Regeringspartijen verdeeld over oorlog in Iran: “Gerechtvaardigd” of “zoveelste illegale oorlog”?

Eerste deel van onze analyse.

De federale regering kiest officieel voor een voorzichtige, diplomatieke lijn: geen expliciete militaire steun, maar evenmin een harde veroordeling van de aanval als illegaal. Toch is het duidelijk dat de meerderheid het onderling oneens is over internationaal recht, steun aan de VS, en zelfs over de vraag of Amerika nog een bondgenoot is.

N-VA: aanval als gerechtvaardigd

Bij de N-VA klinkt duidelijke steun. Minister van Defensie Theo Francken noemde de aanval in de studio van VTM Nieuws “gerechtvaardigd”. Hij verwees daarbij naar de gijzeling van de Belg Olivier Vandecasteele en naar pogingen van het Iraanse regime om tegenstanders in Europa te liquideren. Tegelijk nuanceerde hij het juridische debat. “Het is altijd best dat het internationaal recht wordt gerespecteerd,” zei hij. Of deze aanval er volledig mee in strijd is, wilde hij niet beoordelen. “Ik ben geen jurist. Volgens mij zijn daar veel interpretaties mogelijk.”

Federaal parlementslid Darya Safai, zelf van Iraanse afkomst, noemt de luchtaanvallen tegen Iran een “humanitaire operatie” en toont zich tevreden over de verdwijning van wat zij het “monster” Khamenei noemt. Volgens haar wordt het debat over het internationaal recht selectief gevoerd. “Voor wie beweert dat dit strijdig is met het internationaal recht: waar was dat internationaal recht tijdens de bloedbaden van 8 en 9 januari?” vraagt ze zich af. “Is het dan wél in overeenstemming met het internationaal recht om toe te laten dat een kernwapen in handen valt van een regime dat openlijk vijandigheid predikt tegenover het Westen?”

Ook Axel Ronse, federaal parlementslid voor N-VA, reageerde. “Hopelijk de laatste momenten van een schurkenstaat,” schreef hij. “Mijn gedachten zijn bij Darya Safai en de honderdduizenden Iraniërs die zelfs in de donkerste dagen zijn blijven strijden.”

Premier De Wever zelf reageerde voorlopig niet en verwijst naar zijn minister van Buitenlandse Zaken, Maxime Prévot.

CD&V: zoveelste illegale oorlog

CD&V-voorzitter Sammy Mahdi is bijzonder scherp. Op Instagram noemt hij de Amerikaanse en Israëlische operatie “de zoveelste illegale oorlog, de zoveelste schending van het internationaal recht”. Hoewel hij empathie uit voor het Iraanse volk dat lijdt onder het regime, spaart hij Washington en Jeruzalem niet. Volgens Mahdi voeren de VS opnieuw oorlog om olie en macht. In zijn analyse is dit ook een geopolitiek schaakspel tegen China, terwijl Israël strategische voordelen zoekt in de regio.

Hij waarschuwt voor zware gevolgen: meer chaos, hogere terreurdreiging in Europa, stijgende olieprijzen en nieuwe migratiegolven. “Hoe wil je het internationaal recht verdedigen als je daar niet consequent voor opkomt?”, vraagt hij zich af. De stilte van Europa verzwakt volgens hem de Unie nog verder.

Vooruit: groeiend wantrouwen tegenover de VS

Vicepremier Frank Vandenbroucke reageert bijzonder scherp. Hij noemt het zorgwekkend dat de Verenigde Staten de Europese Unie niet hebben geraadpleegd voor de aanval op Iran. “We leven helaas niet langer in een wereld waar internationale afspraken worden gesloten,” verklaarde hij op VRT 1. “Wat we vandaag zien met de Verenigde Staten, Rusland en China, is dat we evolueren naar een wereld waarin alleen brute macht telt. Dat is zeer slecht voor Europa.”

Vandenbroucke stelt bovendien dat de VS geen vanzelfsprekende bondgenoot meer zijn. De acties van de regering-Trump, zowel geopolitiek als op het vlak van gezondheidsbeleid, tonen volgens hem aan dat Europa zijn positie tegenover Washington moet herbekijken. Tegelijk benadrukt hij dat België in de NAVO wil blijven samenwerken met de Amerikanen, maar minder afhankelijk moet worden, onder meer via een sterkere Europese defensie en meer energie-onafhankelijkheid.

MR: oorlog soms noodzakelijk

Aan de Franstalige rechterzijde wordt de gezamenlijke operatie van Israël en de Verenigde Staten voluit gesteund door MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez. Hij noemt het huidige Iraanse regime “een van de belangrijkste bronnen van destabilisatie van de wereldvrede”, en was zondag ook aanwezig op een manifestatie in Brussel ter ondersteuning van het Iraanse volk.

Volgens Bouchez moet “de vrije wereld vandaag aan de zijde van de Iraanse vrouwen en mannen staan” en moet het “bloeddorstige regime van de mollahs en de Revolutionaire Garde verdwijnen”. België had volgens hem bepaalde “infame akkoorden” met Iran kunnen opzeggen. “Anderen zullen dat in onze plaats doen.” Oorlog is volgens hem nooit wenselijk, maar soms noodzakelijk om vrede mogelijk te maken.  Op sociale media riep hij bovendien alle democraten en liberalen wereldwijd op om zich achter het Iraanse volk te scharen. “Alle democraten, alle liberalen op deze planeet moeten aan de zijde van de Iraanse vrouwen en mannen staan,” schreef hij in aanloop naar de bijeenkomst in Brussel.

Les Engagés: tussen begrip en twijfel

Bij Les Engagés klinkt een dubbel geluid. Partijvoorzitter Yvan Verougstraete lijkt verdeeld. Hij toont zich opgelucht bij een mogelijke val van het regime, maar stelt tegelijk de fundamentele vraag: “De oorlog, maar wat daarna?” In een bericht op X ging hij daar verder op in: “Geopolitiek is geen sprookje. Ze draait om belangen, macht en strategie, met zeer concrete gevolgen voor mensen.” Volgens hem zal niemand rouwen om het einde van Ali Khamenei, maar hij benadrukt het belang van internationaal recht. “Wat hier op het spel staat, is niet enkel de val van alweer een tiran”, klinkt het. “Het is niet alleen een cultureel conflict ver van ons bed. Het is ook een strijd om welk samenlevingsmodel het haalt.”

Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot kiest voor een genuanceerde lijn. Op RTBF noemde hij de operatie een inbreuk op het internationaal recht, maar tegelijk “gerechtvaardigd voor de internationale veiligheid”, een formulering die de delicate positie van de regering illustreert. “Wij betreuren ten zeerste dat diplomatieke inspanningen niet eerder tot een onderhandelde oplossing hebben geleid”, klinkt het op zijn sociale media. “Wij begrijpen de diepe veiligheidszorgen en de langdurige frustratie over de Iraanse weigering om constructief mee te werken die tot deze actie hebben geleid, ook al blijven wij van mening dat militair geweld altijd een laatste redmiddel moet zijn, onderworpen aan het internationaal recht.”

Voormalig parlementslid Georges Dallemagne is veel uitgesprokener. “Champagne! Een van de grootste smeerlappen uit de hedendaagse geschiedenis heeft voor zijn misdaden betaald.”

En dus?

De aanval op Iran is dus niet alleen een internationale crisis, maar ook een stresstest voor de Belgische meerderheid. Achter de uiteenlopende reacties schuilt een diepere breuklijn: hoe ver reikt onze trouw aan het internationaal recht wanneer bondgenoten unilateraal handelen? Dat debat is binnen de regering nog lang niet beslecht.