Federale begroting: vier partijen zeggen ja, Vooruit zegt nee… Waarom de socialisten het akkoord blijven afwijzen
Ondanks de toegevingen van Bart De Wever blijft Vooruit het begrotingscompromis afwijzen. De belasting op de grootste vermogens, de indexering van de lonen en de geloofwaardigheid van de inkomstenramingen: drie struikelblokken verklaren de impasse, terwijl de premier opnieuw naar de Koning trekt.
Gepubliceerd door Demetrio Scagliola
Samenvatting van het artikel
Vier Arizona-partijen willen vooruitgang boeken, maar Vooruit blijft het begrotingscompromis als onevenwichtig beschouwen.
Vier partijen zijn bereid om verder te gaan, maar een vijfde blijft weigeren. Na een nieuwe onderhandelingsdag op zondag is de Arizonacoalitie er nog steeds niet in geslaagd een akkoord te bereiken over de begrotingsinspanning van 10 miljard euro die tegen 2029 moet worden gerealiseerd. Vooruit krijgt daarbij steeds meer kritiek van zijn coalitiepartners. De Vlaamse socialisten betwisten zowel de verdeling van de inspanning, de verwachte opbrengst van bepaalde belastingen als de geplande besparingen op de indexering van de inkomens. Premier Bart De Wever moet maandag opnieuw verslag uitbrengen bij koning Filip, maar heeft nog altijd geen akkoord op zak.
Vier keer 'ja', één keer 'nee'
De vergadering van het kernkabinet eindigde zondagavond zonder beslissende vooruitgang. Ondanks de technische besprekingen van zaterdag en de nieuwe voorstellen van Bart De Wever slaagden de vijf Arizona-partijen er niet in een akkoord te bereiken.
Volgens informatie van Het Laatste Nieuws laat de situatie zich samenvatten in één zin: vier partijen zijn bereid om verder te onderhandelen op basis van het compromisvoorstel van de premier, maar één partij blijft weigeren: Vooruit.
N-VA, MR, CD&V en Les Engagés zijn bereid de onderhandelingen voort te zetten op basis van de begrotingstabel, al willen ze bepaalde onderdelen daarvan nog aanpassen. De Vlaamse socialisten vinden dan weer dat het voorstel fundamenteel uit evenwicht blijft.
"Vier van de vijf partijen waren nochtans bereid hun verantwoordelijkheid te nemen, ook al bevat de begrotingstabel nog elementen waarmee ze het niet eens zijn en die ze via onderhandelingen willen bijsturen", benadrukte vicepremier Maxime Prévot (Les Engagés) zondagavond.
Zijn verklaring weerspiegelt de groeiende ergernis bij de meerderheidspartijen over de houding van Vooruit.
Grootste vermogens: onenigheid over de bedragen én de inkomsten
Het eerste struikelblok is de bijdrage die van de meest vermogende belastingbetalers wordt gevraagd.
Vooruit eist dat de 'breedste schouders' 1,5 miljard euro bijdragen aan de totale begrotingsinspanning van 10 miljard euro. Die eis botst met het standpunt van MR, dat vasthoudt aan de evenwichten van het regeerakkoord en een bijdrage van ongeveer 1,1 miljard euro vooropstelt.
Volgens onze informatie zou Bart De Wever geprobeerd hebben de standpunten dichter bij elkaar te brengen met een voorstel van 1,15 miljard euro. Voor de socialisten volstaat dat niet.
Het meningsverschil gaat echter verder dan het verschil van enkele honderden miljoenen euro's. Vooruit twijfelt ook aan de geloofwaardigheid van de aangekondigde inkomsten.
De premier zou onder meer tot 600 miljoen euro extra willen ophalen door de taks op effectenrekeningen te verhogen. Die belasting geldt voor effectenrekeningen met een gemiddelde waarde van meer dan één miljoen euro.
De Vlaamse socialisten vrezen evenwel dat de betrokken belastingplichtigen hun beleggingen zullen aanpassen om aan de belasting te ontsnappen. Daardoor zouden de verwachte inkomsten aanzienlijk lager kunnen uitvallen.
Een ander twistpunt is het schrappen, zaterdag, van een voorstel om aandelen op naam te belasten. Vooruit beschouwde die maatregel als een manier om de grootste vermogens zwaarder te laten bijdragen.
Volgens de partij van Conner Rousseau bestaat het risico dus uit twee elementen: de rijkste belastingbetalers onvoldoende laten bijdragen en tegelijk de inkomsten die de overheid daadwerkelijk kan innen overschatten.
De indexering is voor de socialisten een rode lijn
Het andere grote struikelblok is de automatische indexering van de lonen, pensioenen en sociale uitkeringen.
