De dam tegen de AfD is doorbroken: migratie, onveiligheid en industriële neergang als vaak vergeten oorzaken van de verkiezingsuitslag (opinie)

De spectaculaire overwinning van de AfD in Saksen-Anhalt markeert een nieuwe fase in de opmars van extreemrechts in Duitsland. Al jaren hanteren de traditionele partijen een strategie van politieke uitsluiting: geen coalitie, geen akkoord en geen regeringsdeelname voor de AfD.

Maar die strategie botst vandaag steeds meer op haar grenzen. Je doet een verkiezingsresultaat immers niet verdwijnen door niet te praten met de mensen die ervoor stemmen.

De AfD wint terrein omdat ze inspeelt op onvrede die veel verder gaat dan louter proteststemmen. Drie thema’s keren daarbij voortdurend terug: migratie, onveiligheid en industriële neergang.

Migratie is in veel Duitse regio’s uitgegroeid tot een belangrijk thema. Een deel van de bevolking vindt dat de overheid de migratiestromen onvoldoende onder controle heeft en dat de integratie niet naar behoren werkt. Op die bezorgdheid hebben traditionele partijen vaak gereageerd door het discours van de AfD te veroordelen, in plaats van met een overtuigend politiek antwoord te komen.

Hetzelfde geldt voor veiligheid. Wanneer burgers het gevoel hebben dat de openbare orde achteruitgaat, volstaat het niet langer om hen uit te leggen dat hun bezorgdheid uitsluitend door extreemrechts wordt aangewakkerd. Het concrete probleem moet worden aangepakt.

Daarnaast kampt Duitsland met grote economische onzekerheid. De industrie, jarenlang de motor van de Duitse welvaart, maakt moeilijke tijden door. De auto-industrie, chemiesector, energiesector en toeleveringsbedrijven ondergaan ingrijpende veranderingen. In het oosten van het land, waar het gevoel van economische verwaarlozing bijzonder sterk leeft, vindt de AfD een vruchtbare voedingsbodem.

Het probleem met het "cordon sanitaire" is dan ook dat het vooral het symptoom bestrijdt en niet de oorzaken. Hoe meer andere partijen zich beperken tot "geen AfD", hoe makkelijker de AfD zich kan profileren als de enige partij die de problemen durft benoemen waar de anderen liever omheen lopen.

Dat betekent uiteraard niet dat de andere partijen het programma van de AfD moeten overnemen of haar meest radicale standpunten moeten normaliseren. Maar een democratie bestrijdt een politieke beweging niet duurzaam door haar simpelweg uit te sluiten. Dat doe je door kiezers die zich tot die partij aangetrokken voelen betere antwoorden te bieden.

Misschien ligt daarin wel de belangrijkste les van Saksen-Anhalt: het politieke cordon begint barsten te vertonen omdat de woede erachter steeds groter wordt.

Zolang er geen geloofwaardige antwoorden komen op de problemen rond migratie, veiligheid en de industriële neergang, zal de AfD die ruimte blijven innemen.