheid dat de huidige situatie ook als overmacht zal worden erkend.

21News : U zegt dat werkgevers werknemers soms tijdelijk bij een andere werkgever kunnen laten werken. Maar in een crisissituatie kampen andere bedrijven toch met dezelfde problemen ?

Amandine Boseret : Dat klopt, maar sommige bedrijven kunnen net overspoeld worden met werk. In crisissituaties raken klanten soms in paniek en willen ze hun bestellingen zo snel mogelijk geleverd krijgen. Het kan vreemd lijken om werknemers bij een andere werkgever te laten werken, maar in de praktijk is dat al gebeurd tijdens de coronacrisis. Bij Acerta hebben we bijvoorbeeld tijdelijk administratieve werknemers aangeworven die uit reisbureaus kwamen. Die sector lag tijdens de pandemie zo goed als stil.Uiteraard moet er wel een juridisch kader worden voorzien, want het ter beschikking stellen van werknemers is in principe verboden.

21News : Wat kunnen bedrijven doen als hun activiteit niet noodzakelijk daalt, maar de loonkosten onder druk komen te staan door stijgende energieprijzen of duurdere grondstoffen ?

Amandine Boseret : In dat geval is het belangrijk om na te denken over een optimalisatie van de verloning. Dat betekent niet noodzakelijk dat de lonen van werknemers moeten worden verlaagd. Werkgevers kunnen bijvoorbeeld alternatieven overwegen zoals maaltijdcheques, verzekeringen of bepaalde bonussen. Zo bestaan er niet-recurrente resultaatsgebonden bonussen. Die zijn fiscaal en sociaal voordeliger dan een klassiek loon. Bovendien worden die bonussen enkel toegekend wanneer een bepaald doel wordt bereikt. Zo kan een bedrijf vermijden dat het zich financieel in de problemen werkt als de resultaten minder goed zijn.

21News : Wat als de samenwerking met sommige werknemers uiteindelijk toch moet worden stopgezet ?

Amandine Boseret : We zijn daar uiteraard nog niet, maar sommige bedrijven denken daar wel al over na.In dat geval is het belangrijk om goed op te letten met de begrippen collectief ontslag en meervoudig ontslag. Bedrijven kunnen daar soms sneller onder vallen dan ze denken.In bepaalde sectoren moeten specifieke procedures worden gevolgd. Neem bijvoorbeeld een bedrijf in de elektriciteitssector dat twintig werknemers in dienst heeft en er drie ontslaat. Dan kan je al binnen de definitie van meervoudig ontslag vallen, wat betekent dat een specifieke procedure moet worden gevolgd.Als een werkgever die procedure niet naleeft, kunnen er sancties volgen. We zien vaak dat werkgevers zich daar niet altijd van bewust zijn en zo onbedoeld in een onwettige situatie terechtkomen, terwijl ze al in moeilijkheden zitten. Daarom is het belangrijk om zich goed te laten begeleiden.

21News : Hoe moeten bedrijven omgaan met werknemers die door het conflict in het buitenland vastzitten ?

Amandine Boseret : Een eerste oplossing is om vakantiedagen op te nemen. Daarvoor moet er wel altijd een akkoord zijn tussen werkgever en werknemer. De werknemer zal later in het jaar dan minder vakantiedagen hebben, maar wordt tijdens de afwezigheid wel betaald. Een tweede mogelijkheid is om zich te beroepen op overmacht. In dat geval is de afwezigheid gerechtvaardigd, maar wordt ze niet vergoed.In de praktijk proberen werknemers meestal een akkoord te vinden met hun werkgever om vakantiedagen of recuperatiedagen op te nemen zodat ze toch betaald blijven.Sommige bedrijven overwegen ook telewerk, op voorwaarde dat de werknemer zijn computer bij zich heeft en dat de IT-systemen dat toelaten. Maar ook dat roept vragen op over cyberveiligheid : zijn de bedrijfsgegevens even goed beschermd als wanneer men in België werkt? Om die reden laten sommige bedrijven dat niet toe. Minister Clarinval heeft ondertussen gisteren verklaard dat werknemers die in het buitenland vastzitten mogelijk gebruik kunnen maken van tijdelijke werkloosheid wegens overmacht. Deze informatie is voorlopig nog niet bevestigd door de RVA, maar het is waarschijnlijk dat de instelling de verklaring van de minister zal volgen. Concreet zou de werknemer dus tijdelijke werkloosheid wegens overmacht kunnen aanvragen. Daardoor hoeft hij geen vakantiedagen op te nemen, terwijl hij toch een uitkering van de RVA kan ontvangen om het inkomensverlies gedeeltelijk te compenseren. Er moet echter nog een formele beslissing van de RVA komen voordat er sprake kan zijn van een echte garantie voor de werknemers.

21News : Zijn bedrijven vandaag beter voorbereid op dit soort crises, na Covid en de oorlog in Oekraïne ?

Amandine Boseret : Werkgevers zijn vandaag inderdaad veel flexibeler en meer open dan vroeger. Dat geldt ook voor werknemers. Maar wat tijdens eerdere crises echt een belangrijke rol speelde, was de tijdelijke werkloosheid en de erkenning van overmacht.Momenteel zitten we nog in een periode van onzekerheid. Zal die maatregel opnieuw worden gebruikt ? Zal hij helpen om deze crisis op te vangen ? Dat zal ook afhangen van de reactie van de overheid. De laatste tijd zien we eerder een tendens om steunmaatregelen af te bouwen, gezien de budgettaire situatie. Bedrijven zullen zich dus waarschijnlijk opnieuw moeten aanpassen, net zoals tijdens de Oekraïnecrisis. Veel zal ook afhangen van de duur van het conflict : enkele dagen, enkele weken of misschien maanden. Op dit moment kan niemand dat voorspellen.