Bart De Wever zou via een aanpassing van het mechanisme ongeveer één miljard euro willen besparen. Volgens Vooruit zouden sommige voorstellen zelfs een inspanning van 1,2 miljard euro kunnen vertegenwoordigen.
Tijdens de onderhandelingen zouden verschillende mogelijkheden op tafel hebben gelegen.
De meest ingrijpende optie bestaat uit een volledige indexsprong, waarbij een automatische aanpassing van de inkomens aan de inflatie wordt geschrapt.
Een andere mogelijkheid is een vorm van begrensde indexering, ook wel 'centenindex' genoemd. Daarbij zouden de loonstijgingen voor bepaalde inkomenscategorieën worden beperkt.
Een gematigder voorstel bestaat erin het gewicht van de schommelingen in de energieprijzen bij de berekening van de index te verminderen. Zo zou de stijging van de lonen worden afgeremd wanneer de energieprijzen sterk oplopen.
Een laatste piste zou vooral ambtenaren, zorgpersoneel, gepensioneerden en mensen met een sociale uitkering treffen. Daarbij zou de periode tussen de overschrijding van de spilindex en de effectieve aanpassing van de inkomens worden verlengd. Ook zou de frequentie van die aanpassingen kunnen worden beperkt.
Vooruit vreest dat de verschillende voorstellen een onevenredig groot deel van de begrotingsinspanning bij werknemers en uitkeringsgerechtigden leggen.
Dat ligt bijzonder gevoelig omdat de partij ook de middelen voor de sociale zekerheid en de gezondheidszorg moet verdedigen. Die sector valt rechtstreeks onder de bevoegdheid van haar vicepremier Frank Vandenbroucke.
Vooruit weigert alleen de verantwoordelijkheid voor de blokkering te dragen
Terwijl de andere Arizona-partijen Vooruit steeds nadrukkelijker aanwijzen als het belangrijkste obstakel voor een akkoord, betwisten de Vlaamse socialisten die lezing.
Vrijdag had Frank Vandenbroucke al verklaard dat de voorstellen "te onevenwichtig" bleven.
Zondagavond verdedigde hij na afloop van de onderhandelingen opnieuw de houding van zijn partij: "We hebben belangrijke toegevingen gedaan en geprobeerd oplossingen te vinden."
Het meningsverschil legt ook twee verschillende visies op de begrotingssanering bloot. Voor MR en N-VA ligt de prioriteit bij het beheersen van de overheidsuitgaven en het vrijwaren van de economische concurrentiekracht. Vooruit legt meer nadruk op een eerlijke verdeling van de inspanning en de bescherming van de koopkracht en de sociale zekerheid.
Bovendien vinden de socialisten dat de nieuwe voorstellen van de premier de fundamentele evenwichten in de begrotingstabel onvoldoende veranderen.
Dat verklaart waarom de onderhandelingen ondanks de aangekondigde toegevingen en de talrijke vergaderingen van de afgelopen weken in cirkels lijken te draaien.
Bart De Wever opnieuw bij de Koning: welke uitweg uit de impasse?
Maandag moet Bart De Wever opnieuw naar het Koninklijk Paleis om koning Filip op de hoogte te brengen van de stand van zaken in de onderhandelingen.
De premier had op 2 november zijn ontslag aangeboden. Vier dagen later weigerde de Koning dat ontslag, nadat hij van de vijf partijvoorzitters de formele belofte had gekregen dat ze naar een compromis zouden zoeken.
De Koning had daarbij ook benadrukt dat sociale samenhang en economische groei met elkaar verzoend moeten worden.
Tien dagen later is er nog altijd geen begrotingsakkoord.
Toch liggen verschillende scenario's nog op tafel. Bart De Wever zou extra tijd kunnen vragen om de onderhandelingen voort te zetten, hoewel de standpunten inmiddels duidelijk afgelijnd lijken.
Een andere mogelijkheid is dat de vijf partijvoorzitters rechtstreeks rond de tafel worden gebracht om de gesprekken op een hoger politiek niveau opnieuw op gang te trekken. Ook die aanpak biedt echter geen garantie op vooruitgang, aangezien de meningsverschillen vooral betrekking hebben op de inhoud van de maatregelen.
Een nieuw ontslag van de premier zou de politieke crisis aanzienlijk verergeren, maar leidt niet automatisch tot nieuwe verkiezingen.
Het uitblijven van een akkoord op maandag betekent dus niet noodzakelijk het einde van de Arizonaregering. Het roept wel een steeds prangendere vraag op: hoe kan een coalitie die het eens is over de noodzaak van een begrotingssanering van 10 miljard euro, het nog altijd niet eens raken over de verdeling van die inspanning?