Meer dan helft uitgesloten werklozen krijgt geen leefloon: kregen ze jarenlang geld dat ze niet nodig hadden?
Meer dan de helft van de mensen die hun werkloosheidsuitkering verloren, krijgt daarna geen leefloon. Bijna de helft vraagt er zelfs geen aan. Voor professor Wouter Duyck roept dat een andere vraag op: kregen langdurig werklozen jarenlang een uitkering terwijl ze die financieel niet nodig hadden?
Samenvatting van het artikel
Van de bijna 100.000 langdurig werklozen die hun uitkering verloren, krijgt 55 procent geen leefloon. Bijna de helft vraagt die steun zelfs niet aan, terwijl een andere groep na een aanvraag geen leefloon krijgt.
De eerste resultaten van de beperking van de werkloosheidsuitkering zorgden de voorbije dagen voor veel discussie. Van de 99.166 langdurig werklozen die hun uitkering verloren, vroegen 52.593 mensen een leefloon aan. Dat is 53 procent. Uiteindelijk kregen ruim 43.600 mensen die steun ook. Omgerekend gaat het om 44 procent van alle uitgesloten werklozen.
De regering had vooraf op een kleinere toestroom naar de OCMW's gerekend. Maar je kunt de cijfers ook omdraaien. Van alle mensen die hun werkloosheidsuitkering verloren, krijgt 55 procent geen leefloon. Een groot deel van hen vraagt er zelfs geen aan.
Nauwelijks aandacht voor andere 47 procent
Tot nu toe ging de aandacht vooral naar de 53 procent die bij het OCMW aanklopte. Dat aandeel ligt hoger dan vooraf verwacht. Minister van Werk David Clarinval (MR) hield rekening met ongeveer één op de drie. Daar staat echter een andere groep tegenover. 47 procent van de uitgesloten werklozen vraagt helemaal geen leefloon aan.
Waar die mensen na het verlies van hun uitkering terechtkomen, valt uit deze cijfers niet af te leiden. Een deel heeft inmiddels mogelijk werk gevonden. Anderen kunnen leven van spaargeld, eigen inkomsten of het loon van hun partner. Daarnaast kan iemand om persoonlijke redenen beslissen om geen beroep te doen op het OCMW.
Nog eens 8 à 9 procent krijgt geen leefloon
Ook binnen de groep die wél naar het OCMW stapt, valt iets op. Van de 52.593 aanvragen werden er ruim 43.600 goedgekeurd. Ongeveer 83 procent van de aanvragers kreeg dus een leefloon. Bij de overige aanvragen volgde geen toekenning.
Afgezet tegen alle uitgesloten werklozen gaat het om ongeveer 8 à 9 procent. Samen met de 47 procent die geen aanvraag doet, betekent dit dat ongeveer 55 procent geen leefloon krijgt.
Waarom iemand na een aanvraag geen leefloon krijgt, kan verschillen. Het OCMW onderzoekt onder meer de bestaansmiddelen en de gezinssituatie. Een aanvraag zonder toekenning betekent daarom niet automatisch dat iemand voldoende geld heeft.
"Waarom zou ik van dat geld afzien?"
Een getuigenis die Sudinfo optekende, laat wel zien wat er bij een deel van die groep kan spelen. De krant sprak met "Louise", een Brusselse die ongeveer tien jaar een werkloosheidsuitkering als samenwonende ontving. Ze geeft zelf toe dat ze het geld financieel niet echt nodig had. Haar partner verdiende goed.
Toch zag ze geen reden om vrijwillig afstand te doen van haar uitkering. "Ik had de werkloosheidsuitkering niet noodzakelijk nodig, maar waarom zou ik ervan afzien als ik er recht op had?", zegt ze. Nadat haar uitkering stopte, vroeg Louise geen leefloon aan.
Haar verhaal kan uiteraard niet worden doorgetrokken naar alle uitgesloten werklozen. Het toont wel dat iemand jarenlang een werkloosheidsuitkering kon ontvangen zonder financieel afhankelijk te zijn van dat geld.
Werkloosheidsuitkering is geen leefloon
Daar zit een belangrijk verschil tussen beide systemen. Een werkloosheidsuitkering hangt samen met de arbeidsloopbaan en de sociale zekerheid. Het inkomen van een partner betekende niet dat het recht op die uitkering zomaar verdween.
Bij het leefloon werkt dat anders. Het OCMW onderzoekt of iemand over voldoende bestaansmiddelen beschikt. Daarbij speelt ook de gezinssituatie een rol. Daardoor kan iemand zijn werkloosheidsuitkering verliezen en vervolgens geen leefloon aanvragen of krijgen.
Het voorbeeld van Louise toont dat een deel van die mensen kan terugvallen op het gezinsinkomen. Hoe groot die groep precies is, weten we voorlopig niet.
Duyck: "Helft van die uitkeringen was onnodig"
Wouter Duyck, professor cognitieve psychologie aan de UGent, kijkt daarom anders naar de cijfers. Hij vindt het opvallend dat vooral de 53 procent aanvragen wordt gebruikt om kritiek te leveren op de hervorming.
"Zeer tekenend dat men dit nu gebruikt als argument tegen deze hervorming", schrijft hij op X. "Als de andere 47% geen werkloosheidsuitkering meer krijgt en zelfs geen leefloon aanvraagt, dan toont dit dus dat nog steeds de helft (!) van die uitkeringen onnodig was. En dàt vond men dan dus wel ok."
Duyck legt daarmee de nadruk op een cijfer dat in de discussie veel minder aandacht krijgt. Bijna de helft van de uitgesloten werklozen klopt na het verlies van de uitkering niet eens aan bij het OCMW. Hoeveel van hen de werkloosheidsuitkering financieel werkelijk nodig hadden, valt uit de cijfers niet af te leiden.
Ook zonder financiële nood recht op werkloosheidsuitkering
Toch maakt de hervorming een belangrijk verschil zichtbaar. Voor een werkloosheidsuitkering werd niet eerst onderzocht of iemand dat geld nodig had om rond te komen. Bij het leefloon gebeurt zo'n onderzoek wel.
De eerste cijfers laten een opvallende verdeling zien. Ongeveer 44 procent van de uitgesloten werklozen krijgt nu een leefloon. Dat is meer dan de regering vooraf had verwacht. De overige 56 procent krijgt geen leefloon. Bijna de helft van alle betrokkenen, 47 procent, vraagt die steun zelfs niet aan. Nog eens ongeveer 9 procent dient wel een aanvraag in, maar krijgt uiteindelijk geen leefloon.
Waarom zoveel mensen geen leefloon aanvragen, is nog niet volledig duidelijk. Het verhaal van Louise biedt alvast één verklaring: zij zegt zelf dat ze haar werkloosheidsuitkering financieel niet nodig had.
Wouter Duyck trekt die redenering verder door: als mensen na jaren werkloosheid hun uitkering verliezen en vervolgens zelfs geen leefloon aanvragen, hadden ze die werkloosheidsuitkering dan al die tijd wel nodig?
