Extreem hoog dreigingsniveau: kan Amerika het WK veilig houden?

Het Wereldkampioenschap voetbal van 2026 wordt groter dan alles wat de sport ooit heeft gezien. Voor het eerst nemen 48 landen deel. Er staan 104 wedstrijden op het programma, verspreid over zestien steden in de Verenigde Staten, Canada en Mexico.

Alleen al in de Verenigde Staten worden 78 wedstrijden gespeeld. Naar verwachting zullen ongeveer zeven miljoen buitenlandse supporters het land bezoeken. Die ongekende schaal zorgt niet alleen voor sportieve verwachtingen. Achter de schermen bereiden duizenden agenten, veiligheidsdiensten en inlichtingendiensten zich voor op een operatie die volgens experts haar gelijke niet kent.

Het grootste veiligheidsrisico ooit

Het toernooi vindt plaats in een periode van internationale spanningen, toenemend politiek geweld en een diep verdeelde Amerikaanse samenleving. Bovendien woedt nog altijd een conflict tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran. Tegelijk kreeg president Donald Trump de afgelopen jaren te maken met meerdere aanslagen en aanslagpogingen.

Volgens minister van Binnenlandse Veiligheid Markwayne Mullin is het dreigingsniveau rond het WK "extreem hoog". Vooral plekken buiten de stadions vormen een uitdaging. Denk aan stations, luchthavens, fan zones en drukke openbare ruimtes waar honderdduizenden supporters samenkomen. Juist daar zijn bezoekers kwetsbaarder dan binnen de streng beveiligde stadions.

78 Super Bowls in 39 dagen

Zelfs de Amerikaanse overheid erkent dat dit geen normaal sportevenement is. Andrew Giuliani, directeur van de speciale WK-taskforce van het Witte Huis, omschreef het toernooi als "78 Super Bowls in 39 dagen". "Er is vanuit veiligheidsperspectief nog nooit een zomer geweest zoals deze in de Amerikaanse geschiedenis", zei Giuliani. Om alles in goede banen te leiden werken federale diensten, lokale politiediensten, inlichtingendiensten en private beveiligingsbedrijven samen.

Daarbij zetten ze ook nieuwe technologie in. Duizenden AI-camera's volgen openbare ruimtes. Speciale drones bewaken het luchtruim. Daarnaast worden robotdieren ingezet voor bagagecontroles en staan mobiele röntgenscanners klaar om voertuigen te inspecteren. De FBI werkt al bijna twee jaar aan de veiligheidsplannen. "We bereiden ons altijd voor op de slechtst denkbare dag", zegt FBI-functionaris Amit Kachhia-Patel.

Miljoenen dollars, veel twijfels

Aan geld ontbreekt het niet. De federale overheid heeft 625 miljoen dollar vrijgemaakt voor de beveiliging van de elf Amerikaanse speelsteden. Daarnaast gaat nog eens 250 miljoen dollar naar systemen die verdachte drones moeten opsporen en uitschakelen. Samen gaat het om bijna 900 miljoen dollar aan veiligheidsuitgaven.

Toch blijven er vragen bestaan over de voorbereiding. Voormalig topfunctionaris John Cohen van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid vindt dat Washington te laat een actieve rol heeft opgenomen. Volgens hem bleef de federale overheid lange tijd opvallend afwezig tijdens belangrijke voorbereidingsvergaderingen.

"Bij een evenement van deze omvang zou je verwachten dat de federale overheid veel eerder een leidende rol had gespeeld", zegt Cohen. Volgens critici kan geld veel problemen oplossen, maar niet het verlies van kostbare voorbereidingstijd.

Politiek boven veiligheid?

Ook de politieke situatie zorgt voor onrust. Sinds zijn terugkeer in het Witte Huis voerde Trump ingrijpende hervormingen door binnen federale overheidsdiensten. Daarbij verdwenen duizenden functies en vertrokken ervaren medewerkers. Daarnaast werden middelen die oorspronkelijk bedoeld waren voor terrorismebestrijding deels verschoven naar de strijd tegen illegale immigratie.

De omvang van de operatie alleen al zorgt voor nervositeit bij veiligheidsexperts. Volgens Robert Kelley van de American University in Washington is het risico op fouten nooit volledig uit te sluiten. "De complexiteit van deze operatie kan nauwelijks worden overschat", zegt hij. "Alleen al op Amerikaanse bodem gaat het om 78 wedstrijden in 11 steden. Er is altijd een kans dat ergens een signaal wordt gemist of dat een dreiging door de mazen van het net glipt."

Bovendien kampen de Amerikaanse veiligheidsdiensten met interne veranderingen op een gevoelig moment. Zo stapte onlangs het hoofd van de nationale inlichtingendiensten, Tulsi Gabbard, op nadat bij haar echtgenoot een zeldzame vorm van botkanker was vastgesteld. Haar vertrek komt op een moment waarop samenwerking tussen federale diensten cruciaal is voor het slagen van de veiligheidsoperatie rond het WK.

De dreiging van lone wolves

Toch kijken veel experts niet in de eerste plaats naar buitenlandse vijanden. Volgens Juliette Kayyem, voormalig onderminister van Binnenlandse Veiligheid onder president Barack Obama, komt de grootste dreiging van zogenaamde lone wolves.

Dat zijn individuen die via internet radicaliseren en zelfstandig besluiten geweld te gebruiken. "De grootste dreiging gaat uit van mensen die het grootste sportevenement ter wereld zien als een kans om aandacht te krijgen", zegt Kayyem.

Volgens haar kunnen dergelijke aanvallen politiek, religieus of ideologisch gemotiveerd zijn. Maar ook persoonlijke frustraties kunnen een rol spelen. Daarom vormen juist onvoorspelbare individuen een van de moeilijkste uitdagingen voor veiligheidsdiensten.

Amerika's wapenprobleem blijft

Naast terrorisme blijft ook vuurwapengeweld een belangrijk risico. De Verenigde Staten tellen naar schatting meer dan 400 miljoen vuurwapens. Dat zijn er meer dan het land inwoners heeft. In Kansas City, waar ook WK-wedstrijden worden gespeeld, vielen in 2024 nog tientallen slachtoffers tijdens een schietpartij op een overwinningsparade van de Kansas City Chiefs.

Volgens Kayyem betekent dat niet automatisch dat het WK zelf een doelwit wordt. "In de Verenigde Staten zal er tijdens het WK helaas vuurwapengeweld voorkomen, omdat dat nu eenmaal deel is van onze realiteit. Maar dat betekent niet dat het WK-gerelateerd geweld zal zijn." Toch toont het incident volgens haar aan hoe snel grote mensenmassa's kunnen veranderen in een crisissituatie.

Stations, metro's en luchthavens

Officieel zijn de Amerikaanse autoriteiten optimistisch. Volgens de overheid bestaan er momenteel geen geloofwaardige dreigingen tegen het toernooi. Ook Nederland ziet geen reden om het reisadvies voor de Verenigde Staten aan te passen. Toch blijft waakzaamheid geboden.

Want hoe indrukwekkend de veiligheidsoperatie ook is, de grootste uitdaging bevindt zich niet binnen de stadionmuren. Ze bevindt zich op stations, in metro's, op luchthavens en tussen miljoenen supporters die vrij door het land reizen.

Daarom wordt het WK van 2026 meer dan een sporttoernooi. Het wordt ook een test voor de vraag of Amerika in een tijd van politieke verdeeldheid, technologische dreigingen en maatschappelijke spanningen nog steeds in staat is om een mondiaal evenement veilig te organiseren.