Zaterdagavond schoot Amerika nogmaals op zichzelf
Zaterdagavond deed de Washington Hilton dienst als decor voor het jaarlijkse galadiner van de White House Correspondents' Association (WHCA), de organisatie van journalisten die het Witte Huis volgen. Voor het eerst in zijn politieke carrière woonde Donald Trump het evenement bij. Het werd een historische avond. Niet om de redenen die organisatoren hadden gehoopt: een gewapende man stormde op een beveiligingscheckpoint af, loste schoten en werd overmeesterd. Bewakers en genodigden wierpen zich op de grond. Trump werd in veiligheid gebracht. Amerika en politiek geweld, het zijn bijna synoniemen geworden.
Samenvatting van het artikel
- Een gewapende man opende het vuur op een beveiligingscheckpoint tijdens het jaarlijkse White House Correspondents' Dinner in Washington, waarbij Trump en Melania in veiligheid werden gebracht.
- Het incident past in een zorgwekkende trend: politiek geweld in de VS steeg in de eerste helft van 2025 met 40 procent.
- Wetenschappelijk onderzoek bevestigt zowel de dodelijke rol van lakse wapenregels als de gevaarlijke verschuiving waarbij politieke tegenstanders als vijanden worden gemarkeerd.
Een norm, geen uitzondering
Cole Tomas Allen (31 jaar), studeerde af aan het California Institute of Technology (Caltech) met een master computerwetenschappen. Zaterdagavond had hij een jachtgeweer, een handvuurwapen en meerdere messen bij zich. Hij wordt verdacht van aanval op een federale agent en riskeert tot dertig jaar cel.
Onder de gasten bevonden zich mensen die weten wat politiek geweld betekent. Steve Scalise, een Republikeins congreslid dat in 2017 werd neergeschoten tijdens een honkbaltraining, Robert F. Kennedy Jr., wiens vader en oom beiden vermoord werden. Ook Erika Kirk, wiens echtgenoot Charlie vorig jaar werd doodgeschoten. Het was in datzelfde hotel dat John Hinckley Jr. in 1981 een aanslag pleegde op president Ronald Reagan.
Na zo'n aanslag volgt steeds de modus vivendi: rouw, retoriek, stilte. Het wapendebat wordt na elke schietpartij even opgerakeld en vervolgens begraven onder het gewicht van het Tweede Amendement, het grondwettelijk recht op wapenbezit. Uit tien jaar RAND-onderzoek naar wapenwetgeving blijkt ondertussen met steeds meer zekerheid dat vergunningsplicht bij aankoop het aantal schiet- en moordcijfers verlaagt. Het bewijs stapelt zich op, maar het beleid beweegt nauwelijks.
In de eerste helft van 2025 waren er meer dan 520 gevallen van terrorisme en gericht geweld in de VS. Een stijging van 40 procent tegenover dezelfde periode in 2024. Het aantal aanslagen met meerdere slachtoffers steeg in die periode zelfs met 187,5 procent, blijkt uit cijfers van de Association of Health Care Journalists.
Wapens als politieke taal
Ook nu zal alles bij hetzelfde blijven. Wat wel verandert, is de reden waarom Amerikanen wapens dragen. Wapenbezit is verschoven van jacht en recreatie naar bescherming tegen mensen en angst voor politiek geweld. Een vuurwapen bezitten of dragen is niet langer alleen zelfverdediging, het is een politiek statement geworden.
Onderzoek toont aan dat de aanwezigheid van vuurwapens op betogingen de kans op escalatie vergroot. Dat terwijl steeds meer Amerikaanse staten de drempel om wapens te dragen in het openbaar verlaagd of afgeschaft hebben.
Het failliet van de oppositie
Politieke polarisatie heeft geleid tot sterk uiteenlopende visies op de oorzaken van en oplossingen voor schietgeweld. Daarbij reageren gekozen officials na massamoorden vooral op sociale media. Met de nadruk op wie de schuld draagt, eerder dan op oplossingen. “What stops a bad guy with a gun is a good guy with a gun". Het is een ondertussen gevleugelde uitspraak van Republikeins senator en voormalig presidentskandidaat Ted Cruz. Meer wapens dus, niet minder zijn de oplossing.
Naast wapens, infecteert een tweede virus de Amerikaanse maatschappij. Buiten het hotel zwaaiden betogers vóór, maar ook na de aanslag nog met borden waarop "Death to Tyrants" stond.
Democraten en Republikeinen zien mekaar niet langer als tegenstanders met andere inzichten, maar als vijanden die bestreden moeten worden. Dat onderscheid is fundamenteel, want tegenstanders overtuig je tijdens debatten, maar vijanden elimineer je. Dat "staged" (opgezet spel) urenlang trending was op X na de aanslag van zaterdag, illustreert hoe samenzweringstheorieën het politieke debat in Amerika hebben overgenomen. Een natie die schietpartijen als fait accompli aanvaardt, die oppositie omschrijft als vijanden en die samenzweringstheorieën verkiest boven feiten, is een natie die haar eigen fundament ondergraaft.
