Koning Harald V van Noorwegen overleden op 89-jarige leeftijd

Koning Harald V van Noorwegen is vrijdag 28 augustus om 6.35 uur overleden in het nationale ziekenhuis in Oslo. Het Noorse koningshuis maakte zijn overlijden vrijdagochtend bekend.

“Met diepe droefheid delen wij mee dat Zijne Majesteit koning Harald ons vandaag heeft verlaten. Koning Harald is vrijdag 28 augustus om 6.35 uur vredig overleden in het nationale ziekenhuis”, luidt de mededeling van het paleis.

Harald zat sinds 17 januari 1991 op de Noorse troon. Hij volgde toen zijn vader, koning Olav V, op na diens overlijden. Met zijn 89 jaar was Harald de oudste regerende vorst van Europa.

De koning kampte de voorbije jaren geregeld met gezondheidsproblemen. Hij kreeg onder meer blaaskanker en onderging verschillende hartoperaties. Toch wilde hij niet aftreden. “Ik heb voor het Storting gezworen mijn taak tot het einde te vervullen”, zei hij nog in januari 2024, verwijzend naar het Noorse parlement. Kort daarvoor had de Deense koningin Margrethe II haar troonsafstand aangekondigd.

Een bijzonder populaire koning

Noorwegen is een constitutionele monarchie, maar Harald slaagde erin het koningschap een uitgesproken persoonlijk gezicht te geven. Zijn gevoel voor humor en zijn openlijke emoties maakten hem bij veel Noren populair. Ook op moeilijke momenten was die persoonlijke stijl zichtbaar.

Dat bleek vooral na de aanslagen van Anders Behring Breivik op 22 juli 2011. Daarbij kwamen in Oslo en op het eiland Utøya 77 mensen om het leven. Harald ontmoette nabestaanden en kon daarbij zijn tranen niet bedwingen.

De koning zei later dat hij zich “nooit zo machteloos had gevoeld tegenover zoveel rouwende families”. Ook voormalig premier Erna Solberg herinnerde zich vooral zijn opgewekte karakter. “Het eerste waaraan ik denk wanneer ik koning Harald ontmoet, is zijn goede humeur, zijn lach, zijn humor en zijn fonkelende ogen”, zei ze ooit.

Oorlog en ballingschap tekenden zijn jeugd

Harald werd op 21 februari 1937 geboren in Asker, bij Oslo. Hij was het derde kind en de enige zoon van de latere koning Olav V en prinses Märtha van Zweden.

Zijn jeugd werd al snel door de Tweede Wereldoorlog bepaald. Na de Duitse invasie van Noorwegen in 1940 vluchtte de driejarige prins met zijn moeder en twee zussen het land uit. Eerst verbleven ze in Zweden, daarna in de Verenigde Staten. Zijn vader en grootvader, koning Haakon VII, weken ondertussen uit naar Londen.

In 1945 keerde Harald terug naar Noorwegen. Negen jaar later overleed zijn moeder, toen hij amper 17 jaar oud was. Na de dood van zijn grootvader in 1957 werd Harald kroonprins. Hij studeerde aan de Universiteit van Oslo, de Noorse militaire academie en Balliol College in Oxford.

Negen jaar wachten op Sonja

Harald was ook een gepassioneerd zeiler. Hij vertegenwoordigde Noorwegen op de Olympische Spelen van 1964, 1968 en 1972. Toch kreeg vooral zijn relatie met Sonja Haraldsen veel aandacht.

De toekomstige koning werd op 22-jarige leeftijd verliefd op Sonja, die niet van koninklijke afkomst was. Hun relatie bleef negen jaar geheim, omdat koning Olav V weigerde zijn zoon toestemming te geven met een burgermeisje te trouwen.

Uiteindelijk zette Harald zijn vader voor het blok. Hij zou met Sonja trouwen of ongehuwd blijven. Omdat Harald de enige directe mannelijke troonopvolger was, dreigde daardoor ook een dynastiek probleem.

Olav gaf uiteindelijk toe. Harald en Sonja trouwden in 1968. Ze kregen twee kinderen: prinses Märtha Louise en kroonprins Haakon.

Haakon volgt zijn vader op

Met het overlijden van Harald komt na 35 jaar een einde aan zijn koningschap. Zijn zoon Haakon, geboren in 1973, volgt hem op. Haakon was sinds de troonsbestijging van zijn vader in 1991 kroonprins. Harald hield daarmee woord: hij bleef koning tot aan zijn dood, zoals ook zijn vader Olav V dat voor hem had gedaan.