Trump krijgt de rekening gepresenteerd voor de oorlog in Iran, maar ook voor zijn eigen narcisme (analyse)

In het kamp van Donald Trump zouden ze kunnen zeggen dat hij alles zelf om zeep heeft geholpen. Zijn klinkende overwinning in 2024, met beide kamers van het Congres en een conservatieve meerderheid in het Hooggerechtshof die hij naar zijn hand kon zetten, bood nochtans alle kansen op succes.

Waar liep het dan mis?

Iran: de oorlog te veel

Om te beginnen Iran. Dat spreekt voor zich. Trump heeft dat zelf ook erkend. Amerikaanse presidenten krijgen bij de tussentijdse verkiezingen vaak een electorale afstraffing. Een verre en dure oorlog kan die rekening nog verder doen oplopen. Maar het gebrek aan inzicht in de veerkracht van het Iraanse regime en in zijn vermogen om de Straat van Hormuz en de internationale economie te gijzelen, is hier toch een schoolvoorbeeld van een strategische misrekening. Daar komt nog een verzwarende omstandigheid bij: Trump had beloofd geen oorlogen te beginnen, maar er juist een einde aan te maken. Hij had er wellicht beter aan gedaan de midterms af te wachten voor hij de oorlog begon, of de militaire operatie tijdelijk op te schorten om ze daarna opnieuw op te pikken. Politiek heeft die oorlog hem nu al bijzonder veel gekost. Een zware handicap.

De gemiddelde Amerikaan legt enorme afstanden af. Hij rijdt evengoed 100 kilometer om te gaan golfen als 300 kilometer om tante Ursule te bezoeken. Amerikaanse steden zijn uitgestrekt en buiten enkele grote metropolen blijft het openbaar vervoer vaak beperkt. Sommigen rijden zelfs 100 kilometer naar hun werk. Vanaf 16 jaar staat de auto in een groot deel van het land symbool voor vrijheid. Maar op 5 november bedraagt de gemiddelde benzineprijs in de Verenigde Staten ongeveer 4,10 dollar per gallon (3,785 liter), tegenover 3,08 dollar een jaar eerder. Dat is ruim een derde meer. Daar kan zelfs een redneck behoorlijk geïrriteerd van raken. Zozeer zelfs dat ook kiezers uit traditioneel Republikeinse bolwerken hun stem aan de Democraten hebben gegeven.

Een dubbele vertrouwensbreuk dus: de oorlog tegen Iran én de rechtstreekse bijdrage ervan aan de stijging van de benzineprijzen en de levensduurte. Een deel van Trumps achterban uit de lagere inkomensgroepen kreeg het gevoel dat de president hen in de steek had gelaten.

Maar Donald Trump krijgt ook de rekening gepresenteerd voor zijn getalm, zijn woede-uitbarstingen, zijn gewelddadige optreden, zijn botheid en zijn schijnbare onvoorspelbaarheid. Wie ruzie zoekt met zijn belangrijkste bondgenoten, zoals Canada en de Europese landen, en hen behandelt als ondergeschikten, moet daar de gevolgen van dragen.

Trump krijgt vaak wel zijn zin. De druk die hij op Venezuela heeft uitgeoefend en de versterking van de Amerikaanse militaire aanwezigheid op Groenland kunnen als strategische overwinningen worden beschouwd. Maar daar staat vaak een vorm van geweld tegenover die veel mensen tegen de borst stuit. Dreigen met annexatie of een buitenlandse leider gevangennemen, zelfs als die wordt beschuldigd van drugshandel, kan zelfs de meest fanatieke MAGA-aanhanger op den duur tegenstaan.

Zijn migratiebeleid heeft resultaten opgeleverd en het aantal illegale grensovergangen teruggedrongen. Maar ook hier blijft vooral de extreme hardhandigheid hangen, net als de doden onder Amerikaanse burgers als gevolg van de schokkende incidenten waarbij federale immigratieagenten betrokken waren.

Zijn grillige beleid inzake invoerheffingen heeft het leven van de gewone Amerikaan niet bepaald beter gemaakt. De tarieven veranderden bovendien voortdurend, als een windvaan die met elke wind meedraait.

En dan is er nog zijn grote mond en zijn arrogantie... Heeft niemand in zijn omgeving hem ooit gezegd dat het genoeg is geweest?

Toch verdient Trump ook erkenning omdat hij een stevige slag heeft toegebracht aan de doorgeschoten woke-ideologie, die in de Verenigde Staten zoveel terrein had gewonnen. Zelfs Alexandria Ocasio-Cortez neemt inmiddels afstand van bepaalde extreme retoriek binnen haar eigen kamp.

Kan een ingeperkte Trump zijn ambtstermijn beter afsluiten?

En wat nu?

Zoals we al hebben aangegeven, verliest de partij van de Amerikaanse president bij tussentijdse verkiezingen bijna altijd zetels in het Huis van Afgevaardigden, alsof de Amerikanen telkens hun ongenoegen botvieren op de president zodra die nog maar pas aan de macht is. De Founding Fathers wilden de macht verdelen over verschillende instellingen en ervoor zorgen dat volksvertegenwoordigers regelmatig verantwoording moesten afleggen aan de kiezers. Maar dat systeem heeft ook tot gevolg dat vooral leden van het Huis van Afgevaardigden permanent campagne voeren: hun mandaat duurt slechts twee jaar.

Ook Donald Trump zal niet bij de pakken blijven zitten. Zijn voorganger Barack Obama, die bij de tussentijdse verkiezingen eveneens een electorale afstraffing kreeg, kon zijn beleid gewoon voortzetten. Trump beschikt over presidentiële decreten, binnen de grenzen van de wet, en over een vetorecht. Het Congres kan dat alleen met een tweederdemeerderheid in beide kamers ongedaan maken. Toch zal Trump niet ontsnappen aan een hele reeks onderzoekscommissies die zijn handelen en dat van zijn bondgenoten onder de loep zullen nemen. Een derde poging om hem af te zetten behoort eveneens tot de mogelijkheden, al lijkt die weinig waarschijnlijk na de twee eerdere mislukte pogingen.

Verscheidene nieuwe Democratische senatoren zijn erin geslaagd ook conservatieve kiezers aan te spreken. Toch zijn ze niet allemaal gematigd. Zo noemde dr. Abdul El-Sayed, de eerste moslimsenator in de Amerikaanse geschiedenis, Israël onder Netanyahu "bloedlustig". Uitspraken die binnenkort wellicht niet langer als uitzonderlijk zullen worden beschouwd.

Het kamp van JD Vance, dat terughoudender staat tegenover militaire interventies, kan door deze nederlaag aan invloed winnen. De aanhangers van de harde lijn, onder wie Marco Rubio lange tijd een van de belangrijkste gezichten was, dreigen daarentegen verzwakt uit de strijd te komen. De oorlog tegen Iran is nog niet voorbij. Het is aan Donald Trump om een uitweg te vinden uit het Iraanse wespennest, met een Congres dat de controle heeft over de overheidsuitgaven, ook die voor militaire doeleinden.

Wie weet of Trump, wanneer hij vanaf januari wordt afgeremd door een vijandig maar mogelijk pragmatisch Congres, niet wat gas terugneemt en zijn ambtstermijn alsnog in schoonheid afsluit? Misschien zal de geschiedenis uiteindelijk zelfs oordelen dat Donald Trump niet zo'n slechte president was... Dat is alvast de overtuiging van Bill White, een vriend van lange datum, in het uitzonderlijke interview dat hij aan 21News gaf.