Hoe eindigt de oorlog in Iran? 4 scenario's

"Epreuve de faiblesse"

Ondanks indicaties dat een tijdelijk akkoord tussen Iran en de VS enkel nog op de goedkeuring van president Trump wacht, is de Straat van Hormuz is nog altijd niet open. Drie maanden nadat de VS en Israël op 28 februari 2026 de tweede fase van hun militaire campagne tegen Iran inzetten, bevindt het conflict zich in wat de Franse denktank Institut Montaigne een "épreuve de faiblesse" noemt: een krachtsverhouding waarbij beide partijen lijden, maar elk overtuigd is dat de ander als eerste zal buigen.

Trump kondigde vorige week aan dat een akkoord over de heropening van de Straat "grotendeels onderhandeld" is. Maar de details spreken boekdelen. Een memorandum of understanding (MOU) zou de doorvaart in 60 dagen herstellen in ruil voor beperkte, omkeerbare sanctieverlichting. Over de kern van het conflict, het nucleaire programma, moet daarna nog onderhandeld worden. Twee stappen dus, en de moeilijkste staat nog te wachten.

Wat er op het spel staat

Iran is militair ernstig verzwakt, maar nog niet gebroken. Volgens de Amerikaanse pers heeft de Islamitische Republiek nog 70 procent van haar raketlanceerders intact en toegang tot zo goed als alle ondergrondse installaties. Wat het nucleaire programma betreft: vóór de eerste golf aanvallen in juni 2025 kon Iran binnen zes maanden een kernbom bouwen. Nu schat het ISIS (Institute for Science and International Security, een gezaghebbende non-proliferatiedenktank) de tijdslijn op minstens een jaar tot twee, maar de onzekerheid blijft groot. Iran beschikt nog steeds over naar schatting tien ton verrijkt uranium, waaronder 440 kilogram verrijkt tot 60 procent, wat als grondstof voor wapens kan dienen.

De VS betalen ook een prijs. Het Pentagon heeft het leeuwendeel van zijn "bunker busters" en langeafstandsraketten opgebruikt. Die voorraden aanvullen neemt jaren in beslag. Analist Eli Lake schrijft in The Free Press dat de VS zonder voldoende standoff-wapens nauwelijks een hervatting van de oorlog aankan langs de kust van Iran, waar Iraanse luchtverdediging vliegtuigen op lage hoogte kan neerhalen. Een gewonde aanvaller tegenover een gewonde verdediger: dat is de strategische impasse van mei 2026.

De vier scenario’s

Institut Montaigne, Polymarket en een reeks analisten van de Arms Control Association en House of Commons Library schetsen vier mogelijke uitkomsten. Hier volgt een synthese, met aangepaste kansinschattingen op basis van de meest recente gegevens.

1. Onderhandeld akkoord in twee fases (kans: 30 procent)

De MOU wordt ondertekend, de Straat van Hormuz gaat open. Dan volgt een tweede fase van gesprekken die leidt tot concrete afspraken over Irans nucleaire programma. Voorwaarde is dat Iran zijn verrijkt uranium afdraagt, wat Washington "no dust, no dollars" noemt. Polymarket geeft een nucleair akkoord vóór eind 2026 momenteel 72 procent kans, maar dat cijfer is breder en omvat ook een deal die slechts beperkte concessies vraagt. Een echt verifieerbaar akkoord is aanzienlijk onwaarschijnlijker. De Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) heeft intern aan macht gewonnen en acht zich de winnaar. De nieuwe Opperste Leider is te zwak om grote concessies door te drukken.

2. Maximale druk zonder herstarte oorlog (kans: 25 procent)

Het staakt-het-vuren houdt stand, maar de onderhandelingen over het nucleaire dossier lopen vast. De VS handhaven de economische blokkade en intensiveren sancties op de IRGC-financiering, de auto-industrie en de staatsmedia. Dit is het scenario dat sommige adviseurs van Trump aanprijzen: geduld als strategie, totdat het regime implodeert zoals de Sovjet-Unie. Het is echter riskant: bij aanhoudende druk kan de verleiding groeien om alsnog een kernwapen te bouwen als politieke troef.

3. Hervatting van de strijd (kans: 25 procent)

Na een ultimatum hervatten de VS de aanvallen, gericht op Irans vermogen om de Straat te blokkeren. Dit scenario dringt zich op als de MOU mislukt of Iran mijnen blijft leggen. Het militaire probleem: de VS beschikken over te weinig precisiewapens om het snel en beslist te doen. Een langdurig conflict verhoogt het risico op vermiste piloten, schade aan energie-infrastructuur in de Golfregio en een globale recessie.

4. Strategische nederlaag (kans: 20 procent)

Iran behoudt de facto controle over de Straat, Trump claimt een overwinning door te verwijzen naar de vernieling van het nucleaire programma, en de aandacht verschuift naar Cuba of elders. Dit is het scenario dat senator Lindsey Graham en anderen vrezen: Iran als regionale macht die de mondiale energiemarkt als gijzelaar gebruikt. Institut Montaigne wijst op het gevaarlijke precedent voor de vrijheid van scheepvaart in internationale zeestraten.

Synthese: de waarschijnlijkste uitkomst

Een onderhandeld akkoord is mogelijk, maar vereist Iraanse concessies die het huidige regime politiek nauwelijks kan overleven. De meest realistische uitkomst is een fragiele wapenstilstand die de Straat heropent, terwijl de nucleaire onderhandelingen verzanden en de druk via sancties aanhoudt. Dat is minder een overwinning dan een bevroren conflict, vergelijkbaar met de manier waarop Saddam Hussein na 1991 werd gecounterd: een verzwakt, geïsoleerd regime dat jarenlang in wrijving blijft met een Amerikaanse coalitie die de escalatiedominantie behoudt.

Eén ding is zeker: de oorlog heeft de Amerikaanse defensie-industriële basis blootgelegd als een structureel zwak punt. Ook is de geopolitieke kaart van de Golfregio definitief hertekend. Welk scenario ook uitkomt, de wereld die eruit voortkomt zal anders zijn dan de wereld van februari 2026.