Leo XIV verdedigt het geloof in het openbare leven. Kan België zijn christelijke tradities nog steeds hooghouden? (column)
In Brussel heeft "Winterwonderen" de "Kerstmarkt" ingehaald, hoewel die laatste toeristen van over de hele wereld trekt. De boodschap van Leo XIV aan Montevideo nodigt ons uit de vraag opnieuw te stellen. Sinds wanneer vereist staatsneutraliteit dat de naam van een feestdag wordt geschrapt? Een column van Alain Schenkels.
Samenvatting van het artikel
In deze column reflecteert de auteur op het verdwijnen van Kerstmis en Pasen uit de schoolvakantie-aankondigingen. Welke boodschap geeft school aan kinderen door de namen van feestdagen te vervangen door die van de seizoenen? België kan zijn christelijke tradities behouden en tegelijkertijd de gewetensvrijheid voor iedereen garanderen.
Op 6 november verdedigde paus Leo XIV, in het bijzijn van de Uruguayaanse autoriteiten, het seculiere karakter van de staat en de vrijheid van gelovigen om hun geloof openlijk te belijden. Hij herhaalde dat religieuze gemeenschappen kunnen bijdragen aan het leven van het land, met respect voor de autonomie van de burgerlijke instellingen. De paus heeft gelijk. Dit concept van neutraliteit verdient het om te worden gehandhaafd, zelfs in de bewoordingen die instellingen gebruiken om te spreken over de geschiedenis en tradities van een land.
In Franstalig België spreken we nu van winter- en voorjaarsvakantie in plaats van kerst- en paasvakantie. In Brussel heet de kerstmarkt nu "Winterwonderen". Elk van deze beslissingen lijkt op zichzelf onbeduidend. Toch is het effect ervan zeer reëel. De feestdag blijft vertrouwd en de naam raakt op de achtergrond. Dit is een aanval op de overdracht van onze tradities en verdient meer dan een schouderophaling.
Op school vervangen winter en lente Kerstmis en Pasen.
In de aankondigingen van schoolvakanties in Franstalig België – dit is niet het geval in Nederlandstalig België – zijn de kerstvakantie en de paasvakantie vervangen door de wintervakantie. De verandering gaat verder dan de kalender. Door de namen van feestdagen te vervangen door namen van seizoenen, worden vertrouwde woorden die een deel van onze geschiedenis uitdrukten, uitgewist.
Generaties lang gingen schoolkinderen op kerst- en paasvakantie. Iedereen wist wat dat inhield. Nu kondigt school de winter en de lente aan. Het lijkt erop dat twee seizoenen kinderen meer vertellen dan twee feestdagen die de geschiedenis van hun land hebben getekend.
Sinds wanneer moeten we de naam van een feestdag schrappen zodat iedereen zich thuis voelt op school? Het noemen van "kerstvakantie" heeft nog nooit een leerling gedwongen om naar de mis te gaan. Het is de naam die generaties Belgen aan deze feestdagen hebben gegeven. Scholen zouden het vertrouwen moeten hebben om die naam door te geven.
In Brussel verandert Kerstmis van een decoratiestuk in een vast onderdeel van het programma.
In Brussel gaan mensen nu naar "Winterwonderen". Dat is de naam die de stad gebruikt voor haar eindejaarsfestiviteiten, en het is de naam die in gesprekken de norm is geworden. De kerstmarkt is er nog steeds. Die staat op het programma, samen met de ijsbaan en andere activiteiten.
De woordkeuze is ook een politieke keuze. Wanneer een stad een traditie in stand houdt terwijl de naam ervan naar de achtergrond verdwijnt, is het terecht om je af te vragen of voor een deel van de politieke klasse electorale overwegingen niet zwaarder wegen dan de wens om de traditie door te geven.
Het woord "Kerstmis" verklaart waarom de chalets elk jaar terugkeren en waarom er een kerstboom op de Grote Markt staat. De kerststal daar herinnert aan wat deze feestdag viert. "Winterwonderen" duidt het seizoen aan. "Kerstmis" is de naam van de feestdag.
Voor wie sluit het woord 'Kerstmis' iemand uit? Voor een christen symboliseert het de geboorte van Christus. Voor anderen roept het associaties op met familiebijeenkomsten of een eindejaarstraditie. Iedereen is vrij om met zijn of haar eigen overtuigingen tussen de chalets te wandelen.
Woorden hebben betekenis. Voor toeristen die een reis naar Brussel in december plannen, geeft "Kerstmarkt" direct aan wat ze komen zien. De stad moet deze naam weer de rechtmatige plaats op de affiche geven.
Wat België van Leo XIV kan horen.
De opmerkingen van paus
Leo XIV reikten verder dan de feestdagen. In Montevideo benadrukte hij dat de neutraliteit van instellingen gelovigen en niet-gelovigen in staat stelt om in vrijheid samen te leven. Hij verdedigde ook de plaats van religieuze overtuigingen in het openbare leven. Deze vrijheid geldt voor iedereen.
België kent een joods-christelijk erfgoed waarin het katholicisme een dominante rol heeft gespeeld. Dit erfgoed heeft de kalender, de steden en dorpen gevormd. Het is onderdeel van de geschiedenis van het land, ongeacht of men gelovig is of niet. Het doorgeven ervan is een culturele keuze. De neutraliteit van de staat wordt daarentegen afgemeten aan de manier waarop de overheid burgers behandelt en hun vrijheden waarborgt.
Aan deze maatstaf zouden naamswijzigingen moeten worden getoetst. Openheid wordt gemeten aan de rol die iedereen kan spelen in het gemeenschapsleven. Het stelt een samenleving ook in staat om de feestdagen die haar geschiedenis hebben gevormd, te blijven benoemen.
