Oprichter van Wikipedia wilde er meer pluralisme, maar dat kostte hem zijn plaats…

Vijfentwintig jaar nadat hij meehielp aan de oprichting van Wikipedia, is Larry Sanger persona non grata geworden op de website die hij zelf mee tot stand bracht. De medeoprichter van de collaboratieve encyclopedie werd definitief uitgesloten na een interne procedure die werd gevoerd door vrijwillige bijdragers, een beslissing die veel verder gaat dan een eenvoudig communautair conflict.

Larry Sanger is immers geen gewone bijdrager. Al jaren behoort hij tot de scherpste critici van de evolutie van Wikipedia. Hij hekelt wat hij beschouwt als een geleidelijke ideologische ontsporing van de encyclopedie en een verzwakking van haar oorspronkelijke belofte van neutraliteit.

Een uitsluiting in een bijzondere context

Officieel verwijt Wikipedia Larry Sanger dat hij bepaalde interne regels heeft overtreden. Volgens verschillende gespecialiseerde media zou de oprichter onder meer zijn volgers op het sociale netwerk X hebben opgeroepen om een gemeenschapsdiscussie te beïnvloeden over een project dat hij net had gelanceerd.

Die praktijk, bekend als canvassing, wordt binnen Wikipedia niet gewaardeerd, omdat ze de interne besluitvormingsmechanismen zou kunnen verstoren.

Maar de timing roept vragen op. Slechts enkele weken voor zijn uitsluiting lanceerde Larry Sanger het WikiProject Intellectual Diversity, een initiatief dat meer bijdragers met uiteenlopende overtuigingen wil aantrekken die volgens hem onvoldoende vertegenwoordigd zijn in de encyclopedie, met name conservatieven en bijdragers die Israël steunen.

Het verklaarde doel was eenvoudig: meer pluralisme terugbrengen in de redactionele debatten en bepaalde onderwerpen, die volgens hem ideologisch te homogeen zijn geworden, opnieuw in evenwicht brengen.

Een oude kritiek op Wikipedia

Deze uitsluiting komt niet uit de lucht vallen. Larry Sanger beweert al jaren dat Wikipedia zich geleidelijk heeft verwijderd van haar oorspronkelijke ideaal. In verschillende interviews klaagde hij een systeem aan dat wordt gedomineerd door groepen bijdragers met grotendeels gelijkaardige culturele, politieke en sociologische referentiekaders.

Volgens hem schuilt het probleem niet in het bestaan van bepaalde politieke gevoeligheden, maar in hun oververtegenwoordiging binnen de arbitragesystemen die bepalen welke bronnen als betrouwbaar worden beschouwd, welke formuleringen aanvaardbaar zijn en welke interpretaties de voorkeur krijgen.

Hij stelde onder meer een uitgebreid hervormingsprogramma voor om wat hij de oorspronkelijke neutraliteit van het project noemt, te herstellen. Zijn voorstellen omvatten een versoepeling van de lijsten met toegestane bronnen, de invoering van transparantere beroepsprocedures en zelfs de mogelijkheid om concurrerende artikelen toe te laten wanneer er meerdere ernstige interpretaties van een onderwerp bestaan.

Kritiek die niet langer marginaal is

De vragen over de neutraliteit van Wikipedia komen niet langer uitsluitend van enkele geïsoleerde waarnemers.

De voorbije jaren hebben verschillende journalistieke onderzoeken felle bewerkingsoorlogen rond gevoelige onderwerpen blootgelegd. Ook academische studies probeerden de aanwezigheid van vooroordelen in de voorstelling van bepaalde persoonlijkheden of politieke stromingen te meten.

In de Verenigde Staten beschuldigde de Republikeinse senator Ted Cruz Wikipedia ervan haar fundamentele principe van een « neutraal standpunt » niet langer te respecteren. Andere critici, soms afkomstig uit heel verschillende ideologische strekkingen, vinden dat sommige pagina's eerder de interne machtsverhoudingen binnen de gemeenschap weerspiegelen dan de werkelijke stand van de intellectuele debatten.

Ook Elon Musk heeft Wikipedia herhaaldelijk aangevallen en de vermeende politieke neutraliteit van de encyclopedie in twijfel getrokken.

De paradox van collaboratieve kennis

De zaak-Sanger legt een moeilijkheid bloot waarmee vandaag veel digitale platformen worden geconfronteerd.

Hoe groter een collaboratief systeem wordt, hoe meer het zijn eigen normen, elites en selectieprocedures ontwikkelt. Maar net die mechanismen kunnen op hun beurt het voorwerp van kritiek worden.

Bij Wikipedia ligt die kwestie bijzonder gevoelig. De encyclopedie is uitgegroeid tot een essentiële infrastructuur van de wereldwijde digitale kennis. Ze verschijnt bovenaan talloze zoekopdrachten op Google, dient als referentie voor miljoenen studenten en vormt een databron die door veel modellen van artificiële intelligentie wordt gebruikt.

Haar invloed reikt inmiddels veel verder dan die van een eenvoudige website.

Daardoor is de vraag naar intern pluralisme niet langer alleen een communautaire aangelegenheid. Ze raakt aan de manier waarop informatie wereldwijd wordt geproduceerd, gerangschikt en verspreid.

Een moeilijk te negeren symbool

Voorstanders van Wikipedia benadrukken dat Larry Sanger niet werd uitgesloten omwille van zijn opvattingen, maar wegens zijn gedrag en herhaalde schendingen van de gemeenschapsregels. Dat argument verdient uiteraard gehoord te worden. Toch blijft het symbool opvallend.

Vijfentwintig jaar nadat hij had bijgedragen aan een van de grootste collaboratieve successen in de geschiedenis van het internet, wordt Larry Sanger uitgesloten van het project op het moment dat hij net meer intellectuele diversiteit en redactioneel pluralisme vraagt.

Of men zijn kritiek nu deelt of niet, de situatie vat een van de grote debatten van ons digitale tijdperk samen: wanneer een instelling beweert neutraliteit te belichamen, wie beslist dan uiteindelijk wat het betekent om neutraal te zijn?

En wanneer een van de oprichters die vraag stelt, moet men hem dan antwoorden… of uitsluiten?