Migratie: vijf EU-landen bereiden terugkeercentra buiten Europa voor

De Europese aanpak van migratie wordt verder aangescherpt. Denemarken, Oostenrijk, Duitsland, Nederland en Griekenland bereikten vrijdag in Kopenhagen een akkoord over een gezamenlijk model voor terugkeercentra buiten de Europese Unie. Ze willen vanaf 2027 de eerste illegale migranten naar dergelijke centra kunnen overbrengen.

De centra zouden bestemd zijn voor afgewezen asielzoekers die niet naar hun land van herkomst kunnen worden teruggestuurd. De vijf regeringen onderhandelen al met een of meerdere derde landen, maar over hun identiteit is nog niets bekendgemaakt. Oeganda en Rwanda zouden wel tot de mogelijke opties behoren.

"Het principe dat vandaag is aangenomen, vormt de basis voor de verdere aanpak, zodat we klaar zijn om in 2027 de eerste illegale migranten over te brengen naar een partnerland buiten de EU", verklaarde de Deense minister van Migratie Morten Bødskov.

Illegale migratie terugbrengen tot "bijna nul"

De vijf Europese landen zouden de centra volledig financieren en de partnerlanden daarnaast andere vormen van compensatie kunnen aanbieden, onder meer op handels- of financieel vlak. Volgens de Deense minister gaat het daarbij noch om "gevangenissen", noch om "detentiekampen", maar om voorzieningen waar de betrokken migranten een "nieuwe kans" zouden krijgen in hun gastland.

De politieke doelstelling is evenwel duidelijk. "Ons gemeenschappelijke doel is om de illegale migratie terug te brengen tot een niveau dat dicht bij nul ligt", verklaarde de Oostenrijkse minister van Binnenlandse Zaken Gerhard Karner. Een eerste akkoord met een derde land zou nog voor het einde van dit jaar of begin 2027 kunnen worden gesloten.

Het project past in een bredere verstrenging van het Europese migratiebeleid. Negentien EU-regeringen hebben de terugkeercentra al bestempeld als een "innovatieve oplossing" die het onderzoeken waard is. Het Europees Parlement keurde in juni bovendien een hervorming goed die lidstaten de mogelijkheid biedt om met landen buiten de Unie akkoorden te sluiten voor de oprichting van dergelijke centra. De definitieve goedkeuring van de verordening wordt dit najaar verwacht.

Weinig hoopgevende precedenten

Eerdere pogingen zijn alvast weinig hoopgevend. Het Verenigd Koninkrijk heeft zijn omstreden plan om asielzoekers naar Rwanda uit te zetten laten varen, terwijl ook Denemarken in 2023 afzag van een eigen vergelijkbaar systeem.

Italië experimenteert al met een gelijkaardig systeem in Albanië. De resultaten blijven echter voorlopig bescheiden. Terwijl Rome aanvankelijk van plan was om er maandelijks zo’n 3.000 migranten op te vangen, zouden de centra, die in 2025 werden omgevormd tot terugkeercentra, in totaal slechts zo’n 500 mensen hebben opgevangen. De kostprijs is inmiddels opgelopen tot meer dan 670 miljoen euro.

Ngo’s waarschuwen dan weer voor het risico op langdurige detentie en trekken de verenigbaarheid van dergelijke systemen met de grondrechten in twijfel. De vijf regeringen beloven dat hun project de Europese en internationale wetgeving zal respecteren en dat het wordt ontwikkeld in samenwerking met organisaties zoals het Hoog Commissariaat van de Verenigde Naties voor de Vluchtelingen (UNHCR) en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM).

Nu moeten de vijf landen nog een partner vinden die bereid is om dergelijke centra op zijn grondgebied te huisvesten. De vijf ministers komen eind september opnieuw samen in München, met de ambitie om een concept waar al jaren over wordt gediscussieerd snel om te zetten in een concreet systeem.