Digitaal rijbewijs, medische controles en jonge bestuurders: EU voert nieuwe regels in voor automobilisten

Na de verplichte doppen die aan de fles vastzitten, opladers voor mobiele telefoons en tal van andere normen voor alledaagse voorwerpen, zet Brussel de Europese harmonisering voort in een domein dat tot voor kort grotendeels tot de bevoegdheid van de lidstaten behoorde: het rijbewijs.

Twee richtlijnen die in oktober 2025 werden goedgekeurd, met de nummers 2025/2205 en 2025/2206, leggen een nieuw gemeenschappelijk kader vast voor de zowat 250 miljoen automobilisten in de Europese Unie. De richtlijnen traden op 25 november vorig jaar in werking en moeten uiterlijk op 26 november 2028 in de nationale wetgeving zijn omgezet. De meeste bepalingen gelden vanaf 26 november 2029.

Het rijbewijs komt naar de smartphone

De meest zichtbare verandering wordt de geleidelijke invoering van het Europese digitale rijbewijs. Dat kan worden opgeslagen in de Europese digitale identiteitsportefeuille en in de hele Europese Unie worden gebruikt. Bestuurders behouden wel de mogelijkheid om een fysiek rijbewijs aan te vragen.

Ook de geldigheidsduur van rijbewijzen wordt verder geharmoniseerd. Voor auto’s en motorfietsen geldt in principe een administratieve geldigheidsduur van vijftien jaar, al kunnen lidstaten in bepaalde gevallen voor een andere termijn kiezen. Voor vrachtwagens en autobussen wordt die beperkt tot vijf jaar.

Nieuwe bestuurders krijgen daarnaast een proeftijd van minstens twee jaar. Het Europese kader maakt ook begeleid rijden vanaf 17 jaar mogelijk voor rijbewijs B en past bepaalde leeftijdsregels voor professionele bestuurders aan.

Ook rijgeschiktheid krijgt meer aandacht

De hervorming begeeft zich ook op een veel gevoeliger terrein: de gezondheid van de bestuurder. Bij de afgifte of verlenging van een rijbewijs moeten de lidstaten de mechanismen invoeren die de richtlijn voorschrijft om de fysieke en mentale rijgeschiktheid te controleren. De tekst laat daarbij wel aanzienlijke ruimte voor nationale keuzes en voorziet in bepaalde situaties ook in zelfevaluaties. Het zou dan ook overdreven zijn om te stellen dat Brussel voortaan voor alle Europese automobilisten een identiek periodiek medisch onderzoek oplegt.

Daarin schuilt meteen de dubbelzinnigheid van de nieuwe wetgeving. De Europese Unie harmoniseert geleidelijk een zeer concreet onderdeel van het dagelijkse leven, maar laat de nationale regeringen tegelijk een deel van de praktische uitwerking bepalen.

Rijverbod in één EU-land voortaan geldig in de hele Unie

De andere verandering is veel ingrijpender. Tot nu toe kon een sanctie die in een Europees land werd opgelegd aan een bestuurder met een rijbewijs dat in een andere lidstaat was afgeleverd, er in de praktijk vooral toe leiden dat die bestuurder niet langer mocht rijden in het land waar de overtreding was begaan. Afhankelijk van de omstandigheden kon hij elders in de Europese Unie dus blijven rijden.

Richtlijn 2025/2206 regelt de overdracht van bepaalde ernstige rijverboden aan de lidstaat die het rijbewijs heeft afgegeven of aan de lidstaat waar de bestuurder zijn gewone verblijfplaats heeft. Daardoor kunnen die verboden voortaan een veel ruimer effect hebben binnen de Europese Unie. Het gaat onder meer om bepaalde ontzeggingen van het recht tot sturen na ernstige verkeersovertredingen. Tegelijk voorziet de richtlijn in waarborgen, uitzonderingen en beroepsmogelijkheden. Het gaat dus niet om een automatische erkenning van eender welke buitenlandse verkeersovertreding.

Deze regeling is vandaag nog niet van toepassing. De lidstaten moeten de nodige bepalingen uiterlijk in november 2028 invoeren en ze vanaf 26 november 2029 toepassen.

Hoe ver moet de harmonisering gaan?

Het vooropgestelde doel is moeilijk te betwisten: het verkeer tussen de lidstaten vlotter laten verlopen en voorkomen dat een bestuurder die in het ene land een zware sanctie heeft gekregen voor een bijzonder ernstige overtreding, simpelweg opnieuw achter het stuur kan kruipen zodra hij de grens oversteekt.

Maar de hervorming illustreert ook hoe de Europese Unie haar greep op steeds meer domeinen uitbreidt en gemeenschappelijke regels probeert vast te leggen. De geldigheidsduur van het rijbewijs, de minimumleeftijd, de proeftijd, de medische rijgeschiktheid, het formaat van het document en de gevolgen van bepaalde sancties: onderwerpen die vroeger vrijwel uitsluitend door nationale wetgeving werden geregeld, vallen geleidelijk onder een Europees kader.

In Brussel klinkt daarvoor een eenvoudig argument: in een ruimte waar mensen vrij kunnen reizen en dagelijks van de ene lidstaat naar de andere rijden, wordt het steeds moeilijker te verdedigen dat er 27 volledig losstaande systemen naast elkaar bestaan. Wie al jaren waarschuwt voor een toenemende Europese regeldruk, krijgt daarentegen een nieuw en bijzonder concreet voorbeeld van. Zelfs voor het document dat een burger toestemming geeft om achter het stuur te kruipen, wil de Europese Unie de regels van de lidstaten voortaan verder op elkaar afstemmen.