Theo Francken: “Een pro-westers Iran is in ons eigen belang”

“Gerechtvaardigde actie”

Op de vraag of de Amerikaanse en Israëlische actie tegen Iran gerechtvaardigd is, antwoordt Francken zonder aarzelen bevestigend. Hij omschrijft het Iraanse regime als extreem repressief tegenover de eigen bevolking. De voorbije weken zijn volgens hem tienduizenden mensen “in koelen bloede vermoord”, onder wie demonstranten en onschuldige burgers.

Daarnaast verwijst hij naar de internationale rol van Iran. “Ze ondersteunen actief Hamas, de Houthi’s, Hezbollah, de sjiitische milities in Irak en de militie rond Muqtada al-Sadr.” Volgens Francken destabiliseert Teheran op die manier de regio en ook het Westen. Hij verwijst naar de gevangenneming van westerlingen, onder wie Olivier Vandecasteele en Ahmadreza Djalali, en naar de veroordeling van de Iraanse diplomaat Assadollah Assadi in België voor het plannen van een bomaanslag op een bijeenkomst van Iraanse opposanten in Frankrijk. “Ze sturen Assadollah Assadi naar hier om aanslagen te plegen.”

Internationaal recht “werkt niet”

Tegelijk erkent Francken dat de juridische beoordeling van de Amerikaanse actie aan juristen toekomt. Maar hij stelt dat het systeem van internationaal recht, zoals dat na de Tweede Wereldoorlog is opgezet, vandaag niet naar behoren functioneert.

De kern van het probleem ligt, zegt hij, bij de VN-Veiligheidsraad. Wanneer permanente leden zoals Rusland systematisch hun vetorecht gebruiken om bondgenoten te beschermen, verliest het systeem zijn slagkracht. “Als de hoeders van het internationaal recht hun verantwoordelijkheid niet nemen, dan kan het niet werken.”

Volgens Francken zitten westerse landen daardoor in een moreel spanningsveld. “Als we zeggen dat we het Iraanse volk steunen, maar elke externe interventie verwerpen omdat die in strijd met het internationaal recht zou zijn, wat doen we dan als mensen massaal worden afgeslacht?” Hij vergelijkt de situatie met de blokkeringen tijdens de Koude Oorlog. Europa moet het internationaal recht blijven verdedigen, vindt hij, maar het moet ook onder ogen zien dat het vandaag niet efficiënt functioneert.

Europa als “geopolitieke dwerg”

Over de rol van de Europese Unie is Francken nuchter. Europa moet blijven pleiten voor een correct toegepast internationaal recht, maar tegelijk meer redeneren vanuit eigenbelang.

Instabiliteit in het Midden-Oosten vertaalt zich in hogere energieprijzen en economische schade, stelt hij. Europa moet streven naar een stabiel juridisch kader, maar beseffen dat het in de huidige machtsverhoudingen vaak een speelbal is van de grootmachten. “Geopolitiek zijn we een dwerg.”

Regimewissel als einddoel

Een democratische transitie onder het huidige ayatollah-regime noemt Francken onmogelijk. De theocratische basis van het systeem is volgens hem fundamenteel onverenigbaar met democratie.

Volgens Francken past de huidige aanpak van de VS en Israël in een bredere strategie. Het verzwakken van bondgenoten zoals Hamas en Hezbollah ziet hij als een eerste stap. Hij verwijst daarnaast naar de “twaalfdaagse oorlog”, waarbij systemen werden getest en onder meer nucleaire capaciteiten van Iran werden uitgeschakeld. Samen met opgevoerde sancties en toenemende druk wijst ook de militaire interventie die zaterdag begon volgens hem in één richting. “We zijn daar nog niet, maar het einddoel zal wel degelijk zijn dat het regime valt.”

Hij staat positief tegenover een alternatief leiderschap dat Iran in een andere richting kan sturen. Een seculier en pro-westers Iran betekent volgens hem zowel op veiligheidsvlak als economisch een grote meerwaarde voor Europa. Het land beschikt over aanzienlijke olie- en gasreserves en telt ongeveer 90 miljoen inwoners. Een open Iraanse markt biedt belangrijke kansen voor Europese bedrijven.

Terughoudend over nucleaire strategie

Tot slot wordt Francken bevraagd over mogelijke Franse voorstellen om de Europese nucleaire pijler te versterken. De Franse president Emmanuel Macron liet eerder verstaan bereid te zijn om de Franse nucleaire capaciteit breder in te zetten binnen Europa. Francken weigert inhoudelijk in te gaan op nucleaire strategie. “Iedereen luistert mee. Het is niet wijs om daar veel over te zeggen.” Wel bevestigt hij dat België positief staat tegenover het versterken van de Europese defensiepijler, zonder verdere details te geven.