Kan de Europese Unie nog iets anders spreken dan Engels?
De Europese Commissie wil handelsakkoorden sneller afronden door tijdens technische onderhandelingsfases uitsluitend Engels te gebruiken. Frankrijk en Italië verzetten zich tegen dat voorstel en waarschuwen voor een verdere afbrokkeling van de meertaligheid binnen de Europese Unie.
Samenvatting van het artikel
De Europese Commissie wil handelsakkoorden sneller afsluiten door technische onderhandelingen enkel in het Engels te voeren, maar Frankrijk en Italië waarschuwen voor een verdere uitholling van de Europese meertaligheid.
Terwijl Brussel steeds meer handelsakkoorden sluit om de economische afhankelijkheid van de Verenigde Staten en China te verminderen, woedt achter de schermen een andere strijd: die van de taal.
Volgens de Financial Times overweegt de Europese Commissie om bepaalde technische fases van handelsbesprekingen uitsluitend in het Engels te voeren. Dat zou de ratificatie van internationale akkoorden aanzienlijk moeten versnellen. Het voorstel komt van Europees commissaris voor Handel Maroš Šefčovič, maar stuit inmiddels op stevig verzet van Frankrijk en Italië.
Wat op het eerste gezicht een administratieve discussie lijkt, raakt in werkelijkheid aan een veel fundamentelere vraag: schuift de Europese Unie stilaan op naar een steeds meer Engelstalige werking, ten koste van de taalkundige diversiteit die ze officieel zegt te verdedigen?
Brussel wil sneller schakelen
Het belangrijkste argument van de Europese Commissie is economisch. Vandaag moeten Europese handelsakkoorden worden onderzocht, aangepast en goedgekeurd in alle 24 officiële talen van de Unie. Dat is een complex proces dat de inwerkingtreding van verdragen soms met jaren kan vertragen.
Volgens Šefčovič schaadt die werkwijze rechtstreeks de Europese economie. Daarom stelt hij voor om juridische en technische onderhandelingen eerst uitsluitend in het Engels te voeren, waarna de definitieve teksten alsnog in alle officiële talen worden vertaald.
Volgens de commissaris kosten de opgebouwde vertragingen Europese bedrijven jaarlijks tientallen miljarden euro's. Hij verwijst onder meer naar het handelsakkoord met Mercosur, waarvan de afronding jaren in beslag nam. Sommige schattingen spreken van meer dan 50 miljard euro aan potentiële economische groei die per jaar verloren gaat zolang de overeenkomst niet volledig wordt uitgevoerd.
Frankrijk en Italië trekken aan de alarmbel
Die pragmatische aanpak overtuigt niet iedereen. Frankrijk liet meteen weten ernstige bedenkingen te hebben bij het voorstel. Parijs stelt dat het juridisch moeilijk is zich te verbinden aan teksten die niet in het Frans zijn opgesteld. Italië deelt die bezorgdheid.
Voor Frankrijk gaat het debat veel verder dan taalcomfort alleen. Het raakt volgens de regering aan juridische soevereiniteit en aan het principe van meertaligheid, een van de fundamenten waarop de Europese samenwerking is gebouwd.
Critici vrezen bovendien dat het voorstel een precedent zou scheppen. Als handelsakkoorden voortaan uitsluitend in het Engels worden onderhandeld, zouden andere beleidsdomeinen op termijn kunnen volgen.
Het paradoxale gevolg van Brexit
De controverse legt ook een opmerkelijke paradox bloot: het Engels speelt vandaag een centralere rol binnen de Europese instellingen dan ooit tevoren, ondanks het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU.
Sinds de uitbreiding van de Unie in 2004 heeft het Engels zich geleidelijk ontwikkeld tot de dominante werktaal binnen grote delen van de Europese administratie. In verschillende landen van Centraal- en Oost-Europa is het inmiddels de belangrijkste vreemde taal in het onderwijs, terwijl het Frans vaak naar de achtergrond verdwijnt.
Het gevolg is dat een groeiend aantal vergaderingen, onderhandelingen en voorbereidende documenten rechtstreeks in het Engels wordt opgesteld.
Dat lijkt tegenstrijdig. Hoewel het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie in 2020 verliet, blijft de taal van Shakespeare haar invloed in het hart van de Europese instellingen verder uitbreiden.
Meer dan een kwestie van vertalen
Los van de praktische argumenten raakt het debat aan de identiteit van het Europese project.
Een taal is immers veel meer dan een communicatiemiddel. Ze draagt juridische tradities, historische referenties en culturele nuances met zich mee. Voorstanders van meertaligheid waarschuwen dat een geleidelijke verschuiving naar één dominante werktaal de unieke rijkdom van Europa kan aantasten.
De Europese Commissie benadrukt op haar beurt dat de bestaande wettelijke verplichtingen niet ter discussie staan. Definitieve teksten zouden nog altijd in alle 24 officiële talen van de Europese Unie beschikbaar blijven.
Toch is de discussie nu geopend. En die gaat veel verder dan handelsakkoorden alleen. Uiteindelijk draait het om een bredere vraag: kan Europa zijn culturele diversiteit blijven verdedigen terwijl het zich steeds meer aanpast aan een wereld waarin Engels de dominante taal is?
